Интернет басқару жүйесі: заңдар, саясат және тәжірибелер

Кіріспе

Заңдар, саясат және тәжірибелер жүйесі

Интернет басқаруы – интернетке қатысты реттеуші органның қызметін басқару және қадағалау тәртібін анықтайтын заңдар, ережелер, саясат және тәжірибелер жиынтығы. Бұл мақалада Интернеттің қалай дамырылып, қазіргі уақытта қалай басқарылатыны, оның ішінде туындаған дау-дамайлар мен болашақта Интернетті басқару қажеттігі немесе қажетсіздігі туралы ағымдағы пікірталастар қарастырылады. (Интернет басқаруды, мемлекеттік басқару функцияларын орындауда технологияны пайдалануды білдіретін электрондық үкіметтен (e-governance) шатастыруға болмайды.)

Өмірбаян

Интернетті бір адам, компания, ұйым немесе үкімет басқара алмайды. Ол – көптеген ерікті түрде өзара байланысты автономды желілерден тұратын, жаһандық таралған желі. Ол орталық басқару органысыз жұмыс істейді, әрбір құраушы желі өз саясатын белгілейді және оны күшіне енгізеді. Оның басқаруын азаматтық қоғам, жеке сектор, үкіметтер, академиялық және ғылыми қауымдастықтар, ұлттық және халықаралық ұйымдардан құралған өзара байланысты автономды топтардың орталықтандырылмаған және халықаралық көп тарапты желісі жүзеге асырады. Олар өздерінің тиісті рөлдерінен интернеттің жалпыға ортақ игілігі үшін ортақ саясаттар мен стандарттарды құру үшін бірлесіп жұмыс істейді. Дегенмен, өзара іс-қимылға кепілдік беру үшін негізгі инфрақұрылымның және негізгі атау кеңістіктерінің бірнеше маңызды техникалық және саяси аспектілерін Лос-Анджелесте орналасқан Интернет корпорациясы тағайындалған атаулар мен нөмірлер (ICANN) басқарады. ICANN интернеттегі жаһандық тұрғыдан бірегей идентификаторларды беруді қадағалайды, оның ішінде домендік атауларды, интернет-протоколдық мекенжайларды, тасымалдау протоколдарындағы қолданба порттарының нөмірлерін және көптеген басқа параметрлерді. Бұл интернеттің жаһандық қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін жаһандық бірыңғай атау кеңістігін құруға бағытталған. ICANN-ді интернеттің техникалық, бизнес, академиялық және коммерциялық емес қауымдастықтарынан сайланған халықаралық директорлар кеңесі басқарады. DNS түбірлік аймағын басқару мәселесі ұзақ жылдар бойы дау тудырып келді, оның соңғы бақылауы АҚШ Сауда министрлігінің агенттігі – Ұлттық телекоммуникациялар және ақпарат әкімшілігінің (NTIA) бақылауына көшті. АҚШ Сауда министрлігі ICANN-мен жасалған міндеттемелерді біржақты түрде тоқтатуға құқылы болғандықтан, DNS әкімшілігінің өкілеттігі де қайтарып алуға болатын және бір ғана мемлекеттен, атап айтқанда АҚШ-тан шыққан деп есептелді. NTIA-ның қатысуы 1998 жылы басталды және уақытша болуы тиіс еді, бірақ 2014 жылдың сәуірінде Бразилияда өткен ICANN отырысында, Сноуден ашқандардан кейін қызып кеткен жағдайдан кейін, бұл жағдай өзгерді, нәтижесінде 2016 жылдың қыркүйегінде аяқталған кезеңде NTIA-дан DNS түбірлік аймақтарының әкімшілік міндеттерін басқаруды Интернетке тағайындалған нөмірлер органына (IANA) ауыстыру болды. Интернеттің негізгі протоколдарының (IPv4 және IPv6) техникалық негіздемесі мен стандартталуы – Интернет-инженерлік жұмыс тобының (IETF) қызметі, ол кез келген адам техникалық сараптамасын ұсыну арқылы қатыса алатын, еркін байланысты халықаралық қатысушылардың коммерциялық емес ұйымы. 1995 жылдың 23 қарашасында Тунисте өткен Біріккен Ұлттар Ұйымы демеушілік еткен Ақпараттық қоғам жөніндегі әлемдік саммит (WSIS) Интернет басқару форумын (IGF) құрды, ол интернет басқарудың болашағы туралы көптеген мүдделі тараптар арасында ашық, міндетті емес әңгімелерді жүргізуге арналған. WSIS-тен бері «Интернет басқару» термині тар техникалық мәселелерден асып, интернетке қатысты саяси мәселелердің кең ауқымын қамтиды.

