Екі мақсатты теңіз артиллериясы

Кіріспе

Құрлық және әуе нысаналарын жоюға арналған теңіз артиллериясының класы.

Қос мақсатты қару – бұл су және әуе нысаналарын жоюға арналған теңіз артиллериясының түрі.

Сипаттама

Екінші дүниежүзілік соғыс дәуіріндегі капиталдық кемелерде төрт кластың артиллериясы болды: 305 мм-ден 457 мм-ге дейінгі (12 дюймнен 18 дюймға дейін) қарсыластың линкорлары мен крейсерлеріне қарсы тұруға арналған ауыр негізгі батарея; 152 мм-ден 203 мм-ге дейінгі (6 дюймнен 8 дюймға дейін) жау эсминецтеріне қарсы қолдануға арналған екінші батарея; 76 мм-ден 127 мм-ге дейінгі (3 дюймнан 5 дюймға дейін) ауыр зениттік қарулар, олар қашықтықтан ұшақтарды жою үшін атыс жасауға қабілетті; соңында, 20 мм-ден 40 мм-ге дейінгі автоматты зениттік пулеметтер мен 12,7 мм-ден 14,5 мм-ге дейінгі ауыр пулеметтерді қамтитын, жақын қашықтықта ұшақтарды іздеуге және түсіруге арналған жеңіл жылдам атушы зениттік батареялар. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері, Корольдік теңіз күштері, Франция теңіз күштері және Жапон императорлық теңіз күштері екінші батареяны ауыр зениттік қарулармен біріктіріп, екі мақсатты екінші батарея жасады. Олар арнайы кемеге қарсы екінші батареяларды толығымен жойды, өйткені жауынгерлік флоттың көп бөлігі крейсерлер мен эсминецтерге қарсы қорғалатын. Сондай-ақ, линкордың бір уақытта эсминецтер мен ұшақтарға қарсы тұруы екіталай деп есептелді, ал екі қауіпке де қарсы әртүрлі қаруларға орын табу қиын болар еді. Олар оларды екі мақсатты, әуе және теңіз нысандарына қарсы қолданылатын мұнараға орнатылған қарулармен алмастырды. Екі типті қаруды біріктіруден үнемделген орын, жабдықтауды жеңілдетуге, палубаның бронясын арттыруға, басқа жабдықтарды сақтауға, үлкен зениттік батареяға және басқа да қажеттіліктерге мүмкіндік берді. Бұл тәсіл тиімдірек деп саналды және көп жағдайда теңіз және әуе шабуылына қарсы қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін жеткілікті деп танылды. Крайгсмарин итальяндық және совет теңіз күштеріне ұқсас тәжірибеде британдықтар немесе американдықтар сияқты екі мақсатты екінші батареяларды қабылдаудың орнына, кішкентай калибрлі ауыр зениттік батареялармен біріктірілген, арнайы кемеге қарсы қару-жарақтармен жабдықталған аралас калибрлі екінші батареяны қабылдады. Екі флот та қарсыластың (әсіресе француз) эсминецтері мен торпедалық катерлерінен күтілетін жақын қашықтықтағы торпедалық шабуылдардан алаңдады және күшті, үлкен калибрлі кемеге қарсы екінші батареялардың болуын қажет деп санады. Франция теңіз күштері де аралас калибрлі жүйені қолданды, бірақ олардың екінші батареясы екі мақсатты болды. Бұл оқ-дәрімен қамтамасыз етуді қиындатып, кейбір жағдайларда қарудың бір бөлігін пайдасыз етті. Екі мақсатты қарулар теңіз шайқасындағы кемелердің ауыр негізгі қаруы мен арнайы зениттік