Кіріспе

Бағыттық алмасу, көне тілде қабатты алмасу деп те аталады, екі бақыланатын кіруге арналған автожолдардың арасындағы деңгейлерге бөлінген түйіспе түрі. Ол барлық бағыттағы қозғалыстың еркін ағысын қамтамасыз етеді. Мұндай түйіспелер тоқу проблемасын жояды, ең жоғары көлік өткізу қабілетіне ие, сондай-ақ басқа түйіспелермен салыстырғанда көліктер қысқарақ қашықтықты жүреді. Әлемдегі алғашқы бағыттық алмасу 1949 жылы Лос-Анджелестегі көлік қозғалысына ашылған Төрт деңгейлі түйіспе болды.

Анықтама

Бағыттық айырық – екі жолдың арасындағы деңгейлерде бөлінген қиылыс, онда қарсы бағыттың қалыпты жүріс жолақтарынан өтуді қажет ететін барлық бұрылыстар тікелей немесе жартылай тікелей қосылысқан пандустар арқылы жасалады. Тікелей және жартылай тікелей қосылыстардың айырмашылығы – пандуста жүргізушінің жоспарланған бағыттан қаншалықты ауытқуы. Тікелей пандустар қысқарақ болады және жартылай тікелей пандустарға қарағанда жоғары жылдамдықпен жүруге мүмкіндік береді.

Төрт деңгейлі стек

Төрт деңгейлі түйісу (немесе жай ғана төрт деңгей) – бұл бір магистральдық жол екінші магистральдық жолды виадук арқылы қиып өтетін, ал жалғастырушы көпірлер тағы екі деңгейде қиылысатын түйісу. Мұндай түйісулерде әдетте U-бұрылыс жасау мүмкін емес. Төрт деңгейлі түйісу екі "кері" екі қатарлы жол құрайды – орталық бөліктен өтетін көпірлерде көлік әдеттегіге кері бағытта, қарсы қозғалысқа қарай жүреді (түсінікті болу үшін схеманы қараңыз).

Канада

407-ші магистральдың бастапқы жобасында 400-ші сериялы тас жолдармен қиылыстарда бірнеше төрт деңгейлі үймелі түйіскездер жоспарланған, бірақ нәтижесінде тек біреуі ғана салынды – Онтарионың Воган қаласындағы 400-ші магистральдегі түйіскез, ол сонымен қатар бүкіл Канададағы жалғыз нағыз төрт деңгейлі үймелі түйіскез. 407 тас жолының 410 және 404 тас жолдарындағы жоспарланған басқа төрт деңгейлі түйіскездері, төртінші деңгейдегі жартылай бағытталған пандустардың орнына, циклдық пандустармен үш деңгейлі «көшетке» (cloverstack) түйіскездеріне дейін кемітілді. Сол сияқты, 407 тас жолының 427 тас жолымен қиылысында төрт деңгей бар, бірақ 427 тас жолының оңтүстігіне қосылатын екі жартылай бағытталған эстакадалық пандус (бірін-бірі кесіп өтетін) және солтүстігіне 407 тас жолын 427 тас жолымен байланыстыратын екі циклдық пандус бар.

Еуропа

Бельгияда Брюссель айналымында төрт деңгейлі түйіскер бар: Grand Bigard және Machelen түйіспелері (тек ішінара пайдаланылады). Германияда "Ветцларер Круз" бар. Грецияда А1 тас жолын Аттики Одоспен байланыстыратын Метаморфоси маңында төрт деңгейлі түйіскер орналасқан. Нидерландыда қазіргі уақытта төрт деңгейлі түйіскер бар: Гаага маңындағы Prins Clausplein. Ол A4 және A12 тас жолдарының қиылысын құрайды. Ұлыбританияда төрт деңгейлі түйіскерлер бар: М4 және М25 тас жолдарының қиылысында Лондонның Хитроу әуежайының жанында (Торни түйіспесі), М23 және М25 тас жолдарының қиылысында Лондонның оңтүстігінде (Мерстхам түйіспесі) және Бристоль маңында М4 және М5 тас жолдарының қиылысында (Альмондсбери түйіспесі). M4/M25 түйіспесі ерекше, себебі оның ең төменгі деңгейінде темір жол өтеді. M4/M25 түйіспесі сәл ығысқан, сондықтан төрт деңгейдің барлығы тікелей бірін-бірің үстіне орналасқан нүкте жоқ. M25 (осы қиылыста солтүстік-оңтүстік бағытындағы тас жол) шамамен шығысқа қарай ығысқан. Тизсайдтегі A19 және A66 тас жолдарының қиылысында үш деңгейлі нұсқа қолданылады, 270 градус бұрылыс оңтүстікке қарай қозғалатын A19 көлігіне батысқа қарай қозғалатын A66 тас жолына шығуға мүмкіндік береді.

