Мария Алания: Византия сарайындағы грузин патшайымының тағдыры
Maria of Alania
Мария Алания – византийская императрица грузинского происхождения (1053-1118). Замужем за Михаилом VII и Никифором III. Важная фигура для Грузии и Византии.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мария Алания (туған аты Марта; 1053–1118) – Византия императорлары Михаил VII Дукас және Никефор III Ботанейатқа үйлену арқылы Византия императрицасы болған. Оның императрица мәртебесі, жаңадан біріккен Грузия Корольдігі үшін маңызды жетістік саналды, ол Мартаның сіңілі баласы, Византия титулын қабылдаудан бас тартқан Давид IV патша тұсында ғана Византиямен теңдей аймақтық ықпалға қол жеткізді. Мария – он бірінші ғасырдағы жалғыз шетелдік Византия императрицасы.
Maria of Alania (born Martha; ; 1053–1118) was Byzantine empress by marriages to emperors Michael VII Doukas and Nikephoros III Botaneiates. Her status as empress was considered a significant success for a newly unified Kingdom of Georgia, which would achieve regional influence comparable to that of Byzantium only during the reign of Martha's nephew, King David IV, who refused to carry a Byzantine title. Maria was the only foreign Byzantine empress of the eleventh century.
Алғашқы жылдар
Грузия монархы Баграт IV-тің қызы Марта 5 жасында әкесінің адал болуын қамтамасыз ету және 1056 жылы императрица Феодораның қолдауымен Византия сарайында тәрбиелену үшін Константинопольге кепіл ретінде жіберілді. Бірақ, императрица сол жылдың аяғында қайтыс болды және Марта Грузияға қайтып оралды.
A daughter of the Georgian monarch Bagrat IV, Martha, at the age of 5 years, was sent as a hostage to Constantinople to ensure her father's good behavior and further her education at the Byzantine court under the patronage of Empress Theodora in 1056. The latter, however, died later in the year and Martha returned home to Georgia.
Михаил VII Дукас патшасының патшайымы
1065 жылы ол Константин X Дукастың ұлы, кіші император Михаилға үйленді және 1071 жылы Михаил аға император болғанда императрица атанды. Марияның алғашқы некесі Михаилдың Анатолиядағы Сельджук түркілеріне қарсы әскери жеңілістерімен, сондай-ақ валютаның құнсыздануымен қиындыққа ұшырады, бұл наразылықтың өсуіне және 1078 жылы Михаилды тақтан түсіріп, Никефор III Ботанейатті таққа отырғызған төңкеріске әкелді. Михаил Стаудиос монастырында монах болуға мәжбүр болды, ал Мария ұлы Константинмен бірге Петрион монастырына барып, бірақ ол монах болған жоқ, мүмкін император сарайында болашақ жоспарлары бар екенін аңдады.
In 1065 she married the junior emperor Michael, a son of Constantine X Doukas, and became an empress when Michael became the senior emperor in 1071. Maria's first marriage was marred by Michael's military failures in Anatolia against the Seljuk Turks, as well as currency devaluation, which caused growing dissatisfaction and culminated in a 1078 coup that ousted Michael and enthroned Nikephoros III Botaneiates. Michael was forced to become a monk at the Stoudios Monastery and Maria went to a Petrion monastery with her son Constantine, but she did not become a nun, possibly hinting that she had some future plans at the imperial court.