No one person, company, organization or government runs the Internet. It is a globally distributed network comprising many voluntarily interconnected autonomous networks. It operates without a central governing body with each constituent network setting and enforcing its own policies. Its governance is conducted by a decentralized and international multistakeholder network of interconnected autonomous groups drawing from civil society, the private sector, governments, the academic and research communities and national and international organizations. They work cooperatively from their respective roles to create shared policies and standards that maintain the Internet's global interoperability for the public good. However, to help ensure interoperability, several key technical and policy aspects of the underlying core infrastructure and the principal namespaces are administered by the Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), which is headquartered in Los Angeles, California. ICANN oversees the assignment of globally unique identifiers on the Internet, including domain names, Internet protocol addresses, application port numbers in the transport protocols, and many other parameters. This seeks to create a globally unified namespace to ensure the global reach of the Internet. ICANN is governed by an international board of directors drawn from across the Internet's technical, business, academic, and other non commercial communities. There has been a long held dispute over the management of the DNS root zone, whose final control fell under the supervision of the National Telecommunications and Information Administration (NTIA), an agency of the U. S. Department of Commerce. Considering that the U. S. Department of Commerce could unilaterally terminate the Affirmation of Commitments with ICANN, the authority of DNS administration was likewise seen as revocable and derived from a single State, namely the United States. The involvement of NTIA started in 1998 and was supposed to be temporary, but it wasn't until April 2014 in an ICANN meeting held in Brazil, partly heated after Snowden revelations, that this situation changed resulting in an important shift of control transitioning administrative duties of the DNS root zones from NTIA to the Internet Assigned Numbers Authority (IANA) during a period that ended in September 2016. The technical underpinning and standardization of the Internet's core protocols (IPv4 and IPv6) is an activity of the Internet Engineering Task Force (IETF), a non profit organization of loosely affiliated international participants that anyone may associate with by contributing technical expertise. On 23 November 1995, the United Nations sponsored World Summit on the Information Society (WSIS), held in Tunis, established the Internet Governance Forum (IGF) to open an ongoing, non binding conversation among multiple stakeholders about the future of Internet governance. Since WSIS, the term "Internet governance" has been broadened beyond narrow technical concerns to include a wider range of Internet related policy issues.

Тарих

Бастапқы ARPANET – Интернетке айналған құрамының бірі. ARPANET атауынан көрініп тұрғандай, оны АҚШ Қорғаныс министрлігінің Қорғаныс ғылыми-зерттеу жобалары агенттігі қаржыландырды. ARPANET-тің даму кезеңінде, «Сұраныс тіркелген ескертулер» (RFC) сериясы техникалық шешімдерді және жұмыс әдістерін олардың қалыптасу барысында құжаттады. Бүгінгі Интернет стандарттары әлі де RFC арқылы ресімделеді. 1984 және 1986 жылдар аралығында АҚШ Ұлттық ғылым қоры (NSF) өздерінің суперкомпьютерлік құрылғыларын байланыстыру үшін TCP/IP протоколын пайдаланып, NSFNET магистральдық желісін құрды. NSFNET – суперкомпьютерлік орталықтарды бір-бірімен және аймақтық ғылыми-зерттеу және білім беру желілерімен байланыстыратын, жалпы мақсаттағы ғылыми-зерттеу желісі болды. Осы біріктірілген желілерге жалпылама Интернет деп аталатын. 1989 жылдың соңына қарай Австралия, Германия, Израиль, Италия, Жапония, Мексика, Нидерланды, Жаңа Зеландия және Ұлыбритания Интернетке қосылды, онда 160 000-нан астам хост болды. 1990 жылы ARPANET ресми түрде тоқтатылды. 1991 жылы NSF NSFNET-те коммерциялық қолдануға қойылған шектеулерді жеңілдетті және коммерциялық желі провайдерлері байланыс құруды бастады. 1995 жылдың 30 сәуірінде коммерциялық трафикті тасымалдауға қатысты соңғы шектеулер алынып тасталды, осы кезде NSF NSFNET магистральдық қызметіне қолдау көрсетуді тоқтатып, қызмет тоқтатылды. Бүгінде АҚШ-тағы және басқа елдердегі интернет инфрақұрылымының басым бөлігі жеке секторға тиесілі. Бұл желілер арасындағы трафик негізгі байланыс нүктелерінде белгіленген Интернет стандарттары мен коммерциялық келісімдерге сәйкес алмасылады.

