Кіріспе

Австралиялық итальян тегіндес азаматтар

1840 және 1850 жылдары экономикалық себептермен келген шаруалар шыққан итальяндық көшіп келушілер саны артты. Алайда, олар жерсіз, кедей ауылшаруашылық жұмысшыларынан емес, Австралияға жол ақысын төлеуге жеткілікті қаражаты бар ауылдық отбасылардан келді. Сонымен қатар, 1850 жылдардың соңында Солтүстік Италиядан Виктория алтын кен орындарына 2000-ға жуық австралиялық швейцариялық итальян көшіп келді. Австралияға келген итальяндықтардың саны тоғызыншы ғасыр бойына аз болды. Саяхат қымбат және күрделі болды, себебі 1890 жылдардың соңына дейін екі ел арасында тікелей кеме қатынасы болған жоқ. Суэц каналы ашылғанға дейін саяхаттың ұзақтығы екі айдан асты. Австралияға кетуге ниеттенген итальяндық көшіп келушілер Генуя мен Неаполь порттарына айына бір реттен артық келмейтін неміс кемелерін пайдалануға мәжбүр болды. Сондықтан АҚШ және Латын Америкасы сияқты басқа шетелдердегі бағыттар әлдеқайда тартымдырақ болды, бұл көші-қон үлгілерін жылдам қалыптастыруға және көптеген адамдарды тартуға мүмкіндік берді. Дегенмен, 1850 жылдардағы Виктория алтын асығысы мыңдаған итальяндықтар мен швейцариялық итальяндықтарды Австралияға тартты. Алтын асығысынан туындаған еңбек күшінің жетіспеушілігі Австралияны Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинслендте жерді пайдалану және егін шаруашылығын дамыту үшін Еуропадан жұмысшыларды іздеуге мәжбүр етті. Өкінішке орай, Виктория алтын кен орындарына қосылған итальяндықтардың саны белгісіз, ал 1871 жылға дейін итальяндықтар Австралияның санақ деректерінде ерекше орын алмады. 1881 жылы барлық штаттардағы итальяндық көшіп келушілер туралы санақтың алғашқы жылында Жаңа Оңтүстік Уэльсте 521 итальяндық (жалпы халықтың 0,066% құрайды), ал Викторияда 947 (0,10%) болды, олардың үштен бірі Мельбурнда, ал қалғаны алтын кен орындарында болды. Квинслендте 250 итальяндық, Оңтүстік Австралияда 141, Тасманияда 11 және Батыс Австралияда 10 адам болды. Австралиялық дереккөздерден алынған осындай сандар итальяндық дереккөздерден алынған ұқсас сандарға сәйкес келеді. Австралиядағы итальяндықтардың саны 2000-нан аз болса да, олардың саны көбейе берді, себебі олар ауыл шаруашылығын қарқынды игеруге қабілетті аймақтарда оңай қоныстану мүмкіндігіне тартылды. Осыған байланысты 1880 жылдардың басында Италияның күшті экономикалық дағдарысқа тап болғанын естен шығармау керек, бұл жүз мың итальяндықты жақсы өмірді шетелде іздеуге итермеледі. Сонымен қатар, 1870 және 1880 жылдары Италияға барған Рэндольф Бедфорд сияқты австралиялық саяхатшылар да Италиядан жұмысшыларды Австралияға көбірек қабылдаудың ыңғайлылығын мойындады. Бедфорд итальяндықтардың «сарғыш» ағылшын мигранттарына қарағанда Австралия климатына жақсы бейімделетінін айтты. Жұмыс орындары көптеген британдықтарды отарларға ауыл шаруашылығында жұмыс істеуге тартқандықтан, әрине, еңбекқор, «сақтық пен салауаттылыққа» үйренген итальяндық шаруалар Австралия топырағына өте жақсы иммигранттар болар еді. Көптеген итальяндық иммигранттар Жерортай теңізі стиліндегі шаруашылық әдістерін жақсы білген, олар Австралияның қатал ішкі аймақтарын өңдеуге солтүстік Еуропалық әдістерге қарағанда жақсырақ сай келді. 1880 жылдардың басынан бастап Италиядағы әлеуметтік-экономикалық жағдай және Австралияда фермер, білікті немесе жартылай білікті қолөнершілер және жұмысшылар ретінде қоныстанудың мол мүмкіндіктеріне байланысты Австралияға кеткен итальяндықтардың саны артты. 1881 жылы Сиднейге 200-ден астам шетелдік көшіп келді, олардың көпшілігі Солтүстік Италиядан келген итальяндықтар еді. Олар Маркиз де Рейдің Жаңа Ирландияда Nouvelle France колониясын құруға жасаған сәтсіз әрекетінен аман қалғандар еді, кейін ол Германияның Жаңа Гвинея протекторатының бөлігі болды. Олардың көпшілігі кейіннен Жаңа Италия деп аталған Солтүстік өзендер округінің Вудберн маңындағы шартты сатып алу фермасына қоныс аударды. 1880 жылдардың ортасына қарай, жалпы ауданы 400-ден астам жерді құрайтын 50-ге жуық шаруашылықтар иелiк еткен, ал Жаңа Италияның итальян халқы 250-ге жетті. Бұл туралы Линг былай деп хабарлады: «Жер өте кедей, ағаш көп, жергілікті қоныстанушылар оны басып өтті. Алайда итальяндықтар жұмысқа кірісіп, үлкен еңбекқорлық пен үнемділікпен жердің бір бөлігін тазартып, өнімді етуге қол жеткізді. Сонымен қатар, қоныстанушылар өздерінің жеке жерлерінде жұмыс істеп, қант өндірісімен, ағаш кесумен, шөп тұқымын жинаумен және басқа да түрлі жұмыстармен айналысты». 1883 жылы Ұлыбритания мен Италия арасында сауда шарты жасалды, бұл итальяндық азаматтарға еркін кіруге, саяхаттауға және тұруға, сондай-ақ мүлікті сатып алуға және кәсіптік қызметпен айналысуға мүмкіндік берді. Бұл келісім Австралияға көптеген итальяндықтардың келуіне әсер етті.

