Кіріспе

Қазіргі Саксониядағы бұрынғы неміс герцогтігі Саксония Эйзенах (Sachsen Eisenach) – Саксонияның Веттин үйінен шыққан Эрнестин әулеті билеген герцогтік. Бұл мемлекет Киелі Рим империясының Тюрингия аймағында үш рет, үзіліспен болған. Барлық үш герцогтіктің де орталығы және астанасы Эйзенах қаласы болды.

Тарих

15 ғасырда қазіргі Германияның Тюрингия мемлекетінің көп бөлігі, Айзенах аймағы да оның ішінде, 1423 жылдан бастап Саксонияның принц-сайлаушылары Веттин әулетінің билігінде болды. 1485 жылы Лейпциг шарты бойынша Веттин жерлері бөлінді, Тюрингия жерлерінің көп бөлігі Саксониялық курфюрст Эрнест пен оның ұрпақтарына тиесілі болды. Эрнестин Веттиндері де сайлаушы атағын сақтап қалды. Бірақ, Эрнесттің немересі, Иоанн Фредерик Көңілді Шмалькальдия соғысы кезінде император V Карлға қарсы көтерілгенде, 1547 жылғы Мюльберг шайқасында жеңіліске ұшырады және оның Веттин туысы Морис пайдасына сайлаушылықтан айырылды. Виттенберг капитуляциясы бойынша оған Тюрингиядағы жерлерін ғана сақтап қалуға рұқсат берілді.

Эрнестин герцогтіктері

1566 жылы Джон Фредериктің ұлы, герцог Джон Фредерик II Грумбах дауларына қатысқандығы үшін император Максимилиан II тарапынан қуылғаннан кейін, Эрнестин герцогтігін бастапқыда оның інісі Джон Вильгельм басқарды. 1572 жылғы Эрфурт бөлісіне сәйкес, ол жерлерді өзі және Джон Фредерик II-нің кіші ұлдары, оның немерелері арасында бөлді: ол өзі Саксония-Веймар герцогтігін сақтап қалды, ал Саксония-Кобург-Эйзенах герцогтігі олардың туысы, Саксонияның курфюрсі Август регенттігімен Иоанн Казимир мен Иоанн Эрнестке берілді. Келесі үш ғасыр бойы Эрнестин жерлері герцогтар бірнеше ұлға ие болғанда бөлініп, тікелей мұрагерлері болмағанда қайта біріктірілді, бірақ барлық жерлер Веттин әулетінің Эрнестин тармағында қалды. Джон Фредерик I-нің ер азаматтарының барлық ұрпақтары, олар нақтыда қандай да бір аумақты басқарған-басқармағанына қарамастан, "Саксония герцогы" атағын алды. Аға-інілер кейде бірлесіп билік етті, бірақ әдетте мұрагерге бірнеше ұл болса, аумақ бөлінетін болды. Осының салдарынан Саксония-Эйзенах герцогтігі бірнеше рет басқа Эрнестин герцогтіктерінен бөлініп, олардың құрамына енді. Герцогтіктің құрамына кіретін нақты аумақтар әр құрылғанда өзгеріп отырды, бірақ Эйзенах қаласы әрқашан орталық болып келді.

Саксен-Эйзенах герцогтіктері

Саксеннің алғашқы герцогтігі 1596 жылы құрылды, тыйым салынған герцог Иоанн Фридрих II тұтқында қайтыс болғаннан кейін және оның тірі қалған ұлдары ересек болғаннан кейін. Олардың Саксен-Кобург-Эйзенах герцогтігі екіге бөлінді, осымен кіші Джон Эрнест Эйзенах герцогы болды, ал үлкен Джон Казимир Кобургта орналасты. 1633 жылы герцог Иоанн Казимир баласыз қайтыс болғанда, Саксен-Кобургтағы Веттин әулетінің тармағы тоқтап, оны Джон Эрнест мұра етті. Бірақ ол да 1638 жылы мұрагерсіз қайтыс болды, ал оның жерлері 1603 жылы Саксен-Веймардан бөлініп шыққан Саксен-Веймар мен Саксен-Альтенбург арасында бөлісті. 1640 жылы қайтыс болған герцог Иоанн II-нің ұлдары арасында Саксен-Веймар жерлерін бөлісу кезінде, Саксен-Веймардың үлкен ағасы Вильгельм, қайта құрылған Саксен-Эйзенах герцогтігін кіші ағасы Альберт IV-ке берді, ал ең кіші Эрнест Саксен-Гота герцогтігін алды. Алайда, герцог Альберт 1644 жылы мұрагерсіз қайтыс болды, және Саксен-Эйзенах ағалары басқарған Саксен-Гота мен Саксен-Веймар арасында бөлінді. Шамамен 20 жыл бойы Эйзенах резиденциясы Саксен-Веймар құрамында болды. Бірақ 1662 жылы Саксен-Веймар герцогы Вильгельм қайтыс болғанда, ол төрт бала қалдырды: Джон Эрнест, Адольф Вильгельм, Джон Георг және Бернард. Екінші баласы Адольф Вильгельм Эйзенахты иеленді. Дегенмен, ол кіші ағасы Джон Георгпен осы жерді бөлісуге мәжбүр болды, ол ақыры Саксен-Эйзенах герцогтігінен кіріс алуға келісіп, кішкентай Марксхуль қаласында орналасты. Адольф Вильгельмнің бес ұлы болды, бірақ алғашқы төртеуі туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. 1668 жылы ол бесінші ұлы Вильгельм Август дүниеге келгенге аздай ғана уақыт қалғанда қайтыс болды. Ол туғаннан бастап ағасы Джон Георгтың қамқорлығында Саксен-Эйзенахтың жаңа герцогы болды. Денсаулығы нашар болғандықтан, ол 1671 жылы екі жасында қайтыс болды, және Джон Георг Саксен-Эйзенах герцогы болды. Саксен-Эйзенах 1672 жылы Саксен-Альтенбургтың Фридрих Вильгельм III-нің қайтысынан және оның жерлерін бөлуден кейін соңғы түрін алды. Иоганн Георг I әулеті 69 жыл бойы Саксен-Эйзенахты биледі, 1741 жылы герцог Вильгельм Генрих мұрагерсіз қайтыс болғанға дейін. Герцог Эрнест Август I Саксен-Веймар, Вильгельмнің екінші туысы, Саксен-Эйзенахты мұра етті; ол және оның мұрагерлері 1809 жылға дейін Саксен-Веймар мен Саксен-Эйзенахты жеке одақта басқарды, содан кейін герцогтіктер ресми түрде Саксен-Веймар-Эйзенах герцогтігіне біріктірілді.