Шанхай кеден үйінің тарихы

Кіріспе

Қытайдың Шанхай қаласындағы ғимарат. Шанхайдың Бунд аймағында орналасқан Кеден үйі сегіз қабатты ғимарат. 1927 жылы салынған бұл ғимарат бүгінгі күнге дейін кеден үйі ретінде қызмет етеді. Жанындағы HSBC ғимаратымен бірге Кеден үйі Бунд пен Шанхайдың танымал символдарының бірі саналады.

Тарих

Шанхай кедені алғаш рет 17 ғасырдың соңында, Цинь әулетінің Канси императоры Тайваньды жаулап алғаннан кейін теңіз саудасына қойылған тыйымды алып тастағанда құрылды. Қытайдың шығыс жағалауындағы сауданы жеңілдету үшін Цин үкіметі төрт жағалау провинциясында – Цзяннаньда (қазір Цзянсу және Анхуйге бөлінген), Чжэцзян, Фуцзянь және Гуандунда кеден үйлерін орнатып, жұмыс істетті. "Цзяннань кеден үйі" атауы қытай тілінде "Цзян кеден үйі" немесе Цзян Хайгуань деп қысқартылды. Бастапқыда Ляньюньган қаласында орналасқан бас кеден үйі кейіннен Хуанпу өзенінің жанында, қабырғалы Шанхай қаласының (сол кезде Цзяннань провинциясының бір бөлігі) шығыс қақпасының сыртында орналастырылды. Шанхайда теңіз саудасы дамыған сайын кеден үйінің орны ыңғайсыз бола бастады, шетелдік саудагерлер кемелерін теңізге, бүгінгі Бундқа жақын жерге тоқтатуды жөн көрді. Сонда Шанхай губернаторы Бундтың оңтүстік жағында бақылау бекетін құрды. Британ консулы кеден үйін британдық концессияның ішіне көшіруді талап еткен соң, қазіргі орнында жаңа кеден үйі салынды. Бұл жаңа үй Жаңа кеден үйі, Солтүстік кеден үйі немесе "Шетелдік кеден үйі" деп аталды, ал ескі кеден үйі "Ұлы кеден үйі" деп танылды. 1853 жылы көтерілісшілердің Кіші қылыштар қоғамы Ұлы кеден үйін өртеп тастады. 1860 жылы Тайпин көтерілісінің әскері қайта салынған Ұлы кеден үйін өртеп жіберді. Ұлы кеден үйін қайта салудан бас тарды, ал қазіргі ғимарат жаңа штаб-пәтерге айналды. Осы көтерілістер кезінде қаладағы британдық билік концессияны бейтарап аймақ деп жариялады. Олар Цинь шенеуніктерін Солтүстік кеден үйінен күшпен шығарып, бейтарап аумақта кеденді жинай алмайтындарын айтты. Көтеріліс аяқталғаннан кейін Шанхай Цинь билігі өз кедендік органының құрылуына мәжбүр болды, алдымен Пудун өзенінің арғы бетіндегі екі канонерлік кемеде, содан кейін Сучжоу өзенінің солтүстік жағалауында орналастырды. Алайда, шетелдік сауда кемелері осы тиімсіз кеден бекеттеріне мән бермеді. 1854 жылы британдықтар концессияда кеден билігін алды. Ұлыбритания, Франция және АҚШ "Шетелдіктер салық комитетін" құру үшін әрқайсысы бір адамды тағайындады, ол Кеден үйінен жұмыс істеді. Кейіннен Цин үкіметі жаңа құрылған Қытай теңіз кеден қызметінің бас инспекторы ретінде британдық тағайындауға келісті. 1857 жылы Шанхай үкіметі Солтүстік кеденді қайта құруға 6800 күміс теңге жұмсады. 1863 жылы сэр Роберт Харт бас инспектор лауазымына тағайындалды және ол 1911 жылға дейін осы лауазымда қалды. Бастапқыда Цзюцзяң жолы мен Бундтың қиылысында тұрған Харттың ескерткіші 1927 жылы Кеден үйінің алдына көшірілді. Жапония Шанхайды басып алған кезде ескерткіш 1943 жылдың қыркүйегінде алынып тасталды. 1857 жылы қайта салынған Жаңа кеден үйі дәстүрлі қытай Ямен стилінде салынған. Оның алдында монументалды арка немесе паилу және екі ту тіреуіші орналасқан. 1859 жылға қарай ғимарат ескірген. Сондықтан Шанхай губернаторы оны қайта құру үшін қаржы сұрады. Роберт Харт готикалық стильді таңдады, ортасында бес қабатты тікбұрышты сағат мұнарасы және оның екі жағында төртбұрышты ауланы қоршаған үш қабатты екі қанат болды. Бұл ғимарат 1891 жылы салынды. Бұл ғимарат 1925 жылы Палмер мен Тернер сәулетшілері жобалаған қазіргі ғимарат үшін орын ашу мақсатында қайтадан бұзылды. Жаңа ғимарат 1927 жылдың 19 желтоқсанында аяқталды және құны 4,3 миллион күміс теңгеге жетті, бұл бюджеттен екі есе көп. Салынысымен бірге ол Бундтағы ең биік ғимарат болды. Бүгінгі күні ғимарат кеден үйі ретінде жұмыс істеп келеді. 1949 жылдан кейін отбасылар көшіп келгеннен бері бірнеше бөлмелер тұрғын үй ретінде пайдаланылып келеді, олар ғимараттың арт жағында орналасқан.