Жұмысшы қоғамда, 1890-1920 жылдар

1891 жылы Квинслендке Солтүстік Италиядан 300-ден астам шаруа келді, олар он тоғызыншы ғасырдың ортасынан бастап Солтүстік Квинслендке қант плантацияларына пайдаланылатын жұмыс күші ретінде әкелінген 60,000-нан астам канакаларды алмастыратын алғашқы топ болды. 1890 жылдардың басына дейін итальяндықтар Квинслендте жақсы танылмаған, бірақ өте шағын топ еді. Жаңа «Ақ Австралия» саясатының нәтижесінде канакалар елден шығарылды. Жұмыспен қамту кепілдік берілгенімен, жалақысы төмен және белгілі болды. Мәселенің шешуші факторы – қант өнеркәсібінің жағдайы: сергек жұмыс күші қажет болды, ал «салымды» итальяндық шаруалар осындай жұмысқа өте жақсы сай келді. Австралиялық жұмысшылар одағы итальяндықтар канакалардан төмен жалақыға жұмыс істейтінін және австралиялықтардан жұмыс алып тастайтынын мәлімдеді, соның салдарынан 8000-нан астам Квинсленд тұрғыны жобаны тоқтату туралы петицияға қол қойды. Дегенмен, итальяндықтардың саны көбейді және олар Италияда қалған достары мен туыстарын шақыра бастады. Олар бірте-бірте көптеген қант плантацияларын сатып алып, Айр және Иннисфейл қалаларының маңында Солтүстік Квинслендте дамыған итальяндық қауымдастарды құрды. Бірнеше жылдан кейін Батыс Австралияда да итальяндықтар тақырыбы талқыланды. 1890 жылдардың басында Батыс Австралиядағы алтын асығу және кен орындарындағы еңбек даулары Викториядан да, Италиядан да көптеген итальяндықтарды тартты. Олардың көпшілігі білікті емес болғандықтан, көбінесе шахта бетінде немесе жақын жердегі ағаштарды кесу, тиеу және тасымалдаумен айналысты. Пайк жағдайды былай сипаттады: Халық агитациясы негізінен жұмыссыздықтың өсуімен байланысты болды; тіпті итальяндықтар да бұл туралы үйлеріне жаза бастады. Алайда итальяндықтарды жұмысқа алу оңай болды, көбінесе басқа жұмысшыларға қарағанда, келісімшарттық еңбек жүйесіне байланысты. Олардың иілгіштігі мен ұстамдылығы және ыстық ауа райында жұмыс істеу қабілеті болды; нәтижесінде, оларды мердігерлер іздеді, олардың кейбіреулері де итальяндықтар еді. Тосканалық көшіп келушілердің уақытша көшіп кетуіне қатысты бұрын айтылғандай, итальяндықтар жақсы жұмыс істеді және көбісі қарапайым өмір салты арқылы жер сатып алу үшін Австралияның қонақжай қалалық аудандарында немесе итальяндық қауымдастықта тұрақты түрде сақтады. Олар «жаман жұмысқа лайықты адамдар» екені анық болды. 1890 жылдардың басы – Австралияның итальяндық көшіп келуге қатысты көзқарасының өзгеру нүктесі. Пайк былай деді: Еңбек қозғалысы итальяндық көшіп келуге барлық салаларда қарсы болды, әсіресе осы салаларда, өйткені ол еңбек нарығын кеңейтіп, бәсекелестікті арттырды, осылайша жұмыс берушілерге таңдау жасауға мүмкіндік берді және жұмыс істегісі келетін және жұмысқа мұқтаж адамдарға жұмыс үшін төлем жасауға және төмен жалақыны қабылдауға мүмкіндік берді. Квинслендтегі қант өндірісі және Батыс Австралиядағы тау-кен өндірісі – итальяндықтардың көпшілігі жұмыс істеген салалар – лейбористік қозғалыстың назарында болды. О'Коннор алғашқы итальяндық қоныстар туралы еңбегінде жазғандай, итальяндықтар британдықтармен Калгурли алтын кен орындарында жұмыс істеуге бәсекелесе бастағанда, Парламентке олар гректер мен венгрлермен бірге «АҚШ-та түсті нәсілдерден гөрі үлкен зиянкеске айналды» деп ескертілді. Басқаша айтқанда, 1890 жылдары Австралиялық лейбористік партия мен англо-кельт Австралиялық жұмысшы класы арасында итальяндық иммигранттарға қарсы, әсіресе жалақы деңгейін төмендеткен солтүстік және орталық итальяндық жұмысшыларға қарсы саяси және әлеуметтік одақ құрылды. Тіпті 1890-шы жылдар мен 1900-шы жылдардың басындағы Италия әдебиетінде саяхаттық есептер мен Австралияның сипаттамаларында осы шиеленістер туралы жазбалар бар. Италиялық географиялық қоғам (Societa' Geografica Italiana) Австралиядағы бірнеше итальяндық