Кіріспе

Ричард Штраустың соңғы аяқталған шығармалары (1948)

Төрт соңғы ән (Vier letzte Lieder), Op. posth., сопрано және оркестр үшін – сол жылы жазылған "Malven" (Mallows) әнінен басқа – Рихард Штраустың соңғы аяқталған шығармалары болып табылады. Олар композитордың 84 жасында 1948 жылы жазылған. Әндердің атаулары: "Frühling" (көктем), "September", "de" (ұйықтағанда) және "Im Abendrot" (күн бату кезінде). "Төрт соңғы ән" деген атауды Штраустың досы Эрнст Рот, Штраус қайтыс болғаннан кейін 1950 жылы төрт әнді бірлік ретінде жариялағанда берді. Штраус 1949 жылдың қыркүйек айында қайтыс болды. Премьера 1950 жылдың 22 мамырында Лондонның Корольдік Альберт залында сопрано Кирстен Флагстад пен Вильгельм Фуртвенглер жетекшілік еткен Филармония оркестрінің орындауында болды. Бұл шығарманың opus нөмірі жоқ және ол Штраустың өлімінен кейін 1950 жылы жарық көрді. Мюллер фон Асоудың тақырыптық индексінде AV 150 ретінде, ал Франц және Флориан Треннердің индексінде TrV 296 ретінде тізімделген.

Өмірбаян

Штраус Иосиф фон Эйхендорфтың "Абдендрот" поэмасын кездестірді, оның өзі үшін ерекше мағынаға ие екенін сезінді. Ол 1948 жылдың мамыр айында оның мәтінін музыкаға қойды. Штраусқа Герман Гессенің толық өлеңдер жинағы да жақында берілген еді, және ол олардан үлкен шабыт алды. Ол сопрано мен оркестр үшін олардың үшеуін – "Frühling", "September" және "Beim Schlafengehen" – музыкаға қойды, сондай-ақ "Nacht" (Түн) және "Höhe des Sommers" (Жаздың шары) тағы екеуін де осылайша музыкаға қоюды жоспарлады. Ол Гессенің "Besinnung" (Толғаныс) поэмасын хорға қоюға кірісті, бірақ жобаланған фуга "тымырлай күрделі" болғандықтан оны тоқтатты. Сол жылы жазылған "Malven" ("Малва") әнінен басқа, бұл әндер Штраустың аяқталған соңғы туындылары болып табылады. "Boosey & Hawkes" баспасының бас редакторы, Штраустың досы Эрнст Рот 1950 жылы барлық төрт әнді бірлік ретінде жариялағанда, оларға "Төрт соңғы ән" деген жалпы атау берді, және қазіргі көптеген орындалымдарда қолданылатын рет бойынша: "Frühling", "September", "Beim Schlafengehen", "Im Abendrot".

Мақсаты

"Frühling" әнінен басқа барлық әндер өлім туралы, және барлығы Штраус өзі қайтыс болғанға дейін жазылған. Олар тыныштық, қанағаттану және толықтық сезімімен толы. Бұл әндер толық оркестрмен бірге жеке сопрано дауысымен орындалатын әуендерге арналған, төрт әннің барлығында да мүйіздің маңызды партиясы бар. Әдемі вокалдық желінің және мүйіздің қолдаушы сүйемелдеуінің үйлесімі Штраустың өмір тарихын еске түсіреді; оның әйелі Паулин де Ахана белгілі сопрано болса, әкесі Франц Штраус кәсіби мүйізші болған. "Im Abendrot" әнінің соңына жақын, сопрано "Ist dies etwa der Tod?" ("Бұл өлім бе?") деп айтқаннан кейін, Штраус 60 жыл бұрын жазған "Өлім және трансформация" атты симфониялық поэмасынан музыкалық цитата келтіреді. Осы шығармадағыдай, цитата келтірілген жеті ноталық фраза ("трансформация тақырыбы" деп белгілі) жанның өлім арқылы толуы ретінде қарастырылады.

Аспаптар

Әндер пикколо, 3 флейта (үшінші флейта екінші пикколоны екі рет ойнайды), 2 гобой, ағылшын гобойы, B♭ және A кларинеттерінің 2-сі, бас кларинет, 3 фагот (үшінші фагот контрафаготты да ойнайды), F (сондай-ақ E♭ және D) мүйіздерінің 4-і, C, E♭ және F кернейлерінің 3-і, 3 тромбон, туба, тимпан, арфа, челеста және скрипкалар тобы үшін жазылған.

Премьера және алғашқы жазба

Ричард Штраустың соңғы тілектерінің бірі – Кирстен Флагстадтың төрт әнді орындау үшін сопрано болуы еді. Ол оған: «Мен сізге осы әндерді әлемде алғаш рет жоғары деңгейдегі дирижер мен оркестрдің қатысуымен концертте орындау мүмкіндігін жасағым келеді», – деп жазды. Премьерасы 1950 жылдың 22 мамырында Лондонның Корольдік Альберт залында өтті, Флагстад Вильгельм Фуртвенглер жетекшілік еткен Филармония оркестрінің сүйемелдеуімен орындады. Бұл орындалыс Мэйсур махаражасы Джаячамараджендра Вадьяр Бахудардың жомарт ұсынысының арқасында мүмкін болды. Ол өзі қатыса алмаса да, музыканы сүйетін махаража орындалысқа 4800 доллар кепілдік берді, осылайша «Төрт соңғы ән» оның 20 000-ға жуық пластинкадан тұратын үлкен жеке жинағы үшін жазылып алынып, кейін Мэйсурға жіберілді. Ал 2014 жылы Эндрю Роуз бұл жазбаны Pristine Audio үшін қайта шығарды.

Тіркелген әндер

Тимоти Л. Джексон Штраустың 1894 жылы Карл Фридрих Хенкельдің өлеңіне фортепиано мен дауысқа арналған "Ruhe, meine Seele!" әнін жазғанын айтады, бірақ оны 1948 жылға дейін оркестрлемеген, "Im Abendrot" әнін аяқтағаннан кейін және соңғы төрт әнінің қалған үшеуін жазудан бұрын. Джексон "Ruhe, meine Seele!" әнін қосу "Im Abendrot" әніне кіріспе ретінде орындалса, мотивтік ұқсастығы бар екенін ескерсек, "Төрт соңғы ән" циклiн бес әннен тұратын біртұтас цикл ретінде қарастыруға болатынын ұсынады.

Мәтіндер

Ескертпе: Герман Гессенің үш әнінің мәтіндері 2032 жылға дейін авторлық құқықпен қорғалған, демек оларды Википедияда көшіруге болмайды. Бірақ оларды Lieder.net сайтында табуға болады.