БАҚ еркіндігі

Медиа, сөз бостандығы және ақпарат алу бостандығы ұзақ жылдар бойы интернет басқару қағидаттары ретінде танылған, олар 2003 жылғы Женева декларациясына және 2005 жылғы Тунис міндеттемесіне, Ақпараттық қоғам туралы Дүниежүзілік саммитінің (WSIS) құжаттарына енгізілген. Интернеттің трансшекаралық, орталықсыздандырылған табиғатын ескере отырып, цифрлық дәуірде медиа бостандығын қамтамасыз ету үшін әлемдік көп тарапты ынтымақтастық және адам құқықтарына ортақ құрмет қажет. Жалпы алғанда, соңғы жылдары жаһандық интернет басқару мәселелері бойынша екі түрлі көзқарас қалыптасқан: фрагментацияға қарсы ортақ принциптер. Бір жағынан, кейбір ұлттық үкіметтер, әсіресе Орталық және Шығыс Еуропа мен Азия-Тынық мұхиты аймақтарында, мемлекеттік егемендікті ұлттық және жаһандық интернет басқаруының негізгі принципі ретінде баса көрсеткен. Кейбір аймақтарда азаматтардың жеке деректерін елде сақтау мақсатында, сондай-ақ мұндай деректерге қатысты реттеуші билікті күшейту үшін деректерді жергілікті орналастыру заңдары енгізілген. Орталық және Шығыс Еуропа, Азия-Тынық мұхиты және Африка аймақтарындағы елдердің барлығында белгілі бір деңгейде деректерді жергілікті орналастыруды талап ететін заңнама бар. Деректерді жергілікті орналастыру талаптары стандарттардың көбеюіне және интернеттің фрагментациялануына ықпал етеді, ақпараттың еркін ағынын шектейді және кейбір жағдайларда қадағалау мүмкіндігін арттырады, бұл сөз бостандығына әсер етеді. Екінші жағынан, басымдық бірыңғай, әмбебап интернетке берілген, ортақ нормалар мен принциптерге негізделген. 2014 жылы Бразилияда өткен NETmundial жиынында «Интернет желілерінің жаһандық деңгейде бірізді, өзара байланысқан, тұрақты, фрагментацияланбаған, кеңейтілген және қолжетімді желі болып қалуы тиіс» деген көп тарапты мәлімдеме қабылданды. 2015 жылы ЮНЕСКО-ның Бас конференциясы Интернеттің жалпыға ортақтығы және «ROAM қағидалары» тұжырымын бекітті, онда интернет: (i) Адам құқықтарына негізделген; (ii) Ашық; (iii) Барлығына қолжетімді; және (iv) Көп тарапты қатысумен дамытылуы тиіс делінген. ROAM қағидалары процеске қатысты стандарттарды (бір ғана билік орталығымен интернеттің басып алуын болдырмау үшін көп тараптылық) және мазмұнға қатысты ұсынымдарды (осы принциптердің қандай болуы керек) біріктіреді. Басты ұстаным – ROAM қағидалары аймақтық, ұлттық және жергілікті ерекшеліктерді қамтитын жаһандық интернет. Осы контексте маңызды мақсаттар – медиа бостандығы, желілік өзара байланыс, желілік бейтараптық және ақпараттың еркін ағыны (шекаралар арқылы ақпаратты алу және тарату құқығына минималды кедергілер, сондай-ақ халықаралық стандарттарға сәйкес келетін шектеулер). 1999-2015 жылдар аралығында онлайн құқықтар туралы билль қабылдауға бағытталған 30 маңызды бастаманы зерттеу барысында Гарвард университетінің Беркман Клейн орталығының зерттеушілері онлайн сөз бостандығы құқығы басқа құқықтарға қарағанда көбірек құжатта (26) қорғалғандығын анықтады. БҰҰ Бас Ассамблеясы 2015 жылдың желтоқсанында WSIS процесі мен IGF мандатын қосымша он жылға ұзарту туралы резолюция арқылы көп тараптылыққа бекінді. Сонымен қатар, адам құқықтары және журналистердің қауіпсіздігі сияқты медиаға қатысты мәселелердің маңыздылығын атап өтті. Кибер соғысқа қолданылатын халықаралық құқық туралы 2013 жылғы Таллинн нұсқаулығының жаңартылған және едәуір кеңейтілген екінші басылымы жарық көрді. Киберқылмыс туралы Будапешт конвенциясына байланысты жыл сайынғы конференциялар мен БҰҰ Бас Ассамблеясының тапсырмасы бойынша Халықаралық қауіпсіздік контекстіндегі ақпараттық және телекоммуникация саласындағы даму жөніндегі Үкіметтік сарапшылар тобының кездесулерінде маңызды инфрақұрылымды қорғау және киберкеңістікке халықаралық құқықты қолдану сияқты нормалар талқыланды. 2012-2016 жылдар аралығында Африка Одағы киберқауіпсіздік және жеке деректерді қорғау туралы конвенцияны қабылдады, ал Ұлттар Достастығының хатшылығы киберқылмыстар жөніндегі сарапшылар жұмыс тобының есебін қабылдады. Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығы (ЭКОУАС) барлық 15 мүше мемлекетті 2010 жылы жеке деректерді қорғау туралы қосымша актіні қабылдау арқылы деректерді қорғау туралы заңдарды және билікті іске асыруға міндеттеді. 2011 жылы ЭКОУАС Батыс Африка аймағында өсіп келе жатқан киберқылмысты күресу жөніндегі директиваны қабылдады. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар инфрақұрылымының өсуіне, киберқауіпсіздікке және киберқылмыстың күшеюіне жауап ретінде ЭКОУАС 2021 жылдың 18 қаңтарында киберқауіпсіздік стратегиясын және киберқылмысты күресу стратегиясын қабылдады. Еуропада деректерді қорғауды біріктіру және дерек иелеріне өз деректеріне қатысты автономия беру мақсатында Еуропалық Одақ 2018 жылдың 25 мамырында жалпы деректерді қорғау регламентін (GDPR) енгізді. Ол 1995 жылғы жеткіліксіз деректерді қорғау директивасын алмастырды. ЕО оны «әлемдегі ең қатаң құпиялылық және қауіпсіздік заңы» деп сипаттайды. GDPR бойынша дерек иелеріне қол жеткізу, түзету, жою, өңдеуді шектеу, профильдеу, автоматты өңдеуге қарсылық білдіру және деректерді тасымалдау құқығы бар. Интерпол онлайн қауіпсіздікті сақтау үшін шифрланған интернетті пайдалануды ұсынады. Шифрлеу технологиясы онлайн құпиялылықты және қауіпсіздікті қамтамасыз етуге арналған канал қызметін атқарады. Бұл интернет пайдаланушыларының жаһандық деңгейде интернетте қауіпсіздігін сақтауға көмектесетін ең күшті құралдардың бірі, әсіресе деректерді қорғау саласында. Алайда, қылмыскерлер онлайн шифрлеу технологиясының құпиялылығын, қауіпсіздігін және құпиялылығын киберқылмыстар жасау үшін пайдаланады және кейде оның заңдық қылмыстық салдарынан босатылады. Бұл интернет басқарушылары мен түрлі елдердің үкіметтері арасында шифрлеу технологиясын сақтау керек пе, әлде оның қолдануын тоқтату керек пе деген пікір-таластарды тудырды. Ұлыбритания үкіметі 2021 жылдың мамырында кибершабуылдар мен киберқылмыстарды шешуге бағытталған жаңа реттеушік аясты ұсынатын Онлайн қауіпсіздік заң жобасын ұсынды, бірақ күшті шифрлеу технологиясысыз. Бұл Ұлыбританияны әлемдегі интернетті пайдалану үшін ең қауіпсіз орынға айналдыру және онлайн бөлісілген зиянды мазмұнның зиянды әсерін шектеу мақсатында жасалды, соның ішінде балалар порнографиясы. Алайда, Интернет қоғамы күшті шифрлеутің болмауы интернет пайдаланушыларын кибершабуылдар мен киберқылмыстар қаупіне одан да көп ұшыратады, сондай-ақ ол деректерді қорғау заңдарын жоққа шығарады деп мәлімдейді.