The Shanghai Custom House was first set up in the late 17th century, when the Qing dynasty Kangxi Emperor lifted the ban against sea trade after conquering Taiwan. To facilitate trading along the east coast of China, the Qing government set up customs houses in the four coastal provinces of Jiangnan (now split into Jiangsu and Anhui), Zhejiang, Fujian, and Guangdong. The name "Jiangnan Custom House" was abbreviated to "Jiang Custom House", or Jiang Haiguan in Chinese. The principal customs house, originally located at Lianyungang was later set up just outside the east gate of the walled city of Shanghai (then part of Jiangnan Province), by the Huangpu River. With the development of overseas trade in Shanghai, the location of the customs house became increasingly inconvenient, with foreign merchants preferring to berth their ships further out to sea, near today's Bund. The governor of Shanghai then set up a check point at the south end of the Bund. Upon further insistence by the British consul to move the customs house inside the British concession, a new customs house was built at the present site. This new house is known as the New Custom House, North Customs House, or "Foreign Custom House", whereas the old customs house was known as the "Grand Custom House". In 1853, the rebelling Small Swords Society burnt down the Grand Custom House. In 1860, the Taiping Revolution Army burnt down the rebuilt Grand Custom House. It was decided not to rebuild the Grand Custom House, with the current building becoming the new headquarters. During these rebellions, British authorities in the city declared the concession to be neutral. They then expelled the Qing officials from the North Custom House by force, on the grounds that they could not collect customs in neutral territory. After the rebellion, Qing authorities in Shanghai were forced to set up their own customs authority, first on two gunboats parked across the river in Pudong, then on the north bank of Suzhou River. However, foreign merchant vessels ignored these ineffective customs posts. In 1854, the British obtained the power of customs in the concession. Britain, France, and the United States each nominated one person to form a "Foreigners Tax Committee", which operated from the Custom House. Subsequently, the Qing government agreed to appoint a Briton as an inspector general of the newly formed Chinese Maritime Customs Service. In 1857, the Shanghai government spent 6800 taels of silver to rebuild the North Custom House. In 1863, Sir Robert Hart was appointed to the position of inspector general, a position that he held until 1911. A statue of Hart which had originally stood at the junction of Jiujiang road and the Bund was moved to a position in front of the Custom House in 1927. During the Japanese occupation of Shanghai the statue was taken down in September 1943. As rebuilt in 1857, the New Custom House was in the traditional Chinese Yamen style. It was fronted with a monumental arch or pailou and two flag poles. By 1859, the building had become outdated. The governor of Shanghai then applied for funding to rebuild it. Robert Hart chose a Gothic design, with a five story rectangular clock tower in the center, and two three story wings beside it, surrounding a quadrangle. This was built in 1891. This building was again demolished in 1925 to make way for the current structure designed by architects Palmer and Turner. The new building was completed on 19December 1927, and cost 4.3 million taels of silver, twice the budget. It was the tallest building on the Bund at the time of construction. The building remains a customs house today. A few rooms have been used as residences since families moved in after 1949. These are located at the back of the building.

