Кіріспе
Габон президенті 2009 жылдан 2023 жылға дейін, Габонның бұрынғы президенті Али Бонго Ондимба (туған Ален Бернард Бонго; 9 ақпан 1959), сондай-ақ Али Бонго және Али Бен Бонго деп те аталады. Ол Габон Демократиялық партиясының мүшесі. Ол 1967 жылдан 2009 жылы қайтыс болғанға дейін Габон президенті болған Омар Бонгоның ұлы. Әкесінің президенттігі кезінде ол 1989 жылдан 1991 жылға дейін Сыртқы істер министрі болды, 1991 жылдан 1999 жылға дейін Бонговильді Ұлттық Ассамблеядағы депутат ретінде өкілдік етті, ал 1999 жылдан 2009 жылға дейін Қорғаныс министрі болды. Әкесінің қайтысынан кейін ол 2009 жылғы Габон президенттік сайлауында жеңіске жетті. 2016 жылы ол көптеген бұзушылықтар, тұтқындаулар, адам құқықтарының бұзылулары және сайлаудан кейінгі наразылықтар мен зорлық-зомбылықтармен тоңқан сайлауда қайта сайланды. 2023 жылдың 30 тамызында Габонның жалпы сайлау қорытындысы бойынша әскерилер сайлау процесіндегі ашықтықтың жетіспеуіне байланысты оны төңкеріс арқылы президенттік лауазымынан шеттетуге және «Институттарды жаңарту және қалпына келтіру комитеті» деп аталатын әскери хунта құрды.
the former President of Gabon
Ali Bongo Ondimba (born Alain Bernard Bongo; 9 February 1959), also known as Ali Bongo and Ali Ben Bongo, He is a member of the Gabonese Democratic Party. He is the son of Omar Bongo, who was president of Gabon from 1967 until his death in 2009. During his father's presidency, he was Minister of Foreign Affairs from 1989 to 1991, represented Bongoville as a deputy in the National Assembly from 1991 to 1999, and was the Minister of Defense from 1999 to 2009. After his father's death, he won the 2009 Gabonese presidential election. He was reelected in 2016, in elections marred by numerous irregularities, arrests, human rights violations, and post election protests and violence. On 30 August 2023, following the results of the Gabonese general election, the military ousted him from the presidency in a coup d'état due to lack of transparency in the election process and established a junta called the Committee for the Transition and Restoration of Institutions.
Білім және музыкалық мансап
Бонго Францияның Нойли-сюр-Сен қаласындағы жеке мектепте білім алды, содан кейін Сорбонна университетінде заңды оқыды. 2018 жылы ол Қытайдың Ухань университетінен құрметті заң докторы дәрежесін алды. 1977 жылы Ален Бонго ретінде «A Brand New Man» атты фанк альбомын, Чарльз Боббит продюсерлігімен шығарды.
Алғашқы саяси мансап
Заңгерлік курсты бітіргеннен кейін 1981 жылы Габон Демократиялық партиясына (ҚДП) қосылып саясатқа қадам басты. 1983 жылғы наурыз айында партияның үшінші кезектен тыс съезінде ҚДП Орталық комитетіне сайланды. Кейін әкесінің PDG-дегі жеке өкілі болды және осы қызметте 1984 жылы PDG Саяси бюросына енді. Содан кейін 1986 жылғы қыркүйекте партияның кезекті съезінде Саяси бюроға сайланды. Бонго 1987 жылдан 1989 жылға дейін Республика Президентінің Жоғары жеке өкілі қызметін атқарды. 1990 жылғы парламенттік сайлауда (көппартиялық саясат енгізілгеннен кейінгі алғашқы сайлау) Haut Ogooué провинциясынан PDG үміткері ретінде Ұлттық Ассамблеяға сайланды. Американдық поп-жұлдыз Майкл Джексонның Габонға сапарын ұйымдастырды. 1996 жылы Габонның Ислам істері Жоғары кеңесінің (Conseil supérieur des affaires islamiques du Gabon, CSAIG) президенті болды. Жеті жылдан астам депутаттық қызметтен кейін, 2001 жылғы желтоқсан айындағы парламенттік сайлауда Haut Ogooué провинциясынан PDG үміткері ретінде Ұлттық Ассамблеяға сайланды. Осы сайлаудан кейін 2006 жылғы 21 қаңтарда Мемлекеттік министр дәрежесіне көтерілді, сонымен бірге қорғаныс портфелін сақтап қалды. Сол сайлаудан кейін Ұлттық қорғаныс министрі лауазымын сақтады, бірақ кейіннен 2007 жылғы 28 желтоқсанда қарапайым министр дәрежесіне төмендетілді. 