Media, freedom of expression and freedom of information have been long recognized as principles of internet governance, included in the 2003 Geneva Declaration and 2005 Tunis Commitment of the World Summit on the Information Society (WSIS). Given the crossborder, decentralized nature of the internet, an enabling environment for media freedom in the digital age requires global multi stakeholder cooperation and shared respect for human rights. In broad terms, two different visions have been seen to shape global internet governance debates in recent years: fragmentation versus common principles. On the one hand, some national governments, particularly in the Central and Eastern European and Asia Pacific regions, have emphasized state sovereignty as an organizing premise of national and global internet governance. In some regions, data localization laws—requiring that data be stored, processed and circulated within a given jurisdiction—have been introduced to keep citizens' personal data in the country, both to retain regulatory authority over such data and to strengthen the case for greater jurisdiction. Countries in the Central and Eastern European, Asia Pacific, and African regions all have legislation requiring some localization. Data localization requirements increase the likelihood of multiple standards and the fragmentation of the internet, limiting the free flow of information, and in some cases increasing the potential for surveillance, which in turn impacts on freedom of expression. On the other hand, the dominant practice has been towards a unified, universal internet with broadly shared norms and principles. The NETmundial meeting, held in Brazil in 2014, produced a multistakeholder statement the 'internet should continue to be a globally coherent, interconnected, stable, unfragmented, scalable and accessible network of networks.' In 2015, UNESCO's General Conference endorsed the concept of Internet Universality and the 'ROAM Principles', which state that the internet should be ‘(i) Human Rights based (ii) Open, (iii) Accessible to all, and (iv) Nurtured by Multistakeholder participation’. The ROAM Principles combine standards for process (multi stakeholderism to avoid potential capture of the internet by a single power center with corresponding risks), with recommendations about substance (what those principles should be). The fundamental position is for a global internet where ROAM principles frame regional, national and local diversities. In this context, significant objectives are media freedom, network interoperability, net neutrality and the free flow of information (minimal barriers to the rights to receive and impart information across borders, and any limitations to accord with international standards). In a study of 30 key initiatives aimed at establishing a bill of rights online during the period between 1999 and 2015, researchers at Harvard's Berkman Klein Center found that the right to freedom of expression online was protected in more documents (26) than any other right. The UN General Assembly committed itself to multistakeholderism in December 2015 through a resolution extending the WSIS process and IGF mandate for an additional decade. It further underlined the importance of human rights and media related issues such as the safety of journalists. the updated and considerably expanded second edition of the 2013 Tallinn Manual on the International Law Applicable to Cyber Warfare. The annual conferences linked to the Budapest Convention on Cybercrime and meetings of the United Nations Group of Governmental Experts on Developments in the Field of Information and Telecommunications in the Context of International Security, mandated by the United Nations General Assembly, have deliberated on norms such as protection of critical infrastructure and the application of international law to cyberspace. In the period 2012–2016, the African Union passed the Convention on Cyber Security and Personal Data Protection and the Commonwealth Secretariat adopted the Report of the Working Group of Experts on Cybercrime. The Economic Community of West African States (ECOWAS) compelled all 15 member states to implement data protection laws and authorities through the adoption of the Supplementary Act on Personal Data Protection in 2010. Again in 2011, the ECOWAS adopted a Directive on Fighting Cybercrime to combat growing Cybercrime activities in the West African region. In response to the growing need for ICT infrastructures, Cybersecurity, and increasing Cybercrime, the ECOWAS, on 18 January 2021, adopted the regional strategy for Cybersecurity and the fight against Cybercrime. In a bid to unify data protection across Europe and give data subjects autonomy over their data, the European Union implemented the General Data Protection Regulation on 25 May 2018. It replaced the insufficient Data Protection Directive of 1995. The EU describes it as the "toughest privacy and security law" globally. Under the GDPR, data subjects have the right of access, rectification, erasure, restriction of processing, profiling, object to automated processing, and data portability. INTERPOL recommends using encrypted internet to stay safe online. Encryption technology serves as a channel to ensuring privacy and security online. It is one of the strongest tools to help internet users globally stay secured on the internet, especially in the aspect of data protection. However, criminals leverage the privacy, security, and confidentiality of online encryption technology to perpetrate cybercrimes and sometimes be absolved of its legal criminal consequences. It has sparked debates between internet governors and governments of various countries on whether encryption technology should stay or its use stopped. The UK Government, in May 2021, proposed the Online Safety Bill, a new regulatory framework to address cyberattacks and cybercrimes in the UK, but without a strong encryption technology. This is in a bid to make the UK the safest place to use the internet in the world and curb the damaging effect of harmful content shared online, including child pornography. However, the Internet Society argues that a lack of strong encryption exposes internet users to even greater risks of cyber attacks, cybercrimes, adding that it overrides data protection laws.