қоныстар туралы келесідей хабарлады: Nella maggior parte dei casi l'operaio (italiano) vive sotto la tenda, così chiunque non sia dedito all'ubriachezza (cosa troppo comune in questi paesi, ma non fra i nostri connazionali) può facilmente risparmiare la metà del suo salario. Біздің итальяндықтар, экономиялық жағынан, үнемдеуші кейде тіпті көбірек. (Италиялық жұмысшылар көбінесе шатырларда тұрады, сондықтан кім мас болмаса (бұл біздің елде, итальяндықтар арасында ғана) жалақысының жартысына дейін үнемдей алады. Біздің итальяндықтар өте үнемді, одан да көп жинап алады). Италиялық діни қызметкер және жазушы Джузеппе Капра 1909 жылы Австралияға жасаған сапары туралы көптеген бақылауларының арасында былай деп жазды: In questi ultimi cinquantacinque anni, in cui l'Italiano emigrò più numeroso in Australia, la sua condotta morale è superiore a quella delle altre nazionalità che qui sono rappresentate, l'inglese compreso. Amante del lavoro, del risparmio, intelligente, sobrio, è sempre ricercatissimo: l'unico contrasto che talvolta incontra è quello dell'operaio inglese, che, forte della sua origine, si fa preferire e guarda al suo concorrente con viso arcigno, temendo, senza alcun fondamento, che l'Italiano si presti a lavori per salari inferiori ai proprii. (Соңғы 55 жылда, итальяндықтар Австралияға көбірек көшкенде, олардың моральдық мінез-құлқы осындағы басқа ұлттардан, тіпті британдықтардан да жоғары болды. Еңбек пен үнемдеуді жақсы көретін, зиялы, қарапайым итальяндықтар әрқашан ізделіп отырады: олар кездесетін жалғыз қарсылық – бұл британдық жұмысшылар, олар өз шығу тегіне сенімді болғандықтан, өздерін артық көреді және бәсекелесіне ашулы түрмен қарайды, негізсіз қорқынышпен итальяндықтар өздерінен төмен жалақыға жұмыс істеуге дайын болуы мүмкін деп есептейді). Австралиялық жұмысшы класы мен жаңа келгендер арасындағы шиеленістер экономикалық дағдарыс және жұмыссыздық кезеңінде көшіп келу халықаралық капитализм тарапынан жұмысшы ұйымдарына қарсы «бөліп-билеу» құралы ретінде әрекет еткенін көрсетеді. Итальяндықтар қант өнеркәсібі мен тау-кен өндірісінен басқа да салаларда жұмыс істеді. Батыс Австралияда балық аулау ең танымал болды, содан кейін итальяндық шаруаларға тән қалалық қызметтер, атап айтқанда, базар шаруашылығы, мейрамханалар мен шарап дүкендерін ұстау және жеміс-көкөніс сату болды. Кресчиани еңбек еткенідей, итальяндық қоныстардың кішілігі мен түрі де итальяндық көшіп келушілердің ұйымдасқан еңбекпен кеңірек қатысуына кедерілді. «Көптеген итальяндықтар елді мекендерде, алтын кен орындарында, шахталарда шашырап кетті. Ауыл шаруашылығы жұмысшылары, жеміс жинаушылар, фермерлер, тамақ өсірушілер, қамыс кесушілер. Арақашықтық пен байланыс жоқтығы олардың ұйымдасуына кедерілді. Қалалардағылар, негізінен жеміс-көкөніс сатушылар, базар шаруашылары және жұмысшылар, саяси ұйымның пайдасы туралы түсінуге және қызығушылыққа ие болмағандықтан, саясатқа қатысудан және оны жақтаушылардан қашық болды. Сонымен қатар, көптеген көшіп келушілер маусымдық жұмысшылар болды, ешбір жерде ұзақ тұрмады, осылайша олардың әлеуметтік немесе саяси қызметке қатысуы қиын болды». 1900 жылдардың басына қарай Австралияда 5000-нан астам итальяндықтар түрлі мамандықтарда жұмыс істеді. 1911 жылғы халық санағына сәйкес, Италияда туған 6719 тұрғын болды. Олардың ішінде 5543-і ер адам, ал 2683-і натурализацияланды. Батыс Австралияда кем дегенде 2600 адам болды. Австралия Парламенті 1901 жылы ашылғаннан кейін қарастыруға тиіс болған маңызды мәселелердің бірі – көшіп келу саясаты болды. Кейіннен сол жылы Бас прокурор Альфред Дикин 1901 жылғы Көшіп келуді шектеу заңы мен оған байланысты Тынық мұхиты аралдарының еңбекшілері заңын енгізіп, қабылдады. Мақсаты – Австралияға кіруді бақылап, «Ақ Австралия» саясатын қамтамасыз ету және соңғысымен…