2008 жылғы қыркүйекте өткен ҚДП-ның тоғызыншы кезекті съезінде қайтадан ҚДП вице-президенті болып сайланды. Әкесінің маңызды лауазымдарға тағайындауының нәтижесінде, ол 2009 жылғы маусымда әкесі қайтыс болғаннан кейін оның орнын басатыны күтілді. Бірақ кейбір баспасөз хабарлары билік үшін күрес болатынын болжады, Бонго мен оның президент кабинетінің директоры болған әпкесі Паскалиннің арасында "қатты бәсекелестік" бар екенін көрсетті. Баспасөз беттерінде Али Бонгоның ҚДП басшылығындағы қолдауына да күмән туды. Көптеген габондықтар оны "Конго-Браззавильде туылған, Францияда өскен, жергілікті тілдерде сөйлей алмайтын және хип-хоп жұлдызының сымбатымен" өскен бала ретінде қарастырды. Бонго 2009 жылғы 30 тамызда өтетін президенттік сайлауда ҚДП үміткері болуға өтініш берген он үміткердің бірі болды. 16 шілдеде партияның бас хатшысы Б.Ф.Бонго партия басшылығының бір ауыздан Бонгоны ҚДП үміткері етіп таңдағанын мәлімдеді, бірақ бұл шешім партия съезінде ресми расталуы керек еді. Сәйкесінше, ҚДП-ның кезектен тыс съезі 19 шілдеде Бонгоны партияның үміткері етіп тағайындады. Ол делегаттарға таңдауы үшін алғыс айтып, халықтың "ақталған алаңдауларын" білетінін айтты. Президент болған жағдайда жемқорлыққа қарсы күресуге және "экономикалық өсімнің табысын қайта бөлуге" уәде берді. Президенттік үміткер ретінде қатысса да, Бонго 2009 жылғы 22 шілдеде тағайындалған үкіметте Қорғаныс министрі қызметін сақтап қалды. Рогомбе сабырлылық шақырып, үміткерлердің алатын дауысқа "лайықты" болуын талап етті. Оппозиция Бонгоның үкімет құрамында қалуына қарсы күшті наразылық білдірді. Уақытша президент Роза Франсин Рогомбе Бонгоның барлық үміткерлер сайлауда тең мүмкіндікке ие болуы үшін ауыстырылатынын мәлімдегеннен кейін, ішкі істер министрі Бонгодан қорғаныс министрі қызметін уақытша қабылдады. 2009 жылғы 30 тамызда өткен сайлаудан кейін бірнеше күннен кейін ол дауыстардың 42% алып жеңіске жеткені жарияланды және бұл нәтиже Конституциялық сотпен дереу расталды. Оппозиция ресми нәтижелерді мойындамады, Габонның екінші ірі қаласы Порт-Джентильде тәртіпсіздіктер болды. Бийоге Мбаның жаңа үкіметінің құрамы 17 қазанда жарияланды; ол тек 30 министрден тұрды, осылайша Бонгоның үкіметтің мөлшерін азайту және шығындарды қысқарту туралы сайлауалды уәдесі орындалды. Үкімет көбінесе жаңа тұлғалардан, соның ішінде көптеген технократтардан құралды, бірақ бірнеше маңызды министрлер, мысалы Пол Тунгуи (Сыртқы істер министрі), Фр (Ішкі істер министрі) және Лаур Ольга Гонджут (Коммуникация министрі) өз лауазымдарын сақтап қалды. 2011 жылғы 9 маусымда Али Бонго мен Барак Обама Ақ үйде кездесті. 2012 жылы Либревиллде оппозициялық қайраткер Андре Мба Обаменің жақтастары мен полиция арасында қақтығыс болды. 2015 жылғы 17 тамызда Бонго әкесінен мұра еткен барлық мүлкін Габон жастарына "жастар мен білім беру қоры" арқылы беруді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Шешімін түсіндіре отырып, ол "біз бәріміз Омар Бонго Онимбаның мұрагерлеріміз" және "бірде-бір габондық жол бойында қалмауы керек" деді. Габон экономикасы әлі де табиғи ресурстарды өндіру мен экспорттауға толыққанды бағытталған жалға алу стратегиясына негізделген. 2016 жылы белсенді халықтың шамамен 30% құратын жұмыссыздық деңгейі, студенттік немесе кәсіби одақтардың наразылықтары кезінде жылдам ұсталғандар (2016 жылғы қаңтардан бері көптеген жағдайлар), денсаулық сақтауға қол жеткізудің нашарлауы, мемлекеттік қызметтердің жеткіліксіздігі, электр қуатының үзілісі сияқты көптеген қиындықтар сақталып келеді. Халықтың жартысынан астамы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді. 2018 жылғы 24 қазанда Бонго Риядта белгісіз ауруға шалдықты. 2018 жылғы 29 қарашада Бонго Рабаттағы әскери госпитальға көшіріліп, емделуін жалғастырды. 2018 жылғы 9 желтоқсанда Габонның вице-президенті Муссаву Бонгоның Риядта инсульт болғанын және Рабаттағы госпитальдан шығып, қазір Рабаттағы жеке резиденцияда емделіп жатқанын хабарлады. 