Кіріспе

Бандтағы ғимарат, Шанхай, Қытай

HSBC ғимараты (сондай-ақ Меңқалалық үкімет ғимараты деп те аталады) – Қытайдың Шанхай қаласындағы Банд аймағында орналасқан алты қабатты неоклассикалық ғимарат. 1923 жылдан 1955 жылға дейін ол Гонконг пен Шанхай банктік корпорациясының Шанхай бөлімшесінің бас кеңсесі болып қызмет етті, қазір Шанхай Пудун даму банкі (SPD Bank) орналасқан. Ғимарат Бандтағы 12-шы нөмірде орналасқан. Бұл ғимаратты британдық «Палмер және Тернер Архитекторлар мен геодезистер» архитектура фирмасы жобалаған, құрылысы 1921 жылдың 5 мамырынан 1923 жылдың 23 маусымына дейін жалғасты.

Орналасу

HSBC ғимараты "Суэц каналы мен Беринг бұғазы аралығындағы ең сәнді ғимарат" деп аталды. Ғимараттың жалпы ауданы – және сол кезде ол Алыс Шығыстағы ең ірі банк ғимараты, ал Эдинбургтағы Bank of Scotland ғимаратынан кейін әлемдегі екінші ірі банк ғимараты болды. Ғимараттың сыртқы пішіні қатаң неоклассицизм стилінде шеберленген, үш бөліктен – тік және көлденең бөліністерден тұрады. Орталық бөлігінде грек храмдарын еске түсіретін үшбұрышты құрылыммен әсемделген күмбез орналасқан. Одан төмен екінші қабаттан төртінші қабатқа дейін жеткен алты иондық бағана бой көтереді. Басты құрылыс бес қабаттан, орталық бөлімі жеті қабаттан, ал жер асты қабаты бір жарым қабаттан тұрады. Басты құрылыстың қаңқасы болаттан жасалған, кірпішпен толтырылған, ал сыртқы қабырғасы гранитпен қапталған. Ішкі кеңістігі мәрмәр және монел сияқты қымбат материалдармен сәндікпен безендірілген. Ғимараттың іші жылыту және кондиционерлік жүйелермен жабдықталған. Басты сауда залында бір-бірінен бөлек мәрмәр блогынан қашалған төрт бағана орналасқан, бұл сол кезде Азияда бірегей еді. Басты ғимараттың артында банк кеңселері, сейфтер мен қассалар орналасқан қосалқы ғимарат бар.