ICANN және АҚШ Сауда департаментінің рөлі

АҚШ Сауда министрлігінің Интернет желісінің кейбір аспектілерін бақылаушы ретіндегі ұстанымы біртіндеп, бақылаудың халықаралық деңгейде болуы керек деген пікірдегілер тарапынан сынға ұшырады. Сауда министрлігінің араласпау саясаты бұл сынды азайтуға көмектесті, бірақ 2005 жылы Буш әкімшілігінің xxx жоғары деңгейлі домен ұсынысын қабылдамауға көмектесуі және одан да ауыррақ, 2013 жылы АҚШ үкіметінің жаппай бақылау жүргізгені туралы мәлімдеме жасауы бұл саясатқа нұқсан келтірді. IANA функциялары АҚШ-тағы жаңа коммерциялық емес ұйым ICANN-ға берілген кезде, даулар күшейді. ICANN-ның шешім қабылдау процесі кейбір сарапшылар тарапынан құпия және есеп беруге жауапты емес деп сынға алынды. Бұрын Интернет пайдаланушыларының «жалпы» қауымдастығы сайлаған директорлардың лауазымдары жойылған кезде, ICANN заңдылығын жоятыны және оның біліктілігі күмәнді болатыны туралы алаңдаушылықтар туды, себебі ол енді бейтарап басқару органының рөлін орындамайтын болады. ICANN бұл тек шешім қабылдауды жеңілдету және қазіргі заманғы Интернетке сәйкес келетін құрылымды дамыту мақсатында жасалғанын мәлімдеді. 2015 жылдың 1 қазанында, бірнеше айға созылған қоғамдық процестен кейін, IANA функцияларының басқару құқығы әлемдік Интернет қауымдастығына берілді. Басқа да даулы мәселелерге жалпы жоғары деңгейлі домендерді (.com, .org және басқа мүмкін жаңа домендер, мысалы, biz немесе xxx) құру және басқару, елдік домендерді басқару, ICANN-ның бюджеті мен жауапкершілігін ұлғайту туралы соңғы ұсыныстар және осы ұлғаюды қаржыландыру үшін «домендік салық» енгізу ұсынысы кірді. Сондай-ақ, жеке үкіметтердің бақылауын күшейту немесе Халықаралық телекоммуникация одағының немесе Біріккен Ұлттар Ұйымының Интернет басқаруында рөл атқаруы керек деген пікірлер де айтылды.