2018 жылғы 24 қазаннан 2019 жылғы 1 қаңтарға дейін Бонго қоғамда көрінбеді, бұл оның қайтыс болғаны немесе қабілетсіз болғаны туралы кең таралған болжамдарға әкелді. 2019 жылғы 1 қаңтарда Бонго 2018 жылғы қазанда ауырғаннан бергі алғашқы рет әлеуметтік желілерде жарияланған бейне арқылы қоғамға үндеді, өлім туралы қауесеттерді жоққа шығарды. Бірақ бұл туралы сырт елде тұратын Бонгоға қарсы белсенділердің көпшілігі бейненің заңдылығына күмән келтірді, кейбіреулері үндеген адам Бонго емес, оның көшірмесі екенін мәлімдеді. 2019 жылғы тамызда Бонго инсульттан кейін алғаш рет қоғамға пайда болды. Инсульттің салдарынан бірнеше рет дөңгелек креслода пайда болды. 2019 жылғы 7 қаңтарда Габондағы әскерилер төңкерілуге тырысты. Төңкерілуге жасалған әрекет сәтсіз аяқталды және үкімет жағдайды қайта бақылауға алды. Бірақ бұл төңкерілу болмаған болуы мүмкін, сыншылардың хабарлауынша, үкімет тарапынан қолдау табу үшін тактика ретінде пайдаланылған. Бонгоның денсаулығына байланысты саясаттан уақытша шеттелуінің нәтижесінде Габонда шетелдік компанияларға бағытталған ресми жемқорлықтың күшеюіне куә болдық. 2020 жылдың басында Сенат пен Ұлттық Ассамблея президенттің сенаторлардың үштен бірін сайлаудың орнына тағайындау құқығын беруді және басқа да өзгерістерді көздейтін конституциялық реформаны қабылдады. 2021 жылғы қазанда Бонгоның Ұлыбритания Виргин аралдарындағы екі компанияны бақылағаны туралы "Pandora Papers" ақпаратында айтылды.
In the December 2001 parliamentary election, Bongo was elected to the National Assembly as a PDG candidate in Haut Ogooué Province. Following that election, he was promoted to the rank of Minister of State on 21 January 2006, while retaining the defense portfolio. He retained his post as Minister of State for National Defense after that election, although he was subsequently reduced to the rank of ordinary Minister on 28 December 2007. At the PDG's Ninth Ordinary Congress in September 2008, he was re elected as a vice president of the PDG. Having been appointed to key positions by his father, it was widely considered likely that he would emerge as his father's successor following the latter's death in June 2009. Some press reports predicted a power struggle, however, suggesting that a "fierce rivalry" existed between Bongo and his sister Pascaline, who was Director of the Presidential Cabinet. The degree of support for Ali Bongo within the PDG leadership was also questioned in the press, and it was argued that many Gabonese "see him as a spoilt child, born in Congo Brazzaville, brought up in France, hardly able to speak indigenous languages and with the appearance of a hip hop star". Bongo was one of ten candidates who submitted applications to become the PDG's candidate in the early presidential election, scheduled for 30 August 2009. PDG Deputy Secretary General fr announced on 16 July that the party leadership had chosen Bongo by consensus as the PDG candidate, although this decision still needed to be formally confirmed at a party congress. An extraordinary PDG congress accordingly designated Bongo as the party's candidate on 19 July. On that occasion, he thanked delegates for their choice, saying he was "aware of the legitimate concerns" of the people; he vowed to battle corruption and "redistribute the proceeds of economic growth" as president. Despite standing as a presidential candidate, Bongo was retained as Minister of Defense in the government appointed on 22 July 2009. Rogombé urged calm and called for the candidates to be "worthy" of the votes they would receive. The opposition strongly protested Bongo's continued inclusion in the government. After Interim President Rose Francine Rogombé said that Bongo would be replaced so that all candidates would