Никефор патшайымы
Никефордың әйелі оның таққа отыруынан аз бұрын қайтыс болды, және ол қайтадан үйлену ниетін жариялады, бұл Константинопольдегі барлық үйленбеген әйелдер арасында, тіпті Мария, оның бұрынғы енесі Евдокия Макремболитисса және Евдокияның қызы Зоя арасында да қатыгез бәсекелестікке әкелді. Жаңа император бастапқыда Евдокияға үйленгісі келді, бірақ Мария күйеу балалары Дукастардың күшті қолдауын алды, олар Никефорды оның сұлулығы және Никефордың билігіне араласа алмайтын, туысқандары жоқ шетелдік әйелдің артықшылықтары үшін оны таңдауға көндірді. Бұдан өзге, Никефор бұл қадамымен қуылған Дукастардың адал жақтастарын жұбатар еді. Марияның бірінші күйеуі Михаил тірі болғандықтан, тіпті монах ретінде де, оның жаңа императормен некесі Православ шіркеуі тарапынан заңсыз деп есептелді. Салтанат 1078 жылы өтті; Марияның ықпалды қолдаушысы Жан Дукастың бұйрығымен, осы жұпты үйлендіруден бас тартқан дін қызметкері шеннен төмендетілді және оның орнына көбірек келісім білдірген басқа дін қызметкері тағайындалды. Неке шартының бір бөлігі ретінде Марияға оның ұлы Константин империяның мұрагері болады деп уәде берілді, бірақ Никефор кейіннен бұл уәдеден бас тартты. Ол Марияға жомарт қарым-қатынас жасады, оған кең аумақтар мен мүліктер берді және оның бауыры Георгийге императорлық отбасымен тығыз байланысын мойындау үшін Цезарь атағын берді.
Nikephoros' wife died shortly before his accession to the throne and he announced his intention to remarry, which triggered fierce competition among all the unmarried women of Constantinople, and even between Maria, her former mother in law Eudokia Makrembolitissa, and Eudokia's daughter Zoe. The new emperor was first inclined to marry Eudokia but Maria received a strong support of her Doukas in laws, who convinced Nikephoros to select her because of her beauty and the benefits of having a foreign born wife with no domestic relatives who could interfere in Nikephoros' rule. In addition, by this move Nikephoros would pacify the loyalists of the ousted Doukas. Because Maria's first husband Michael was still alive, even as a monk, her marriage to the new emperor was considered adulterous by the Orthodox Church. The ceremony took place in 1078; a priest who refused to marry the couple was demoted, by order of Maria's prominent supporter John Doukas, and replaced with another priest who was more cooperative. As part of the marriage deal, Maria was promised that her son Constantine would be named an heir to the empire, but Nikephoros reneged on this promise at a later point. He otherwise treated Maria generously, granting her extensive lands and property and giving her brother, George II of Georgia, the title of Caesar, to acknowledge his close ties to the imperial family.
Мария және екінші императорлық төңкеріс
Марияның қамқорлығында болған император Алексий Комненнің қызы ханшайым Анна Комненнің айтуынша, императордың сарайдағы барлық ықпалына қарамастан, ол Никефордың ұлы Константинді мұрагер етіп тағайындаудан бас тартуына наразы болды: "[Никефор] өзінің қауіпсіздігін соңына дейін қамтамасыз етер еді, император оған одан да көп сенер еді; оған одан да адал болар еді. Қарлы шал өзінің жоспарларының әділетсіздігі мен тиімсіздігін түсінбеді, өзіне зиян келтіріп жатқанын білмеді". Императрица генерал Алексиос Комненос ұйымдастырған құйрыққа қатысты, оның оған ғашық екендігі жөнінде әңгіме тарады. Алексиос Никефорды тақтан бас тартып, 1081 жылы өзі император болып жарияланды.
According to princess Anna Komnene, daughter of emperor Alexios Komnenos who was under care of Maria, despite all the influence the empress wielded at the court, she remained dissatisfied with Nikephoros' refusal to name her son Constantine as an heir: "[Nikephoros] would have ensured his own safety to the end the empress, moreover, would have had more confidence in him; she would have been more loyal. The old man did not realize the unfairness and inexpediency of his plans, unaware that he was bringing evil on his own head". The empress became an important part of a plot organized by the general Alexios Komnenos, who was rumored to be her lover. Alexios forced Nikephoros to abdicate the throne and was himself crowned emperor in 1081.