Қоғамның өсуі, 1921-1945

Италиялықтардың Австралияға көшіп келуі тек итальяндықтардың АҚШ-қа кіруіне қатаң шектеулер қойылғаннан кейін ғана айқын түрде өсті. 20-ғасырдың басынан бастап Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін АҚШ-қа екі миллионнан астам итальяндық көшіп келді, ал сол кезеңде Австралияға он екі мыңға жуық итальяндық келді. 1917 жылы, соғыс әлі жалғасып жатқан кезде, АҚШ-та иммиграциялық ағынды қысқарту үшін сауаттылық заңы қабылданды, ол соғысқа дейінгі жылдары жоғары көрсеткішке жеткен еді, ал Канада екі жылдан кейін ұқсас заң қабылдады. 1921 жылы АҚШ саясаты одан да қатаң болды, квота жүйесі орнатылып, бір жылда итальяндық иммигранттардың жалпы саны 41 мыңға дейін шектелді (1910 жылы АҚШ-та тұратын итальяндықтардың санының 3% деп есептелген). Сонымен қатар, 1924 жылы итальяндықтардың кіруіне қатысты сандар нөлге дейін қысқарды, өйткені олар 1890 жылы АҚШ-тағы итальяндық құрамдас бөліктің 2% құрауы керек еді. Осындай қатаң шектеулер соғыстан кейінгі Италиядан көшіп келгендердің бір бөлігін Австралияға бағыттады. Дегенмен, итальяндық көшіп келушілерді австралиялық қоғам қабылдауы 1900 жылдардың басында қалыптасқаннан кейін өзгермеді. Бұл көзқарас туралы Макдональд былай деп жазды: "Италиялық иммиграция 1902 жылы жаңа федералды үкімет меланезиялықтар мен азиялықтардың кіруін тоқтатқаннан кейін, британдық емес ең үлкен қозғалыс болды. Бұл итальяндықтарды Австралияның "растық тотем бағанасының" төменгі жағына, басқа оңтүстік еуропалықтар мен аборигендерден жоғары орналастырды. Келгендердің саны, отарлаушылардың Австралия халқының жалпы санындағы үлесі және итальяндық агломерацияланған қоныстардың көлемі халықаралық стандарттар бойынша маңызды емес еді. Алайда, 5 миль (8 км) радиуста елу итальяндық үй шаруашылығының құрылуы немесе жиырма итальяндықтың жұмыс істеуі австралиялықтардың назарында алаңдату тудырды. Итальяндықтардың "кеміректігі" жалпы алғанда нәсілшіл терминдермен, сондай-ақ олардың "бастапқы" өмір салты үшін британдық еңбекпен бәсекелесу қаупімен байланысты болды. Портердің Канадаға берген хабарында айтылғандай, бұл көзқарас ағылшын тілінде сөйлейтін басқа елдерде де болды. Солтүстік Квинслендтегі итальяндықтарды классикалық зерттеуінде Дуглас мұндай нәсілшіл көзқарастарға әсер ететін басқа да факторларды ұсынады және 1927 жылғы Достастық парламенттік пікірталастың қорытындысын хабарлайды: "Италиялықтардың бейнесін оңтүстік және әсіресе сицилиялықтардың стереотиптері азықтандырды. Оның дұрыстығына қарамастан, оны жаңа келгендердің аз бөлігіне ғана қолдануға болады, өйткені Италия үкіметінің бағалауы бойынша Австралияға көшіп келгендердің бестен екісі Венетодан, ал тағы екі бестен бірі Пьемонт, Ломбардия және Тоскана өңірлерінен шыққан. Олардың тек бестен бір бөлігі Сицилия мен Калабриядан келген". Италиялықтарға қатысты австралиялықтардың көзқарасы мейірімді болмаса да, 1920 жылдардың басынан бастап итальяндық көшіп келушілер Австралияға едәуір көптеп келе бастады. 1921 жылғы Австралия халық санағында елде тұратын 8 135 итальяндық тіркелген болса, 1922-1925 жылдары тағы 15 000 адам келді, ал 1926-1930 жылдары ұқсас сандағы итальяндықтар Австралияға жетті. Америка Құрама Штаттары қабылдаған кіру шектеулерімен бірге 1920 жылдардың басында итальяндық эмиграцияны ұлғайтатын тағы бір фактор - 1922 жылы Италияда фашизмнің көтерілуі болды. Бірте-бірте көшіп-қонушылар қатарына фашизмге қарсы саяси оппоненттердің кішігірім құрамдас бөлігі, негізінен, Солтүстік Италия аймақтарының шаруалары, Австралияны өздерінің бағыты ретінде таңдады. Оңтүстік Австралияға итальяндық көші-қон туралы зерттеуінде О'Коннор 1926 жылы Аделаидада Тоскананың Эльба аралындағы Каполивери ауылынан шыққан қауіпті анархист "суверсивтің" Жакомо Арженти туралы да хабарлайды. Бенито Муссолинидің 1920-ші жылдардың ортасындағы жоғары эмиграция туралы уайымдауы 1927 жылы фашистік үкіметтің шетелге барлық көші-қонды тоқтату туралы шешім қабылдауына түрткі болды, тек әйелдер мен жақын туыстарға (жасы жетпеген ұлдар, күйеуі жоқ қыздар, ата-аналар және отбасысы жоқ сіңлілер) рұхсат етілді. 