be on an equal footing for the election, Interior Minister fr was appointed to take over from Bongo as Minister of Defense in an interim capacity when the election campaign officially began on 15 August 2009. A few days after the election on 30 August 2009, it was announced that he had won the election with 42% of the vote, and that result was promptly confirmed by the Constitutional Court. The opposition rejected the official results, and riots broke out in Gabon's second largest city, Port Gentil. The composition of Biyoghe Mba's new government was announced on 17 October; it was reduced to only 30 ministers, thereby fulfilling Bongo's campaign promise to reduce the size of the government and thereby reduce expenses. The government was also mostly composed of new faces, including many technocrats, although a few key ministers, such as Paul Toungui (Foreign Minister), fr (Interior Minister), and Laure Olga Gondjout (Communications Minister), retained their posts. On 9 June 2011, Ali Bongo and Barack Obama met at the White House. In 2012, clashes between the supporters of opposition figure André Mba Obame and police occurred in Libreville. On 17 August 2015, Bongo announced that he planned to donate everything he inherited from his father to the young people of Gabon, in the form of "a foundation for the youth and education". Explaining his decision, he said that "we are all heirs of Omar Bongo Ondimba" and that "no Gabonese must be left by the side of the road". Gabon's economy continues to be based on a rent strategy, being entirely devoted to the production and export of natural resources. Many difficulties persist in addition: unemployment rate around 30% of the active population in 2016, expeditious arrests during student or union demonstrations (numerous since January 2016), deterioration of access to health care, deficiency of public services, recurrent electricity cuts. More than half of the population is below the poverty line. On 24 October 2018, Bongo was hospitalized in Riyadh for an undisclosed illness. On 29 November 2018 Bongo was transferred to a military hospital in Rabat to continue recovery. On 9 December 2018 it was reported by Gabon's Vice President Moussavou that Bongo had a stroke in Riyadh and has since left the hospital in Rabat and is currently recovering at a private residence in Rabat. From 24 October 2018 to 1 January 2019, Bongo was not seen in public, leading to rampant speculation about the possibility that he may have died or otherwise become incapacitated. On 1 January 2019, Bongo gave his first public address via a video posted to social media since falling ill in October 2018 quashing rumors of his death. Despite this, many anti Bongo activists living abroad questioned the legitimacy of the video with some claiming that the man giving the address was not Bongo, but a body double. In August 2019, Bongo made his first public appearance since his stroke. He has appeared in public using a wheelchair on several occasions since his stroke. On 7 January 2019, soldiers in Gabon launched a coup d'etat attempt. The coup attempt failed, and the government successfully re asserted control. The coup may not have actually happened though, as has been reported by critics, and could have been used as a tactic by the government to gain support. As a result of Bongo's medically induced absence from politics, Gabon has witnessed the proliferation of official corruption targeting foreign owned businesses. In early January 2020, the Senate and National Assembly passed a constitutional reform that would allow the president to appoint one third of senators in place of elections, among other changes. In October 2021, Bongo was named in the Pandora Papers leak as having controlled two shell companies in the British Virgin Islands.