Тарих

1865 жылдың 4 наурызында HSBC банкі Нанкин жолы мен Бунддың бұрышындағы Central Hotel (қазіргі Peace Hotel) қонақ үйінің бірінші қабатында Шанхай филиалын ашты. 1874 жылға қарай HSBC-тің бизнесі осылай өсті, ал қолдағы ғимарат тығыз бола бастады. Содан кейін банк 60 000 күміс таңға бағаланған, Кеден үйінің оңтүстігінде, Бундтағы 12-ші нөмірде орналасқан үш қабатты Шетелдік клубты сатып алды. 1912 жылы банк Бундтағы 10-шы және 11-ші нөмірлерді сатып алып, жаңа ғимаратты салуға кірісті. Құрылыс 1921 жылдың 5 мамырында басталды, ал күмбез 1923 жылдың 23 маусымында орнатылды. Заманауи баспасөз хабарларына сәйкес, құрылыс кезінде банк алғашқы қазба жұмыстарының уақыты мен бағытын таңдау үшін фен-шуй шеберлерін жалдаған. Қытай дәстүріне сәйкес, әлемнің түкпір-түкпірінен әкелінген монеталар негізге көмілді. Ғимараттың қараңғы бөлмелеріне зәрбаптарды қуып шығу үшін арнайы соғылған монеталар салынды. Құрылыс 25 айға созылды, аяқталған ғимарат 1,3 гектар жерді алып, 23 415 м² аумақты құрады. Архитектуралық фирма Palmer & Turner сонымен қатар Бундтағы көптеген басқа ғимараттарды, оның ішінде Yokohama Specie ғимаратын, Yangtze Insurance ғимаратын және Қытай банкі ғимаратын жобалады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде HSBC ғимаратын жапондық Yokohama Specie банкі басып алды. HSBC соғыс аяқталғаннан кейін қайтадан оралды. 1949 жылы Коммунистер Шанхайды басып алды. HSBC Халық Республикасының алғашқы жылдарында салыстырмалы түрде еркін қызмет етті. Алайда, 1955 жылы саяси жағдай банкты Шанхайдағы қызметін азайтуға мәжбүр етті. Ғимарат үкіметке берілді, ал HSBC жақын жердегі жеке кеңселерді жалға алды. Содан кейін сол жылы Шанхай қалалық үкіметі ғимаратқа көшіп келді. Ғимараттың атауы «Шанхай қаласының Халық үкіметі ғимараты» немесе қысқаша «Қалалық үкімет ғимараты» деп өзгертілді. Қосалқы ғимарат 1956 жылдан бастап қалалық мұрағатқа орналасты. 1990 жылы қалалық үкімет азаматтық мекемелерді Бундтан коммерциялық мекемелерге көшіре бастады. HSBC ғимаратты қайта сатып алу туралы қалалық үкіметпен келіссөздер жүргізді, бірақ баға мәселесіне байланысты келісімге келе алмады. 1995 жылы қалалық үкімет ғимараттан көшіп кетті, ал SPD банкі ғимаратты жалға алды. Жөндеу жұмыстары кезінде ғимараттың ішінде керемет суреттер табылған. HSBC-тің Қытайдағы кеңсесі қазіргі уақытта HSBC ғимаратында, Шанхай IFC-де орналасқан.

Қола арыстандар

Банк құрылыс кезінде Ұлыбританиядан екі қола арыстан тапсырыс берді, оларды кіреберіс сатысының екі жағына орналасқан алдыңғы есіктердің сыртына қою үшін. Олар ағылшынның Фром қаласындағы J W Singer & Sons компаниясы Генри Пул РА жасаған сурет бойынша құйылды. Арыстандардың біреуі қорғауды бейнелейтін күркіреген, ал екіншісі тыныш, қауіпсіздікті бейнелейтін. Оларға Стивен және Стит деген лақап аттар берілді (бір кезде Шанхай филиалының менеджері және ғимараттың құрылысын жетекке алған, кейін Банктің бас менеджері болған А.Г. Стивеннің және 1923 жылғы 23 маусымда ғимарат ашылған кезде Стивеннің орнына келген Шанхай филиалының менеджері болған G.H. Ститтің есімдерімен). Әзіл ретінде айтылатын болса, Стивеннің мінезі дауысты, ал Стит тыныш адам еді. Осы арыстандар екінші, әлдеқайда үлкен жұп арыстанға шабыт берді, олардың дизайнын Шанхай қаласындағы британдық мүсінші В.В. Вагстафф жасады және 1935 жылы ашылған Гонконгтағы Банктің жаңа бас кеңсесі үшін тапсырыс берілді. Бұл екінші жұп арыстандар Шанхайда құйылды. Шанхай қаласының соғыс кезінде жапондықтар басып алғанда, арыстандарды олардың құнды қоласын балқыту үшін алып кетті, бірақ олар бұл тағдырдан құтылып, соғыс аяқталғаннан кейін қалпына келтірілді. 1966 жылы Мәдени революция кезінде олар тағы бір рет алынып тасталды. Шанхай артефактілерін басқару басқармасы арыстандарды Шанхай комедиялық труппасының қоймасына сақтады. 1980 жылы олар Шанхай мұражайына тапсырылды, онда бүгінге дейін қойылған. 1997 жылы SPD Банкі ғимаратқа көшіп келгенде, олардың көшірмелері жасалып, ғимараттың алдына орналастырылды.