1920 жылдардың басында итальяндықтар Австралияға кіру қиын емес екенін анықтады, өйткені виза талаптары жоқ еді. 1924 жылғы иммиграциялық заңға өзгерістер енгізу арқылы иммигранттарға, егер олар қожайынның жазбаша кепілдігімен, яғни "Atto di richiamo" ("Call notice") толтырылмаса, елге кіруге тыйым салынды. Бұл жағдайда кез келген көшіп келуші Австралияға тегін келуі мүмкін. Қамқоршысыз, талап етілген қону ақшасы 1924 жылға дейін он фунт, ал 1925 жылдан бастап қырық фунт болды. О'Коннор былай деді: "1928 жылы, келгендердің саны артқанда, Италия мен Австралия арасындағы "джентльмендік келісім" итальяндықтардың кіруін британдықтардың кіруінің 2% -ынан аспауына шектеді, бұл жылына ең көп 3000 итальяндыққа дейін жетеді". Итальяндық национализм Австралия ортасына қарсы әрекет ету және қорғану элементі ретінде танылды. 1930 жылдардың басына қарай, тіпті Австралиядағы итальяндық дипломатиялық қызмет, фашистік үкіметтің тікелей өрнегі ретінде, одан да белсенді болды және итальяндықтар арасында одан да көп фашистік жақтастар жасауға бағытталды. Көшіп келушілер Австралиядағы фашистік саяси ұйымдарының мүшелері болуға, фашистік жиналыстарға қатысуға және тіпті Италияға оралуға, эфиопияны басып алу науқанына (1936) және кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына қатысуға келісуге шақырылды. Итальяндықтар 1920-ші және 1930-шы жылдар бойына Австралияға тұрақты түрде келіп келді, олардың Австралиядан кетуіне немесе онда қалуына әсер ететін ішкі және сыртқы факторларға қарамастан. Италиялық көшіп келушілердің кіру шарттары АҚШ сияқты танымал бағыттарда қатаңдады, ал итальяндық фашистік билік көшіп келушілердің кетуін күшейтті. Сонымен қатар, Австралияда итальяндықтарға қатысты көзқарас олардың қоныстануы мен жұмыс үлгілеріне жағымсыз болды. Бұған қоса, Австралия, АҚШ және көптеген батыс елдер 1929 жылғы экономикалық дағдарысқа ұшырады, ол келесі жылдары ауыр рецессияға әкелді. Австралия заңнамасы да осыған сәйкес өзгертілді. 1932 жылғы Иммиграциялық шектеулер заңына енгізілген түзетулер одан да қатаң болды және Австралияға "ақ нәсілді" адамдардың кіруін тиімдірек бақылауға бағытталды. Түзетулер бұрын тек күнкөріс кепілдігі бар иммигранттарға ғана қолданылған қону рұқсаты жүйесін барлық санаттағы иммигранттарға таратылды. Мақсаты жергілікті жұмыссыздыққа зиян келтіретін жергілікті еңбек нарығында бәсекелестікке жол бермеу болды. Сонымен қатар, диктант сынағын қолдану құқығы иммигранттың кіруі қаланбаған жағдайда бес жылға дейін сақталды. Экономикалық дағдарыс 1934 жылы қайтадан әлеуметтік шиеленісті күшейтті және нәсілдік жеккөруді қоздырды. Батыс Австралияның Калгоорли қаласында итальяндыққа тиесілі мейрамханада итальяндықтар туралы қорлау сөздер айтқан австралиялық барменмен төбелес болды. Осы оқиға Калгоорлиде тұратын итальяндықтарға қарсы көптеген австралиялық шахтерлердің наразылығын тудырды, нәтижесінде екі күнге созылған тәртіпсіздіктер болды. Ашулы шахтерлердің тобы Боулдер мен Калгоорлиде итальяндықтар мен басқа оңтүстік еуропалықтардың көптеген дүкендерін және жеке үйлерін қиратты және өртеді, жүздеген итальяндық көшіп келушілерді айналасындағы ауылдық жерге қашуға мәжбүр етті. Бұл фактілер БАҚ-та айыпталғанына қарамастан, тәртіпсіздіктер итальяндықтарға қатысты халық пікірін өзгерте алмады. 1930 жылдары австралиялық қоғам итальяндықтардың мәдени кемтарлығы туралы ұзақ мерзімді нәсілдік көзқарастарға байланысты және көшіп келушілердің өмір салтымен расталған пікірін сақтап қалды. Бұл туралы Бертола өз зерттеуінде айтқан...