2023 жылғы сайлау және оны құлату
2018 жылдың қаңтар айында Габон парламентінің екі палатасы екі турлы сайлау жүйесін қабылдады, бұл бұған дейін елдегі президенттік және парламенттік сайлауларда қолданылып келген бір турлы, көп дауыс алған үміткер жеңіске ие болатын жүйені алмастыратын болды. Алайда 2023 жылдың сәуір айында, ақпан айында өткен саяси консультациялардан кейін, Габонның жалпы сайлауына бес ай қалғанда бұл шешім кері қайтарылды. Габон үкіметі келіскен басқа өзгерістердің қатарында елдегі барлық сайланған лауазым иелерінің өкілеттік мерзімін бес жылға ұзарту және қайта сайлануға шектеу қоймау шаралары да бар еді. Оппозицияның жетекші үміткері Альберт Ондо Осса тәуелсіз кандидат болғандықтан, Габон сайлаушылары оған және «Альтернатива 2023» көп партиялық оппозициялық коалициясының парламенттік өкіліне бірдей дауыс беру мүмкіндігіне ие болмайды, өйткені аталған коалиция Оссаны өзінің біртұтас үміткері ретінде таңдаған. Сайлау күні шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары мен тәуелсіз бақылаушылардың Габонға кіруіне тыйым салынды. Бірнеше сайлау учаскелерінде дауыс беру кешікті, адамдар бірнеше сағат бойы кезекте тұрып, дауыс беруге мүмкіндік күтті. Дауыс беру аяқталғаннан кейін кешке Габон үкіметі француз ақпарат құралдарының интернетке қол жеткізуін және телеарналар арқылы хабар таратуын шектеді, сондай-ақ коменданттық сағат енгізді. Сайлау аяқталуға екі сағат қалғанда Ондо Осса «Бонго лагері ұйымдастырған алаяқтық» деп мәлімдеді. Ол өзінің жеңіске жеткенін жариялап, Бонгодан өзінің санаған дауыстарының нәтижесіне сүйене отырып, билікті бейбіт түрде тапсыруға шақырды. Сайлаудың ресми нәтижелері түнгі уақытта мемлекеттік телеарнада ешқандай алдын ала хабарламасыз жарияланды. Елде коменданттық сағат орнатылды және интернетке қол жеткізу тоқтатылды, бұл шаралар үкімет тарапынан «жалған ақпараттың» және мүмкін болатын зорлық-зомбылықтың таралуын болдырмау мақсатында қабылданды. Осыдан кейін бірнеше әскери қызметкерлер Бонгоның режимін тоқтатуды жариялады, әскери өкілдің сөзіне сәйкес, олар «Көшу және институттарды қалпына келтіру комитеті» атынан сөйлеп отыр. Олар Бонгоның «жауапсыз, болжауға келмейтін басқаруының» салдарынан «әлеуметтік бірлік үздіріліп, елді хаосқа ұшырату қаупі туып отыр» деді. Сонымен қатар, олар соңғы сайлаудың нәтижесін жойғанын, мемлекеттік институттарды таратып, елдің шекараларын жапты. Бұл хабарлама кезінде армия полковниктері мен Республикалық гвардияның өкілдері көрінді. Кейін хунта Бонго мен оның үлкен ұлы, кеңесшісі Нуреддин Бонго Валентиннің тұтқындалғанын және үй қамауында екенін жариялады. Хунта Бонгоның бірнеше президенттік көмекшілері де тұтқындалғанын мәлімдеді. Хунтаның айтуынша, оларға мемлекетке қарсы қызмет, жемқорлық, парақорлық, президенттің қолтаңбасын жалғандау және есірткі саудасы сияқты айыптар тағылған. Тұтқындалғанына қарамастан, Бонго әлеуметтік желіде ағылшын тілінде көмек сұрап видео жариялады, Габон мен әлемнің түкпір-түкпіріндегі достары мен жақтастарына төңкеріске қарсы «дауыстарын көтеруге» және «шу шығаруға» шақырды. Оның туысы және Республикалық гвардияның қолбасшысы Брайс Олигуи кейін әскери хунта тарапынан уақытша президент болып тағайындалды. Төңкеріске бір апта өткен соң Олигуи Бонгоның емделу үшін елден кетуіне рұқсат берді, оның денсаулығына байланысты босатуға рұқсат берді. Бостандыққа шыққаннан кейін Бонго Либревильдегі жеке үйіне көшіп барды.
Отбасы
Али Бонго 1989 жылы француз туған Сильвия Валентинге үйленді; ол Omnium gabonais d'assurances et de réassurances (OGAR) сақтандыру компаниясының бас директоры Эдуард Валентиннің қызы. Эдуард Валентиннің әйелі Эвелин президенттік аппаратта жұмыс істейді, ал Эдуард Габон жұмыс берушілер конфедерациясында (Confédération patronale gabonaise, CPG) әлеуметтік мәселелер жөніндегі уәкіл. 1994 жылы Али Бонго екінші әйелі, американдық Инге Линн Коллинз Бонгоға үйленді; Али Бонго президент болып сайланған кезде Инге Бонго Калифорнияда жәрдемақыға тәуелді өмір сүрді; ол 2015 жылы ажырысуға өтініш берді.