Орналасу

Қазіргі Кеден үйі жалпы ауданы , шаршы метрді құрайды, соның ішінде пайдалы ауданы шамамен 2 м²-ге жетеді. Ғимарат екі бөлімнен тұрады: шығыс бөлігі сегіз қабатты және Хуанпу өзеніне қарап тұр. Оның үстінде он бір қабаттан тұратын сағат мұнарасы орналасқан. Батыс бөлігі бес қабатты және Сычуань көшесіне қарап тұр. Құрылысында темірбетоннан жасалған арқалық қолданылған, ал сыртқы дизайны грек тіршілігінің неоклассикалық стилінде шешілген. Шығыс бөлігінің барлық беті гранитпен қапталған, батыс бөлігінің алғашқы екі қабаты да гранитпен, ал жоғарғы үш қабаты қоңыр кірпішпен қапталған. Басты кіреберісте төрт дориялық бағана орналасқан. Бірінші және екінші қабаттардың үстінде, сондай-ақ алтыншы қабаттан жоғарыда еңіс бар. Үшінші қабаттан алтыншы қабатқа дейін үлкен тас бағаналар бойлап өтеді. Басты кіреберістің ішінде алтын жапырақпен әшекейленген мәрмәр бағаналар орналасқан. Ортасында сегізбұрышты күмбез бой көтеріп тұр, оның сегіз жағында мозаикалық суреттер бейнеленген. Кеден үйінің ең танымал ерекшелігі – сағат мұнарасы мен сағаты. Сағат мұнарасынан Бунд және Шанхай қаласының орталық бөлігінің панорамалық көрінісі ашылады. Оның төрт жағының әрқайсысы 100-ден астам шыныдан тұрады. Әрбір жағының диаметрі , ал олардың ішінде 72 автоматты шам орналасқан. Сағаттың және қоңыраудың механизмдері Вестминстер сарайындағы Биг-Бен сағатының үлгісі бойынша жасалған. Бес қоңыраудың (ең ірісі 6 тонна салмақты) құюын Джон Тейлор Беллфаундерс жүзеге асырды, ал сағат механизмін JB Joyce & Co компаниясы Англияда 1927 жылы Шанхайға жіберілгенге дейін жасады. Бұл Азиядағы ең ірі механикалық сағат болып табылады. Мәдени революция кезінде сағаттың әуені «Шығыс қызыл» әніне ауыстырылды. Дәстүрлі әуен (Вестминстер кезектері) 1986 жылғы қазан айында, Елизавета II Шанхайға келген кезде қайта орнатылды. Алайда, 1997 жылы Гонконгқа егемендікті беруге байланысты, қалалық коммунистік партия филиалы музыканы тоқтатуға бұйрық берді, соның салдарынан тек сағаттың соққысы ғана қалды. 2003 жылы әуен тағы да «Шығыс қызыл» әніне өзгертілді. Бірақ сағаттың механизмдері бұл әнді ойната алмайды: ойнатылатын музыка – бұл динамиктер арқылы ойнатылатын жазба, бірақ бұрын ол қоңыраулар арқылы ойнатылатын. 2018 жылдан бастап қоңыраулар ән шырқамайды.

The present Custom House occupies an area of , with of floor space. The building is in two section: the eastern section is eight stories tall and faces the Huangpu River. It is topped by a clock tower, which is eleven stories or tall. The western section is five stories tall and faces onto Sichuan Road. A reinforced concrete core was used while the exterior follows a Greek revival Neo Classicist design. The eastern section is entirely surfaced in granite, as are the first two stories of the western section, with the upper three stories faced with brown bricks. The main entrance has four Doric columns. Eaves are found above the first and second stories, with a larger one above the sixth floor. Large stone columns penetrate from the third to the sixth story. Inside the main entrance is the main hall, in which marble columns are decorated with gold leaf. At the center is an octagonal dome, with mosaics on the eight sides. The most noted feature of the Custom House is the clock tower and clock. The clock tower offers views over the entire Bund and Shanghai city centre. It has four faces, each made up of more than 100 pieces of glass, between in size. The diameter of each face is , with 72 automatic lamps. The clock and bell mechanisms are built according to the design of Big Ben at the Palace of Westminster. The five bells (largest 6 tonnes) were cast by John Taylor Bellfounders and the clock mechanism was built by JB Joyce & Co in England before they were shipped to Shanghai in 1927. It remains the largest mechanical clock in Asia. During the Cultural Revolution, the clock music was changed to The East is Red. The traditional tune (the Westminster Quarters) was restored in October 1986, when Queen Elizabeth II visited Shanghai. In 1997, however, on the eve of Transfer of sovereignty over Hong Kong, the municipal Communist Party branch ordered the music to be stopped, leaving only the hour strike. In 2003, the tune was changed once again to The East is Red. The clock's mechanisms are not in fact able to play this tune: the music played is in fact a recording played over loudspeakers, but was used to be played on bells. as of 2018, the bells no longer play the tones.