21 ғасыр

Соңғы жылдары Австралия Италиядан жаңа көші-қон толқынын бастан кешіруде, бұл соңғы жарты ғасырда көрілмеген деңгейде. Мыңдаған адам Италиядағы экономикалық қиындықтардан қашуда. Көші-қонның күрт өсуі нәтижесінде 2012-13 жылдары 20 000-нан астам италиялық уақытша визамен Австралияға келді, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі бұрынғы көші-қон шарына кезінде 1950-51 жылдары келген италиялықтардың санын асып түсті. 2022 жылғы федералды сайлауда Энтони Албанезе сайланды, ол Австралияның итальян тегіндегі тұңғыш премьер-министрі атанды. 2020 жылдың қаңтарынан бастап Дэвид Крисафулли Квинсленд штатының оппозициялық көшбасшысы (LNP) және Лия Финоккьяро Солтүстік территорияның оппозициялық көшбасшысы (CLP) болып табылады. Екеуі де итальяндық тегінен.

Демография

2021 жылғы халық санағында 1,108,364 адам итальяндық тегін атады (жеке немесе басқа тектің қатысуымен), бұл Австралия халқының 4,4% құрайды. 2006 жылғы халық санағы бойынша 162,107 адамның (81,4%) үйінде итальян тілінде сөйлейтіні анықталды.