Оңтүстік жарты шар

M4 және M7 тас жолдарының қиылысында орналасқан Light Horse түйіскені – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласындағы төрт деңгейлі жол түйіскені. 2005 жылдың соңында ашылған бұл түйіскен Оңтүстік жарты шардағы ең ірісі болып табылады. Оңтүстік Африканың Дурбан қаласының шетіндегі ЕБ Клоете түйіскені де төрт деңгейлі жол түйіскені. N3 – Оңтүстік Африкадағы ең қызыл жол және өте қарбалас жүк тасымалына арналған бағыт. Йоханнесбург су көзіне жақын орналаспағандықтан, қаланың экспорттық тауарларының көп бөлігі Дурбан порты арқылы тасымалданады. N2 Кейптаунды Дурбанмен байланыстырып, Оңтүстік Африканың Порт-Элизабет, Ист-Лондон және Джордж қалаларына, сондай-ақ Грэмстаун, Порт-Шепстон, Ричардс-Бей және iSimangaliso ылғалды жерлер паркіне қызмет көрсетеді. Қиылыста екі жол бағыты келіседі. Жоғары трафик көлемін қамтамасыз ету үшін төрт деңгейлі жол түйіскені таңдалды.

Техас стилідегі үйме

Техаста көптеген түйіскендер бес деңгейден тұрады. Олар әдетте төрт деңгейлі түйіскен сияқты конфигурацияға ие, бірақ қасбеттік жолдар бесінші деңгейді қосады. Алдыңғы жолдар әдетте светофорлармен қиылысады және жақын маңдағы бір бағытты көшелердің торына ұқсас. Әдетте, бір негізгі бағыт төменгі деңгейге, ал екіншісі – жоғары деңгейге өтеді. Фронтальдық жолдардың қиылысуы көбінесе тегіс жерде немесе оған жақын болады. Олардың үстінде екі жұп солға бұрылуға арналған қосылғыштар орналасқан. Даллас-Форт-Уорт агломерациясында бес деңгейлі бірнеше түйіскен бар, ең танымалсы – US 75 және I 635 арасындағы High Five түйіскені; ол 2005 жылы аяқталды және қазіргі уақытта әлемдегі ең биік түйіскен болып табылады. Басқалары 121-ші мемлекеттік тас жолы (SH 121) мен Даллас Солтүстік ақылы жолы, SH 121 және I 35E/US 77, I 30 және I 35W, I 30 және Президент Джордж Буш айналым жолында орналасқан. Сондай-ақ, техникалық тұрғыдан бес деңгейлі болғанымен, Техас стиліндегі түйіскен конфигурациясына сәйкес келмейтін түйіскендер де бар (яғни, қосымша деңгей орталық түйіскеннен алыс орналасқан немесе тек бір бағытта ғана бар). Хьюстон аймағында 8-ші белдеу жолында I 10 шығысы мен батысында, I 69 солтүстік-шығысында және оңтүстік-батысында, I 45 солтүстігінде және оңтүстігінде, сондай-ақ АҚШ 290 белдеу жолының солтүстік-батысында бес деңгейлі бес түйіскен бар. Жақында қайта жаңартылған I-610 және I-69 түйіскені, жер астына салынған жаңа I-610 солтүстік бағытындағы қоректендіру жолы және I-610 оңтүстік бағытындағы қоректендіру жолының жаңа эстакадасы да бес деңгейлі түйіскен болып табылады. Жоғарыда айтылған мағынада Техас стиліне сәйкес болмаса да, Хьюстонда төрт деңгейден астам қозғалысы бар, бірақ бесінші деңгейі тек бір бағытта ғана бар түйіскен де кездеседі. 2011 жылы I 610 және I 10 арасындағы төрт деңгейлі түйіскен, шығыс жағында, жаңа US 90 (Кросби тас жолы) шығысқа қарай жалғастыратын төрт пандустың ашылуымен, сондай-ақ I 610 оңтүстік-шығыс бөлігінен және одан батысқа қарай I 10-ға, ал шығысқа қарай I 10-нан жаңа автожолға тікелей қозғалыспен жаңа (ұзақ жоспарланған) күрделілік деңгейін алды. Соңғы пандус осы түйіскенге бесінші деңгейді береді, себебі US 90 батысқа қарай I 10-ға I 610-ды кесіп өтуден бұрын қосылады. (Бұл магистральдардың ешқайсысы түйіскеннен өтіп кетпейді, сондықтан түйіскеннің күрделілігіне әсер етпейді.) Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласында I-40 және I-25 тас жолдарының арасындағы Big I деп аталатын бес деңгейлі түйіскенді 40-тан астам көпір құрайды. Қытайда да Техас стиліндегі көптеген түйіскендер бар. Мысалы, Нанкиннің Ингтиан көшесіндегі екі қиылыста да бір-бірден көтерілген жолдар бар.

