Кіріспе

Химиялық қосылыстар класы. Химостерилянт – организмде өрбуге қабілетсіздікке (репродуктивті стерильділікке) алып келетін химиялық қосылыс. Химостерилянттар, әсіресе, ауру тудыратын, мысалы, жәндіктердің немесе жалпы алғанда экономикалық зиян келтіретін түрлердің популяциясын бақылауда өте пайдалы. Химостерилянттардың әсерінен туындаған стерильділік уақытша немесе тұрақты болуы мүмкін. Химостерилянттарды бір немесе екі жыныстың біреуін таңдап қолдануға болады, бұл организмнің жыныстық жетілуіне кедергі келтіреді. Оларды зиянкестердің популяциясын бақылау үшін, әсіресе, аталарды стерильдеу арқылы қолдануға болады. Химостерилянттарға деген қажеттілік – инсектицидтердің мүмкіндіктерінің шектеулі болуынің тікелей салдары. Инсектицидтер эндемикалық жұғумен қатар, векторлардың жоғары тығыздығы бар аймақтарда тиімді, бірақ мұндай жағдай әрқашан бола бермейді. Сонымен қатар, жәндіктер инсектицидке қарсы тұру қабілетін мақсатты ақуыз деңгейінде немесе мінез-құлық арқылы, яғни инсектицидтен қашу арқылы дамыта алады.

Химостериленттердің Чилидегі Пуэрто-Наталес қаласында жүріп-тұру еркек иттерінің мінез-құлқына әсері

Химиотерапевтикалық препараттар дамушы елдер үшін пайдалы болуы мүмкін, себебі олардың бос жүріп-тұратын жануарларды кастрациялауға жұмсай алатын ресурстары мен қаржысы шектеулі. Сонымен қатар, мәдениетте мүшелерді алып тастауға қарсылық бар. 2015 жылы жасалған бұл зерттеу химиялық стерилизацияның иттердің агрессиясына тигізетін әсерін анықтай алмады, себебі бос жүріп-тұратын иттердің агрессиясы туралы жеткілікті мәлімет жоқ, сондықтан зерттеушілер бұл мәселеде объективті шешім қабылдай алмады. GPS технологиясын пайдаланып бос жүріп-тұратын еркек иттердің қозғалысын қадағалау арқылы химиялық стерилизацияның хирургиялық стерилизацияға қарағанда қалада олардың жүріп-тұру аумағына елеулі әсер етпегені анықталды. Бұл салада толыққанды зерттеулер жүргізу қажет, өйткені бұл зерттеу алғашқысы болды және оның үлгі көлемі салыстырмалы түрде шағын болды, сондай-ақ мінез-құлықты бақылау жеткілікті ұзақ мерзімді болған жоқ.

СиаCl2 және мырыш глюконат қолдануы ірі қара малға

CaCl2 және мырыш глюконатты қолдану әдісі – химиялық затты аналық безге трансвагинальды инъекциялау, ал көру ультрадыбыс арқылы жүзеге асырылады. Ірі қара малдың бір тобы тек CaCl2, бір тобы тек мырыш глюконатпен, ал үшінші тобы CaCl2 және мырыш глюконатпен емделді. CaCl2 емдеуі ең үміт беретін болып көрінеді, себебі сойылған аналық ірі қараның жұмыртқалық массасы мырыш глюконатпен немесе екі препараттың қосылысымен емделгендерге қарағанда аз болды. CaCl2 емдеудің мақсаты – мүмкіндігінше аз ауырсынумен аналық бездің атрофиясын тудыру.

Орнитрол құсқұстар санын бақылауда

Тағы бір тиімді химиялық стерилизатор – орнитрол деп аталады. Бұл стерилизатор қанақұс тұқымын орнитролмен сіңдіріп, оны торғайларға тамақ ретінде берді. Бақылау тобына орнитролсыз қанақұс тұқымы берілді, және олар орнитрол алған топқа қарағанда шамамен екі есе көп жұмыртқа салды. Зерттеуде бұл препарат тиімді химиялық стерилизатор деп танылды, бірақ препаратты тамақтандыру тоқтатылғаннан кейін, құстар 1-2 апта ішінде қайтадан көбейтілгіш жұмыртқалар салуға қабілетті болды.