Географиялық таралуы

Италиялықтар Австралияның барлық штаттарында, аумақтарында, қалалары мен аймақтарында кеңінен өкілдік табады. 2021 жылғы халық санағы бойынша, итальяндық тегін атаған адамдардың саны ең көп болған штаттар: Виктория (384,688), Жаңа Оңтүстік Уэльс (301,829), Квинсленд (152,571), Батыс Австралия (137,255) және Оңтүстік Австралия (103,914). Италияда туған Австралия тұрғындарының көп бөлігі қазір Мельбурн (73,799), Сидней (44,562), Аделаида (20,877) және Перт (18,815) қалаларында шоғырланған. Басқа топтардан өзгеше, Брисбенде тұратын итальяндықтардың саны салыстырмалы түрде аз, бірақ Солтүстік Квинслендте итальяндықтардың айқын таралуы байқалады, бұл туралы Хемпель өзінің осы штаттағы итальяндық иммигранттардың соғыстан кейінгі қоныстануы туралы зерттеуінде сипаттаған. Бұл жағдай итальяндықтардың Квинслендке қоныс аударудың бастапқы кезеңінде, 1910, 1920 және 1930 жылдары қант құмыры өнеркәсібінің және оның жедел табыс табу мүмкіндігінің шалқып жатқан ауылдық аймаққа "уақытша" көшіп келушілерді тартуының салдарынан туындады. Керісінше, Австралия қалаларында итальяндықтардың туған ауылы немесе аймағы итальяндықтардың жекелеген қоныстарының немесе көршілес топтарының қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Халықтың "кіші тобының" аумақта таралуы маңызды, себебі ол тек сол топтың өмір салты туралы көп мәлімет беретін ғана емес, сонымен қатар осындай қауымға қызмет көрсетуді жоспарлауда да маңызды. Италиялық қауымдастықтың өте ерекше таралу үлгілері бар, ол оны жалпы халықтан ерекшелендіреді. Бернлидің австралиялық қалаларда итальяндықтардың сіңірілуі туралы зерттеуінде хабарланғандай, Мельбурнның дәстүрлі "кішкентай Италиясы" Карлтонның орталық аудандарындағы және Сиднейдегі оның баламасы Лейхардттағы итальяндық шоғырланулар Италияның географиялық жағынан өте шектеулі аймақтарынан келген бірнеше топтардан тұрды. Сицилияның Липари аралдарынан және Виченца провинциясының бірнеше қауымдарынан келгендер Лейхардттың негізгі итальяндық қауымдастық ядросын құрады, ал Рагуза провинциясы мен Виццини коммунасынан келген сицилиялықтар Мельбурнның жергілікті билігі Брансуикте үлкен контингент құрды, онда қазір 10 000-нан астам итальяндық тұрады. 