Күмбез мозаикасы

Банк ғимаратының сегізбұрышты кіреберіс залының төбесіне жақын жерде бастапқыда сегіз мозаикалық қабырғалық сурет болған. Онда зодиактың он екі белгісі, сегіз геометриялық пішін және сегіз арыстан, сондай-ақ Аполлон, Луна және Фортуна бейнеленген фрескалар бар. 1956 жылы бір кәсіпкер сәулетші мозаикаларды сақтап қалу үшін оларды штукатурлап, бояумен жапқан. Кеңес теңіз күштері келесі жылы Шанхайға сапар шегуді шешкенде, ғимарат қонақ үй ретінде таңдалды, бірақ мозаикалар қырқыс дау тудырды, кейбір адамдар оларды "тынышсыз коммерциялық" және "тынышсыз батыстық" деп сынап, жоюды ұсынды. Шанхай азаматтық сәулет институтының президенті Чэнь Цзи (陈植) мозаикаларды қарап, жоюға қарсы болды, оның орнына оларды жабуды ұсынды, және оның ұсынысы үкімет тарапынан мақұлданды. 1997 жылы мозаикалар қайта ашылды, қайта жөндеу жұмыстары кезінде олар табылған. SPD Банкі қалпына келтіруді қаржылады, бірақ суреттердегі HSBC белгілерін SPD Банкінің белгісімен және Магнолия денудатасымен ауыстырды. Сегіз мозаикалық суретте HSBC филиалдары бар сегіз қала бейнеленген. Әр фрескада басты мифологиялық тұлға, жергілікті өзендер мен қаланың бейнесі, ал фон қаланың көрінісін көрсетеді. Шанхай: Мазу және Қызыл өзен мен Яңцзы өзенін бейнелейтін екі тұлға HSBC ғимараты мен Ескі кеден үйінің алдында, ал негізінде Цинь әулеті мен Ұлыбританияның саудалық тулары бар. Гонконг: Гонконг аралының алдында қабырғаға салынған тәж киген құдайша және Юнион Джек, сонымен қатар Перл өзені мен Оңтүстік Қытай теңізін бейнелейтін екі тұлға, MDCCCXLII деп жазылған кітапты ұстап тұр, барлығы Гонконг губернаторы мен Лорд адмиралының туларымен. Токио: Токиодағы Император сарайының алдында "Оқу" құдайшасы және "Даму" (Жапонияның императорлық мөрі бар қалқанды ұстап тұрған) және "Ғылым" есімді екі тұлға, Касумигасекидегі және Фудзи тауындағы үкімет кеңселері, негізінде Жапонияның ұлттық және императорлық тулары бар. Лондон: Лондонның қамқоршысы Британия, Лондон қаласының гербін ұстап, Темза өзенінің алдындағы Темза өзенінің үстіндегі Вестминстер сарайы мен Сент-Пол соборының көрінісі, негізінде Англияның, Шотландияның және Ирландияның патшалық қарулары бар. Нью-Йорк: Манхэттен алдындағы Азаттық мүсіні, Гермес және Колумбия, негізінде американдық ту, Нью-Йорк қаласының гербі және зәйтүн бұтағы мен садақтары бар ақ бас бүркіт. Бангкок: Чхао Пхрая өзені мен Ұлы сарайдың алдындағы "Еңбек" және "Жаңа өнім" бейнелейтін құдайша және тұлғалар, негізінде Таиландтың ұлттық және теңіз тулары, Таиландтың ұлттық және патшалық қарулары бар. Париж: Марианна LIBERTÉ, ÉGALITÉ, FRATERNITÉ ұранын ұстап, Никемен және Францияның қаруын ұстап тұрған қамқоршы әулиемен бірге Сена және Иль-де-ла-Сите алдында, негізінде екі лилия және Париждің екі гербі бар. Калькутта: Кали, Гангты бейнелейтін тұлға және Ганг үстіндегі Калькуттаның көрінісінің алдында Калькуттаның қаруын ұстап тұрған тұлға, негізінде арыстан мен кішкентай балықшылдар бар.