IBSA ұсынысы (2011)

2011 жылдың қыркүйегінде Үндістан, Бразилия және Оңтүстік Африка (IBSA) арасында өткен саммитте талқыланған бір даулы ұсыныс Интернет басқаруын "Интернетке қатысты саясат жөніндегі БҰҰ комитетіне" (БҰҰ CIRP) көшіруді көздеді. Бұл қадам 2005 жылғы Тунис ақпараттық қоғамға арналған күн тәртібінің принциптері орындалмады деген сезімге жауап ретінде жасалды. Аталған мәлімдемеде ICANN және ITU сияқты тәуелсіз техникалық ұйымдарды Біріккен Ұлттар Ұйымының қамқорлығымен жұмыс істейтін саяси ұйымға бағынуға шақырылды.

Интернет ынтымақтастығының болашағы туралы Монтевидео мәлімдемесі (2013)

2013 жылдың 7 қазанында, «I*» (немесе «I star») тобы ретінде белгілі, Интернеттің жаһандық техникалық инфрақұрылымын үйлестіруге қатысатын бірқатар ұйымдардың басшылары Интернет ынтымақтастығының болашағы туралы Монтевидео мәлімдемесін жариялады. Мәлімдемеде басқалармен қатар, «жақындағы кең ауқымды бақылау мен қадағалау туралы ақпараттарға байланысты, әлемдік Интернет пайдаланушыларының сенімі мен құлшынының төмендеуіне байланысты үлкен алаңдаушылық білдірілді» және «ICANN мен IANA функцияларының жаһандануын жеделдетуге шақырылды, онда барлық мүдделі тараптар, соның ішінде барлық үкіметтер тең құқықтармен қатысады» делінген. АҚШ-тағы басымдыққа бағытталған тәсілден бас тарту ниеті, NSA-ның қадағалау скандалына жауап ретінде қарастырылады. Мәлімдемеге Интернет корпорациясы (ICANN), Интернет-инженерлік топтамасы, Интернет архитектурасы кеңесі, Дүниежүзілік тор консорциумы, Интернет қоғамы және бес аймақтық интернет-адрес тізілімі (Африкалық желілік ақпарат орталығы, Америкалық интернет нөмірлер тізілімі, Азия-Тынық мұхиты желілік ақпарат орталығы, Латын Америкасы және Кариб бассейні интернет-адрестер тізілімі, Réseaux IP Européens желілік координациялық орталығы) басшылары қол қойды.

Интернет басқарудың болашағы туралы көпжақты қатысушылар кездесуі (NetMundial) (2013)

2013 жылдың қазан айында ICANN-ның бұрынғы президенті және бас директоры Фади Чехаде Бразилияда Бразилия президенті Дилма Русефпен кездесті. Чехаде шақыруымен екеуі Бразилияда 2014 жылдың сәуір айында интернет басқаруы бойынша халықаралық саммит өтетінін жариялады. Бұл жариялау 2013 жылы АҚШ үкіметінің жаппай бақылау жүргізгені туралы ақпарат тарағаннан кейін және президент Русефтің 2013 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының ашылу сессиясындағы сөзінен соң жасалды, онда ол АҚШ-тың бақылау бағдарламасын «халықаралық құқықтың бұзушылығы» деп қатты сынады. «Интернет басқаруының болашағы жөніндегі көп тарапты кездесу» (NETMundial) үкімет, индустрия, азаматтық қоғам және академиялық қауымдастықтың өкілдерін қамтиды. 2013 жылдың қазан айында Балиде өткен IGF VIII отырысында бір сарапшы Бразилияның кездесуді шешім қабылдау құқығы бар жоғары деңгейдегі «саммит» ретінде өткізуді көздеп отырғанын атап өтті. NetMundial интернет басқару принциптері бойынша келісімге келген мәлімдеме жасау және интернет басқару экожүйесінің болашақ дамуына жол картасын әзірлеу үшін көптеген әлемдік қатысушыларды біріктірді. NETmundial көп тарапты мәлімдемесі – Кездесудің қорытындысы – ашық және қатысушылықпен, кезең-кезеңімен консультациялар арқылы жасалды. Бұл келісімге қол жеткізілгеніне қарамастан, мәлімдеме консенсус негізінде қабылданса да, кейбір қатысушылар, атап айтқанда Ресей Федерациясы, Үндістан, Куба және азаматтық қоғамның өкілдерін білдіретін ARTICLE 19, оның мазмұны мен процесіне қатысты наразылық білдірді.