Басқа бес деңгейлі үйірмелер

Кейде HOV қосылымдары үшін бесінші деңгей қосылады. Мұның мысалы Лос-Анджелесте (Калифорния штаты) судья Гарри Прегерсон айырығында бар. HOV оңтүстік бағытындағы 110 жолынан HOV батыс бағытындағы 105 жолына қосылыс, аралас бағыттағы 105 жолынан аралас бағыттағы 110 жолына қосылыспен бір деңгейде болуы мүмкін, бірақ HOV оңтүстік бағытындағы 110 жолынан HOV шығыс бағытындағы 105 жолына қосылыс бұл қосылыстың үстінен өтетіндіктен, жоғарырақ деңгейде болуы керек. Тағы бір жағдай – жақын жердегі магістральдық жолдарға қосылу қосымша деңгейдің пайдалы екенін көрсетеді, бұл айырықты күрделірек, бірақ қолдануға ыңғайлырақ жасайды. Атланта аймағында, жақтау пандусы Том Морленд айырығының бесінші деңгейін құрайды, ол Грузияның ДеКалб округінде орналасқан және "Спагетти Торабы" деп аталады.

Алты деңгейлі стек

Шанхайдың Пукси ауданындағы Яньань шығыс жолының қиылысында алты деңгейлі түйіскен қабат бар, онда арнайы HOV/автобус/көлік жолақтары жоқ. Бұл алты деңгейлі түйіскен қабат, өйткені ол екі көтерілген тас жол – Нанбей көтерілген жолы және Ян'ань көтерілген жолы, сондай-ақ төменгі жағындағы сервистік жолдар мен жаяу өткел арқылы құрылған. Орталықта орналасқан түйіскен қабаттың орталық тірегі бар, ол Тоғыз Аждаһа тірегі деп аталады. Әңгімеге сүйенсек, бірнеше құрылыс апаттарынан кейін монах аждаһаны бейнелейтін бас рельефтік мүсінімен құрметтеуді ұсынған. Даллас, Техас штатындағы 35E және I 635 тас жолдарының қиылысында ерекше алты деңгейлі түйіскен қабат орналасқан, онда сервистік немесе маңдай жолдар жоқ. Түйіскен қабат екі деңгейлі тас жолдан тұрады, ал жоғарғы үш деңгейі тікелей қосылыс пандустары мен HOV қосылыстарынан құралған. I 635-тен батысқа қарай I 35E-ге оңтүстікке қарай кететін бір пандус I 635-тің шығысқа қарайғы көпірінің астынан өтеді, бұл түйіскен қабатты алты деңгейлі етеді. I 35E және Техас штатының Льюисвилл қаласындағы Сэм Рейберн ақылы жолының арасындағы түйіскен қабат, Техастың басқа жерлеріндегі бес деңгейлі түйіскен қабаттарға ұқсас болғанымен, алты деңгейлі түйіскен қабат ретінде қарастырылады, себебі шығысқа қарайғы Сэм Рейберн ақылы жолын солтүстікке қарайғы I 35E-мен байланыстыратын пандус I 35E-нің екі бағытындағы Сэм Рейберн ақылы жолын байланыстыратын бесінші деңгейлі пандустардан өтеді. Батысқа қарайғы Сэм Рейберн ақылы жолын оңтүстікке қарайғы I 35E-мен байланыстыратын пандус түйіскен қабаттың төртінші деңгейінде орналасқан, I 35E-нің екі бағытын Сэм Рейберн ақылы жолымен байланыстыратын бесінші деңгейлі пандустардың астынан өтеді.