қарулар арасындағы компромисс ретінде жасалған. Әдетте орташа калибрлі, қару кемелерге, су асты кемелеріне және құрлықтағы нысаналарға қарсы тиімді болу үшін жеткілікті салмақты. Алайда, ол жақсы өтетін және биіктігі жоғары, сондай-ақ атыс жылдамдығы жоғары, әуедегі нысаналарды барлық бұрыштардан сәтті шабуылдауға мүмкіндік беретін құрылғыға сыйымдылықпен сәйкес келеді. Мысалы, Корольдік теңіз күштерінің "Кинг Джордж V" класындағы линкоры қажет болған жағдайда жау кемелерін немесе жоғары деңгейдегі ұшақтарды ұшырастыра алатын 16 QF Mark I қаруына ие болды. Барлық екі мақсатты қарулар жоғары көтерілу бұрышына ие емес. Шешуші фактор - орнатудың зениттік өртке басқару жүйесімен және зениттік оқ-дәріде уақытты белгілеу құрылғысымен жабдықталғандығы болды. Tribal класынан бастап Корольдік теңіз күштері екі мақсатты қарулы, бірақ 4,7 дюймдік QF Mark XII, CP Mk. XIX және кейінгі орнатулар 40, 50 немесе 55 градусқа дейін көтерілуге шектелген, алайда, қарулар зениттік өртке басқару жүйесімен басқарылды және орнатулар зениттік оқ-дәріде уақытты белгілеу құрылғыларымен жабдықталды. АҚШ Әскери-теңіз күштері ұқсас класс эсминецін, Портер класын, төрт Mark 22 бір мақсатты (тек теңіз шайқасында қолданылатын) екі қарулы орнатуда сегіз Mk 12 5 дюйм / 38 калибрлі (127 мм) қарумен жабдықтады, көтерілу бұрышы 35 градусқа дейін шектелген, бірақ зениттік өртке басқару және орнатудағы уақытты белгілеу құрылғылары болмады. 40 градус көтерілу бұрышы Tribal класының қаруларының сүңгіп кіретін және жоғары биіктіктегі бомбалаушыларды шабуылдау қабілетін шектеді, бірақ олар төмен биіктіктегі, тікелей және торпедалық бомбалаушыларды шабуылдауда тиімді болды және сүңгіп кіретін бомбалаушылардың шабуылына ұшыраған кемелерге атыс жасауға қабілетті болды. Адмирал сэр Филип Виан 1940 жылы Норвегиядағы науқан кезінде 4,7 дюймдік Mark XII қаруларын ұшақтарға қарсы қолдануды былай сипаттады: "Таулармен шектеліген тар сулардағы әуе шабуылында ұшақтардың қолында бар екені бірден анық болды. Маневр жасауға жеткілікті теңіз болмады, ал ұшақтың жақындауы тас қабырғалармен жасырылды. Көбінесе олар көрінгенде бұрыш мұндай болды, біздің 4,7 дюймдік қаруларымыз, максималды көтерілу бұрышы тек қырық градус болғандықтан, оларға жете алмады. Аандальснес Ромсдал фиорды арқылы өтеді және 24 сәуірде келген кіреберістен қырық шақырым қашықтықта жатыр. Конвой мен эскорттың осы су жолынан күніне бес теңіз шақырым жылдамдықпен және таулар тік бойымен көтерілген тұрақты бағытта өтуі жау ұшақтарына тартымды шақыру болды. Junkers шабуылдары соңына дейін жалғасты, бірақ эсминецтердің атысы, көтерілу бұрышы қырық градусқа дейін шектелгенімен, жауды олардың ату дәлдігінен жоғары ұстауға жеткілікті болды. Ешбір кеме тікелей соққы алған жоқ, бірақ кейбіреулері жақыннан өткен оқтардан сынықтардан зардап шекті."