АҚШ Сауда департаментінің қадағалауын тоқтату

2016 жылдың 1 қазанында ICANN АҚШ Сауда департаментінің Ұлттық телекоммуникациялар және ақпарат әкімшілігімен (NTIA) жасасқан келісімшарын тоқтатты. Бұл Интернет тарихындағы маңызды кезең болды. ICANN мен АҚШ Сауда департаментінің Ұлттық телекоммуникациялар және ақпарат басқармасы (NTIA) арасындағы Интернетке тағайындалған нөмірлер органы (IANA) функцияларын орындау жөніндегі келісімшардың тамыры Интернеттің алғашқы күндеріне дейін жетеді. Бастапқыда бұл келісімшар уақытша шара ретінде қарастырылған, 2009 жылдан 2017 жылға дейін АҚШ Сауда министрінің коммуникациялар және ақпарат жөніндегі орынбасары Лоренс Стриклингтің айтуынша. ICANN мен басқалар IANA басқарушылық өтуі деп атаған оқиғаның нәтижесінде Интернет қолданушылары онлайн тәжірибесінде ешқандай өзгеріс көрмеді. 2011 жылдан 2017 жылға дейін ICANN Басқармасының төрағасы болған Стивен Д. Кроккер келісімшардың мерзімі аяқталған кезде жариялаған мәлімдемесінде: «Бұл қауымдастық Интернетті басқарудың көп тарапты моделін растады. Бизнес, ғалымдар, техникалық сарапшылар, азаматтық қоғам, үкіметтер және тағы да басқалардың пікірлерін ескеретін басқару моделі – болашақ Интернетті бүгінгідей еркін, ашық және қолжетімді етудің ең жақсы жолы» деді.

Осы мақсатқа бағытталған күш-жігер 2014 жылдың наурыз айында NTIA ICANN-нен жеке сектор өкілдері, техникалық сарапшылар, ғалымдар, азаматтық қоғам, үкіметтер және жеке Интернет қолданушыларынан тұратын жаһандық көп тарапты қауымдастықты шақырып, NTIA-ның тарихи басқарушылық рөлін алмастыру жөніндегі ұсыныс жасауын сұрады. Қауымдастық NTIA-ның ұсыныс сұрауына жауап ретінде ICANN-тің есеп беру механизмдерін де күшейтуді қалады. Кейін NTIA екеуінің де ұсыныстарын бірге қарастыруға келісті. Дүниежүзілік Интернетті басқарумен айналысатын адамдар екі жыл бойы консенсусқа негізделген екі ұсынысты әзірлеу үшін жұмыс істеді. Қатысушылар ұсынысқа 26 000-нан астам жұмыс сағатын жұмсады, электрондық пошта арқылы 33 000-нан астам хабарлама алмасты, 600-дан астам кездесулер мен қоңыраулар өткізді және жоспарды әзірлеу үшін миллиондаған доллар заңгерлік қызметтерге жұмсады. Аталған жоспарды қауымдастық аяқтады және 2016 жылдың наурыз айында ICANN NTIA-ға қарау үшін тапсырды. 2016 жылдың 24 мамырында АҚШ Сенатының Сауда комитеті «Интернетке тағайындалған нөмірлер органының өтуіне қатысты көп тарапты жоспарды қарастыру» тақырыбында тыңдау өткізді. Сенаторлар ауысуды қолдағанмен, кейбіреулері ұсыныстағы есеп беру механизмдерін NTIA-ның ICANN-мен жасасқан келісімшарының мерзімін ұзарту кезінде сынап бағалау қажет деп алаңдады. Екі аптадан кейін АҚШ сенаторы Тед Круз «Интернет еркіндігін қорғау туралы» заң жобасын ұсынды, бұл заң жобасы NTIA-ға Конгресс рұқсатынсыз IANA функцияларына қатысты келісімшардың мерзімін тоқтатуға тыйым салар еді. Аталған заң жобасы Сенаттың Сауда, ғылым және көлік комитетінен шықпады. 2016 жылдың 9 маусымында NTIA АҚШ-тың басқа да мемлекеттік органдарымен бірлесіп толық тексеру жүргізгеннен кейін, жаһандық Интернет қауымдастығы әзірлеген ұсыныстар жинағы 2014 жылдың наурыз айында белгіленген талаптарға сай келетінін мәлімдеді. Қорытындылай айтқанда, NTIA ұсыныстар жинағы: Көп тарапты модельді қолдады және күшейтті, өйткені ол бүкіл әлемдегі Интернет мүдделі тараптарын қатыстыратын көп тарапты процесте әзірленді және қолданыстағы көп тарапты келісімдерге, процестерге және тұжырымдамаларға негізделді. IANA функцияларын орындау үшін ICANN-тің қазіргі операциялық тәжірибесіне сүйенгендіктен Интернет DNS-тің қауіпсіздігін, тұрақтылығын және сенімділігін сақтады. Ұсынылған есеп беру және бақылау ережелері Интернетке қатысты тараптардың қауіпсіздікті, тұрақтылықты және сенімділікті қамтамасыз ету қабілетін арттырды. IANA қызметтерінің жаһандық клиенттері мен серіктестерінің қажеттіліктері мен күтулеріне жауап берді, өйткені оны тікелей осы клиенттер мен IANA функцияларының серіктестері жасады. Есеп беру бойынша ұсыныстар ICANN-тің көп тарапты қауымдастықтың еркіне сәйкес жұмыс істейтінін қамтамасыз етті. Интернеттің ашықтығын сақтады, өйткені ол IANA функцияларының, деректер базаларының, операцияларының және осыған байланысты саясатты қалыптастырудың толық ашық және қолжетімді болуын талап етті, дәл олар ауысудан бұрын болғандай.

