Кіріспе
Евгений Эллинович Свешников (;; 11 ақпан 1950 – 18 тамыз 2021) – ресейлік шахматшы және жазушы, ол Сицилиялық қорғаныстың Свешников вариантын дамытуға үлкен үлес қосты. 1977 жылы ФИДЕ-ден халықаралық гроссмейстер атағын алды.
Evgeny Ellinovich Sveshnikov (; ; 11 February 1950 – 18 August 2021) was a Russian chess player and writer who is credited with development of the Sveshnikov Variation of the Sicilian Defence. He was awarded the title of Grandmaster by FIDE in 1977.
Шахматтық мансабы
Свешников 17 жасында алғашқы КСРО шахмат чемпионатында ойнады. 1975 жылы ФИДЕ-ден халықаралық шебер, ал 1977 жылы гроссмейстер атағын алды. Оның алғашқы халықаралық жарыстарында 1974 жылы Дечинде жеңіске жетті, 1976 жылы Сочиде бірінші орынды (Лев Полугаевскиймен бірге) бөлісті және 1977 жылы Ле-Хаврде және 1979 жылы Сиенфуэгоста 8-санатты турнирлерде жеңіп шықты. 1979 жылы Нови-Садта Флорин Георгиудан кейін Ефим Геллермен екінші орынды бөлісті. 1981 жылы Вейк-ан-Зеде үшінші орынды бөлісті, ал 1983 жылы Мәскеудің бірлескен чемпионы атанды. Свешников 2003 және 2010 жылдары Латвия шахмат чемпионатында жеңімпаз болды. 2017 жылы Свешников 65 жастан жоғарылар арасындағы әлем чемпионатының жеңімпазы атанды. Командалық жарыстарда ол 1976 жылғы студенттер командасының шахмат әлем чемпионатында алтын медаль жеңген кеңестік команда құрамында ойнады және 1977 жылы Мәскеуде өткен Еуропа командалық шахмат чемпионатында кеңестік команданың резервтік ойыншысы ретінде таңдалды. Ол кезде халықаралық шебер болғанымен, 80% нәтиже көрсетіп, жеке және командалық алтын медальдарды жеңіп алды. Ол 2004, 2006, 2008 және 2010 жылғы шахмат олимпиадаларында Латвияны өкілдік етті, сондай-ақ 2011 жылғы Еуропа командалық чемпионатында қатысты. 2016 жылы ол 65 жастан жоғарылар арасындағы әлем командалық чемпионатында алтын медаль жеңген ресейлік команданың бірінші нөмірі болды.
Жүйені сынға алу
Турнирдегі ең ашық және даулы гроссмейстерлердің бірі ретінде танылған Свешников, ойыншылардың партияларын ұйымдастырушыларға тапсыруға қатысты наразылықтармен байланысты болды. Ойыншылардың партия нәтижелерінің көшірмелерін турнир ұйымдастырушыларына ұсынуы және осы партиялардың кейіннен интернетте, кітаптарда, журналдарда және деректер базаларында жариялануы қалыпты жағдай саналды. Свешников шахмат кәсіпқойларының мүддесіне осының жалғасуына жол берудің дұрыс еместігін айтты. Ол партия нәтижелері екі ойыншының еңбегі мен зияткерлік меншігі екенін, демек авторлық құқықтар мен роялти төлемдері қолданылуы тиіс деп сақты. Оның пікірінше, партия нәтижелерін жариялаудан тек авторлар, редакторлар және шахмат баспаларының иелері ғана пайда көреді. Шын мәнінде, ойыншылар тіпті зейнеткерлікке жинау үшін өздерінің ең жақсы партияларынан эксклюзивті кітап шығарудан да айырылып отыр. Сондай-ақ, ол болашақ қарсыластарға осындай толыққанды ақпарат берудің дұрыс екендігіне күмән келтірді, олар жеңіске жету мүмкіндігін арттыру үшін деректер базаларын пайдаланады, ал бұл бастапқы ойлау мен шахмат шеберлігіне қарамастан болады.
Теоретик
Дегенмен, Свешниковтың шахматтағы ең үлкен жетістігінің куәсі – 1960-1970 жылдары жақын досы, гроссмейстер Геннадий Тимощенкомен бірге атқарған жұмысы. Бұрын Сицилия қорғанысының Ласкер-Пеликан варианты ретінде танылған Свешниковтың жүйесі, оны қызықты және толыққанды ойналатын дебютке айналдырғанға дейін күмәнді саналды. Жеңіс пен жеңіліс арасындағы тепе-теңдік жиі жіңішке болғандықтан, бұл қара ойнаушылар үшін толық ұпай алуға бағытталған тартымды мүмкіндік болып табылады. Марк Тайманов сұхбатында оны шахмат дебюттері теориясының "соңғы үлкен жаңалықтарының" бірі деп атады. Бүгінде әлемнің жетекші гроссмейстерлері осы дебютті жиі қолданатыны осы пікірді қуаттайды. Владимир Крамник пен Валерий Салов Сицилиялық Свешниковтың (1. e4 c5 2. Nf3 Nc6 3. d4 cxd4 4. Nxd4 Nf6 5. Nc3 e5 – Свешниковтың "нақты" варианты 6. Ndb5 d6 қозғалыстарымен сипатталатын) шеберлері саналады, бірақ Каспаров, Широв, Леко және Халифман да осы дебютпен сәттілікке жеткен. Сонымен қатар, Магнус Карлсен 2018 жылғы әлем чемпионатында Фабиано Каруанаға қарсы өткен матчта бірнеше рет осы дебютті қолданды. Бұл дебют тактикалық мүмкіндіктерге толы, терең талдауларға қарамастан, жаңа идеялар үнемі пайда болып келеді. Свешников осы вариант туралы "Сицилиялық пеликан" атты толыққанды кітап жазды. Ол сондай-ақ француз қорғанысының алға жылжу варианты мен сицилия қорғанысының Алапин вариантының дамуына үлкен үлес қосты.
Жеке өмір және өлім
Оның ұлы Владимир Свешников – халықаралық шебер атағы бар шахматшы. Евгений 2021 жылдың 18 тамызында 71 жасында COVID-19 салдарынан қайтыс болды. Оның өлімі анасының қайтысынан кейін жақын арада болды.
Ерекше ойындар
Евгений Свешников Руслан Шербаковқа қарсы, Мәскеу ch URS 1991, Сицилиялық Россолимо, 1–0. Ақ түстілер патшалық қанатындағы әлсіздіктерді анықтау үшін шеберлікпен іздестірулер жасайды, содан кейін патшайымды құрбан ету арқылы басталатын күтпеген мат желісін ұйымдастырады. Евгений Свешников Игорь Ивановқа қарсы, Ресей 1976, Каро-Канн, 1–0. Ақ түстілер ерте кезеңде өткір тактикалық ойынды бастап, ойынды әдемі мат шабуылымен аяқтайды.