Second World War era capital ships had four classes of artillery: the heavy main battery, intended to engage opposing battleships and cruisers of 305 mm to 457 mm (12 inch to 18 inch); a secondary battery for use against enemy destroyers of 152 mm to 203 mm (6 inch to 8 inch); heavy anti aircraft guns of 76 mm to 127 mm (3 inch to 5 inch), which could create barrages to knock out airplanes at a distance; finally, light rapid fire anti aircraft batteries (A/A) to track and bring down aircraft at close range. The light A/A was dispersed throughout the ship and included both automatic cannons of 20 mm to 40 mm (.787 inch to 1.57 inch) and heavy machine guns of 12.7 mm to 14.5 mm (.50 inch to .58 inch). During World War II, the US Navy, Royal Navy, the French Navy, and the Imperial Japanese Navy combined the secondary battery with the heavy anti aircraft guns, creating a dual purpose secondary battery. They discarded the dedicated, anti ship secondary batteries altogether, because a battle line fleet would be screened against cruisers and destroyers most of the time. Also, it was deemed unlikely that a battleship would be simultaneously facing both rushing destroyers and aircraft, and it would take up too much space to have separate types of guns to deal with both threats. Rather, they replaced them with turret mounted dual purpose guns that could be used against both aircraft and ships. The space saved from combining the two types of guns added to simplification of supply, increased deck armour coverage, stowage of other equipment, a larger light anti aircraft battery, and other needs. This arrangement was seen as more efficient, and was deemed adequate to meet anti surface and anti aircraft needs under most circumstances. The Kriegsmarine, in a practice similar to the Italian and Soviet navies, adopted a mixed calibre secondary battery, with dedicated anti ship guns, coupled with smaller calibre heavy anti aircraft batteries, instead of adopting dual purpose secondaries like the British or Americans. Both navies were concerned by possible close range torpedo attacks from enemy (in particular, French) destroyers and torpedo boats, and considered the more powerful, larger calibre anti ship secondaries a must. The French Navy used a mixed calibre system, as well, but their secondary battery was dual purpose. This tended to complicate ammunition supplies and render certain armament useless in some situations. Dual purpose guns are designed as a compromise between the heavy main armament of a surface combatant and dedicated anti aircraft guns. Usually of a mid range caliber, the gun is heavy enough to prove useful against surface targets including ships, surfaced submarines, and land targets. However, it is compact enough to fit into a mounting capable of good traverse and high elevation, as well as being capable of a high rate of fire, allowing it to successfully engage air targets at all angles. For example, a Royal Navy battleship of the King George V class had sixteen QF Mark I guns that could engage either enemy ships or high level aircraft, as necessary. Not all dual purpose guns have high elevation. The determining factor was whether or not the mounting was provided with an anti aircraft fire control system and a method for setting the time fuze in the A. A. warhead, fired by the gun. Starting with the Tribal class, the Royal Navy introduced a series of destroyer classes that had dual purpose guns, but in 4.7 inch QF Mark XII, twin CP Mk. XIX and later mountings limited to 40, 50 or 55 degrees elevation, however, the guns were controlled by an A. A. fire control system and the mountings were provided with A. A. shell fuze setters. The USN had developed a similar class of destroyer, the Porter class with eight Mk 12 5 inch/38 caliber (127 mm) guns in four Mark 22 Single Purpose (surface action only) twin mounts, limited to 35 degrees elevation, but with no provision for A. A. fire control and no on mount fuze setters. The 40 degree elevation did limit the ability of the Tribal class guns to engage dive and high altitude bombers but they were still effective in engaging low altitude, level, and torpedo bombers and could still provide barrage fire over other ships being attacked by dive bombers. Admiral Sir Philip Vian describes the use of 4.7 inch Mark XII guns against aircraft during the 1940 campaign in Norway:<blockquote>"It became clear at once that in an attack from the air in narrow waters flanked by mountains, the cards were held by the aircraft. There was too little sea room for full freedom of manoeuvre, and the aircraft's approach was screened by the rock walls. As often as not, when they did come into view it was at such an angle that our 4.7 inch guns, whose maximum elevation was only forty degrees, could not reach them Aandalsnes is approached through the Romsdal Fiord, and lies forty miles from the entrance, off which we arrived on the 24th April. The daylight passage of the convoy and escort through this waterway, speed five knots, on a steady course and with mountains rising steeply either side, presented an alluring invitation to enemy aircraft. Junkers attacks persisted to the end, but the fire of the destroyers, although limited to an elevation of forty degrees, was enough to keep the enemy just too high for their standard of marksmanship. Not a ship received a direct hit, though some were damaged by the splinters from near misses. "'</blockquote>