Алексийдің билігі
Алексий Константинді тақ мұрагері деп жариялады, ал кейін қызы Анна Комненені Константинге күйеуге беруге уәде берді. Бұл жағдай 1087 жылы Алексийдің императрица Ирена Дукайнадан болашақ император Иоанн II Комненнің ұлы дүниеге келгенде күрт өзгерді: Аннаның Константинмен жасаған келісімі бұзылды, ол мұрагерлік мәртебесінен айырылды, ал Мария монастырға келуге мәжбүр болды. Тақтан шеттетілгеннен кейін және монастырдағы уақыт өткен соң Мария Мангана сарайында тұрды, онда ол императордың үлкен қызының анасы және болашақ енесі ретінде «балама сот» құрды. Марияның өмір салтына бұл өзгеріс көп әсер етпеді, ол әдеттегі қайырымдылық істерін жалғастырды, соның ішінде Афон тауындағы Ивирон грузин монастырына садақа берді және Иерусалимде Каппата атты монастырь салдырды. Мария зор байлыққа ие болды, Мангана сарайымен қатар Базилий II-нің жерленген орны – Хабдомон монастырына да иелік етті. Ол сондай-ақ көптеген әдеби тұлғалардың қолдаушысы болды, олардың ішінде Охридтік Теофилакт, болашақ Болгария архиепископы және грузин неоплатонисті Иоан Петрици болды. Дегенмен, Марияның сарайдағы жылдар бойындағы ықпалы Константинге императордың ағасы Исаактан артық мәртебе берді, ал Мария жеке қауіпсіздігіне кепілдік алды. Марияға жас императорлық ханшайым Анна Комнененің күтімін тапсырды, Анна оған өте жақын болды және бұрынғы императормен барлық құпияларын бөлісті. Анна Комнене өзінің ортағасырлық өмірбаяны «Алексиада» кітабында Марияның сұлулығын сипаттайды. Ол Мария туралы былай деп жазады:
Alexios had Constantine proclaimed heir to the throne and later betrothed his daughter, Anna Komnene, to Constantine. This situation changed drastically when Alexios had a son, the future emperor John II Komnenos, by the Empress consort Irene Doukaina in 1087: Anna's engagement with Constantine was dissolved, the latter was deprived of his status of heir apparent and Maria forced to retire to a monastery. After her dethronement and a period at a monastery, Maria lived in the Mangana palace, where she organized "an alternative court" as mother of the co emperor and mother in law designate of the emperor's eldest daughter. Despite being officially a nun and wearing a veil, this transition made little difference to Maria's lifestyle and she continued her usual charitable activities, including donations to the Georgian monastery of Iviron on Mount Athos, and the building of a convent named Kappatha at Jerusalem with her mother Borena. Maria commanded great wealth and owned the Mangana palace, as well as the Hebdomon Monastery, the burial place of Basil II. She was also patron of numerous literary figures, including Theophylact of Ohrid, future Archbishop of Bulgaria, and the Georgian neo Platonist Ioane Petritsi. Years of Maria's influence at the court, however, manifested itself in the fact that Constantine received a status of a co emperor, a higher title than that of Emperor's older brother Isaac, and Maria received guarantees of personal safety. Maria was also charged with the care of young imperial princess Anna Komnene who was very fond of her and shared all her secrets with the former empress. Anna Komnene describes Maria's beauty in her medieval biographical text Alexiad. She writes about Maria the following:
Соңғы жылдар
Марияның ұлы Константин 1096 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің монастырға көшуіне бел буды, әсіресе Грузияның күшті ықпалы болған Солтүстік-Шығыс Анатолия сияқты аймақта. Ол туған жері Грузияда қадірлі саналды, соның нәтижесінде Грузия және Византия патшалықтары арасында болашақ некелер көбейіп, екі елдің байланысы нығайды. Мария комнениялық әйелдерге де әсер етті, олар оның бұрынғы саяси қатысуымен және қайырымдылық қызметімен таң қалды.
After Maria's son Constantine died in 1096, she finally moved herself to a monastery, purportedly in a heavily Georgian influenced area like North Eastern Anatolia. She remained revered in her native Georgia, resulting in an increase in future marriages between the Georgian and Byzantine royalty, and strengthening of ties between the two countries. Maria was also an influence for Komnenian women who were impressed by her past political involvement and charitable work.