1920 және 1930 жылдардағы итальяндықтардың алғашқы елеулі келуінен бастап, кішкентай масштабта, бірақ ұқсас үлгілер арқылы, итальяндықтардың басқа да ірі қауымдары Аделаидада, Пертте және Виктория, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинслендтің шағын қалаларында құрылды. Көптеген бірінші буын итальяндық иммигранттар Австралияға жақын туысы немесе досы арқылы көшіп келді, бұл тізбекті көші-қонның бір түрі болды. Бұрын айтылғандай, Батыс Австралияға қатысты, итальяндықтар 1890 жылдардың басында Шығыс алтын кен орындарында алтынның табылуынан кейін едәуір көптеп келе бастады. 1911 жылғы Австралия халық санағында Батыс Австралияда 2000-нан астам итальяндық тұрғаны тіркелді. Одан екі жыл бұрын итальяндық жазушы Капра штатқа сапар шегіп, былай деп хабарлады: "Австралияға қазіргі итальяндық эмиграция шамалы, ол негізінен Батыс штатындағы кеншілер мен ағаш кесушілермен және Квинслендтегі қант құмырын кесушілермен шектеледі". Капра итальяндықтардың кәсіби таралуын егжей-тегжейлі сипаттайды. Барлық итальяндықтардың үштен екісі шахтада немесе шахтамен байланысты ағаш кесу өнеркәсібінде жұмыс істеді (тиісінше 400 және 800-ге жуық), Gwalia, Day Down, Coolgardie және Cue алтын аудандарында және Karrawong және Lakeside ормандарында. Қалған итальяндық жұмысшылар негізінен ауыл шаруашылығы (250) және балық аулау (150) салаларында жұмыс істеді. Батыс Австралиядағы итальяндықтардың жұмыс үлгісі 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басындағы тұрақты көші-қон ағынымен көп өзгерген жоқ. Осы екі онжылдықта Италиядан Австралияға көшіп келген итальяндықтар Италияның солтүстік және орталық таулы аймақтарынан келе берді, осылайша "уақытша" көші-қон үлгісін ұстанды, ол оларды кен өндіру және ағаш кесу сияқты жедел табыс табуға мүмкіндік беретін жұмыс іздеуге итермеледі. Мұндай үлгілердегі өзгерістер, сондай-ақ 1950 және 1960 жылдардағы Италияның жаппай көші-қон бағдарламасы бұрын зерттелді. Сондықтан Батыс Австралиядағы итальяндықтардың аймақтық шығу тегінің әртүрлі компоненті және кейіннен, 1950 жылдардың соңынан бастап, итальяндық көшіп келушілердің штаттың қалалық және ауылдық аймақтарында географиялық таралуы.

Шығу тегі

1947 жылдан 1971 жылға дейінгі кезеңде Австралияда Италияда туған адамдардың саны 289 476-ға жетті. Көбінесе итальяндық көшіп келгендер Сицилия, Калабрия және Венето аймақтарынан келді және қалалық жерлерге қоныстанды.

Қайту миграциясы

Италиялық австралиялықтардың Италияға қайта оралу көрсеткіші төмен. 2001 жылдың желтоқсан айында Сыртқы істер министрлігі Италияда 30 000 австралиялық азамат тұрып жатқанын бағалады. Бұл, көбінесе, Австралия азаматтығын алған итальяндық эмигранттар мен олардың австралиялық-италиялық балалары болуы мүмкін.