Екі мақсатты қарулар, көбінесе "DP қарулары" деп қысқартылатын, бастапқыда крейсерлер мен линкорлар сияқты үлкен теңіз кемелері үшін қосымша қару ретінде жасалған, олардың ауыр негізгі қаруларын толықтырады. Кейінірек, мұндай қарулар кішкентай кемелерге де олардың негізгі қаруы ретінде қосыла бастады, ал кемелерді құрылымдастыру ауыр калибрлі қарулардан алыс болғандықтан, бүгінгі таңда барлық негізгі қарулар екі мақсатты болып табылады. Көптеген қазіргі заманғы екі мақсатты қарулар 3 дюймнен 5 дюймға дейінгі (76 мм-ден 127 мм-ге дейін) орташа калибрлі диапазонды құрайды. Британ қызметінде "Жоғары бұрыш/Төмен бұрыш" деген HA/LA термині қолданылды.

Екі мақсатты қарулардың тізімі

Калибр Атауы Елінің шығу тегі Кезеңі Бофорс 40 мм L/60 зеңбірегі 1930-шы жылдар – қазіргі уақытқа дейін Бофорс 40 мм автоматты зеңбірегі L/70 1940-шы жылдар – қазіргі уақытқа дейін Финспанг 57 мм QF теңіздік зеңбірегі L/55 үлгісі 1889 Швеция Норвегия 1890-шы жылдар – қазіргі уақытқа дейін Бофорс 57 мм теңіздік зеңбірегі L/21 үлгісі 1916 1910-шы жылдар – Соғыс салдары Бофорс 57 мм теңіздік автоматты зеңбірегі L/60 1952–1990 Бофорс 57 мм теңіздік автоматты зеңбірегі L/70 1970–қазіргі уақытқа дейін 76 мм/62 Allargato 1962–қазіргі уақытқа дейін OTO Melara 76 мм 1964–қазіргі уақытқа дейін AK 176 1976–қазіргі уақытқа дейін 10 см/65 98 типтегі теңіздік зеңбірек Екінші дүниежүзілік соғыс Type 79 100 мм теңіздік зеңбірек 1973–қазіргі уақытқа дейін 100 мм теңіздік зеңбірек 1961–қазіргі уақытқа дейін AK 100 теңіздік зеңбірек 1978–қазіргі уақытқа дейін QF 4 дюймдік Mk V теңіздік зеңбірек 1914–1940-шы жылдар QF 4 дюймдік Mk XVI теңіздік зеңбірек 1936–1950-шы жылдар QF 4 дюймдік Mk XIX теңіздік зеңбірек Екінші дүниежүзілік соғыс QF 4.5 дюймдік Mk I – V теңіздік зеңбірек 1938–Соғыс салдары 4.5 дюймдік Mk 8 теңіздік зеңбірек 1972–қазіргі уақытқа дейін Бофорс 120 мм теңіздік автоматты зеңбірек L/50 1952–1985 QF 4.7 дюймдік Mk IX & XII 1928–1970 QF 4.7 дюймдік Mark XI зеңбірегі 1941–1970 Otobreda 127 мм/54 ықшам зеңбірек Соғыс салдары – қазіргі уақытқа дейін Otobreda 127 мм/64 зеңбірек 2012–қазіргі уақытқа дейін 12.7 см/50 3 типтегі теңіздік зеңбірек 1928–1966 12.7 см/40 89 типтегі теңіздік зеңбірек 1932–1945 5"/38 калибрлі зеңбірек 1934–1990-шы жылдар 5"/54 калибрлі Mk 16 зеңбірек 1945–1993 5"/54 калибрлі Mark 42 зеңбірек 1953–қазіргі уақытқа дейін 5"/54 калибрлі Mk 45 зеңбірек 1971–қазіргі уақытқа дейін 5"/62 калибрлі Mk 45 зеңбірек 2000–қазіргі уақытқа дейін Type H/PJ38 130 мм теңіздік зеңбірек 2014–қазіргі уақытқа дейін QF 5.25 дюймдік Mk 1 зеңбірек 1940–1966 135 мм/45 зеңбірек 1940–1972 Canon de 138 мм Modèle 1929 1934–1954 6"/47 калибрлі Mk 16 зеңбірек 1937–1992