Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы

Krameria – Krameriaceae тұқымдасының жалғыз туысы. Оның шамамен 18 түрі ратания, ратани немесе раттани деп белгілі. Ратания – пара ратанияның (Krameria argentea) немесе Перу ратаниясының (Krameria lappacea) кептірілген тамырынан тұратын ботаникалық емдік зат, крамерия тамырына берілген атау. Ратанияның биологиялық әсері танин қышқылына ұқсас ратаниатандық қышқылының әсерінен туындайды. Оның тұнбалары ауыз шаюға, емтиханға, әсіресе кокаинмен қосылғанда қолданылған. Гүлдерінің екі арнайы ет тәрізді жапырақтары бар, олар липид өндіреді, оны Centris туысына жататын аралар гүлдерді тозаңдандырғанда жинап алады. Бұл міндетті тозаңдану қатынасы, ал Krameriaceae – майлы гүлдердің қазіргі кезде сақталған он бір туысының бірі.

Таксономиялық тарих

Крамэрия алғаш рет 1750 жылдары Пэр Лёфлингтің Оңтүстік Американың солтүстік бөлігіне жасаған экспедициясы барысында еуропалық ботаниктермен жинақталған. Жаңа таксон бастапқыда Линнейдің Tetrandria Monogynia тобына, яғни төрт аталық және бір аналық гүлі бар өсімдіктерге жатқызылған. Алғашқы жинақталғаннан бері Krameria-ның 17 жаңа түрі сипатталды, соңғысы – Krameria bahiana түрі 1987 жылы ашылды. Крамэрия басқа гүлді өсімдіктерден жоғары деңгейде морфологиялық айырмашылықтарды көрсетеді. Тамыр паразитизмі және ерекше тозаңдану құрылымдары сияқты бұл айырмашылықтар, жәндіктер мен басқа өсімдіктермен бірлескен эволюциялық қарым-қатынастардың нәтижесінде пайда болған. Өзінің ерекше морфологиясының арқасында Крамэрия 21-ғасырға дейін таксономистер үшін «қиын таксон» болып келді. Бұрын Polygalaceae және Fabaceae тұқымдастарымен байланысты болған, 1993 және 2000 жылдардағы генетикалық талдаулар Krameriaceae тұқымдасының Zygophyllaceae тұқымдасына ең жақын екенін көрсетті. Бұл тұқымдық орналасуды таксономистер ешқашан қарастырған емес, себебі екі тұқымдас арасында морфологиялық айырмашылықтар өте зор болған. Тұқымдастың ішінде екі негізгі клад бар, олардың әрқайсысында Солтүстік және Оңтүстік Америкаға тән субкладтар кездеседі. Бұл филогенез Америкадағы екі түрлі географиялық таралу оқиғасын көрсетеді.