The concerted effort began in March 2014, when NTIA asked ICANN to convene the global multistakeholder community – made up of private sector representatives, technical experts, academics, civil society, governments and individual Internet end users – to come together and create a proposal to replace NTIA’s historic stewardship role. The community, in response to the NTIA’s request for a proposal, said that they wanted to enhance ICANN’s accountability mechanisms as well. NTIA later agreed to consider proposals for both together. People involved in global Internet governance worked for nearly two years to develop two consensus based proposals. Stakeholders spent more than 26,000 working hours on the proposal, exchanged more than 33,000 messages on mailing lists, held more than 600 meetings and calls and incurred millions of dollars of legal fees to develop the plan, which the community completed, and ICANN submitted to NTIA for review in March 2016. On 24 May 2016, the U. S. Senate Commerce Committee held its oversight hearing on "Examining the Multistakeholder Plan for Transitioning the Internet Assigned Number Authority.” Though the Senators present expressed support for the transition, a few expressed concerns that the accountability mechanisms in the proposal should be tested during an extension of the NTIA’s contract with ICANN. Two weeks later, U. S. Senator Ted Cruz introduced the “Protecting Internet Freedom Act,” a bill to prohibit NTIA from allowing the IANA functions contract to lapse unless authorized by Congress. The bill never left the Senate Committee on Commerce, Science, and Transportation. On 9 June 2016, NTIA, after working with other U. S. Government agencies to conduct a thorough review, announced that the proposal package developed by the global Internet multistakeholder community met the criteria it had outlined in March 2014. In summary, NTIA found that the proposal package:
Supported and enhanced the multistakeholder model because it was developed by a multistakeholder process that engaged Internet stakeholders around the world, and built on existing multistakeholder arrangements, processes, and concepts. Maintained the security, stability, and resiliency of the Internet DNS because it relied on ICANN’s current operational practices to perform the IANA functions. The proposed accountability and oversight provisions bolstered the ability of Internet stakeholders to ensure ongoing security, stability, and resiliency. Met the needs and expectations of the global customers and partners of the IANA services because it was directly created by those customers and partners of the IANA functions. The accountability recommendations ensured that ICANN would perform in accordance with the will of the multistakeholder community. Maintained the openness of the Internet because it required that the IANA functions, databases, operations, and related policymaking remain fully open and accessible, just as they were prior to the transition.

Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес жұмыс тобының No 80 (2022) есебі

2022 жылдың мамырында Сыртқы қатынастар кеңесі Тәуелсіз жұмыс тобының 80-ші есебі, "Киберкеңістіктегі шындыққа қабысу: Бөлшектенген интернет үшін сыртқы саясат" атты құжаты аяқталды. Бұл есеп АҚШ-тың еркін және ашық интернетті жақтаған кибер, цифрлық сауда және онлайн еркіндік саясатының сәтсіздікке ұшырағанын ескере отырып, оны қайта қарастыруды ұсынды.

NCSC ransomware сөзін Тель-Авивтегі кибер апталығында (2022)

2022 жылы Тель-Авив кибер апталығының 12-ші жылдық іс-шарасында Ұлыбританияның Ұлттық кибер қауіпсіздік орталығының (NCSC) бас директоры Линди Кэмерон, сондай-ақ басқа да сарапшылар, вирустық программалардың (рансомвер) кең таралғаны әлемдік қауіпсіздікке ең басты кибер қауіп екенін және оның үнемі дамып жатқанын айтты.

Интернет желісін жабу

Интернет желісін тоқтату – мемлекеттік органдардың интернетке қасақана қолдауды тоқтатуы. Кей жағдайларда, интернет желісін тоқтату мемлекеттік органдардың интернет байланысын баяулатуға бағытталған қасақана әрекеттерін де сипаттауы мүмкін. Тоқтату бірнеше сағатқа, күндерге, апталарға, кейде айларға созылуы мүмкін. Үкіметтер интернет желісін тоқтатуды қоғамдық қауіпсіздік, жаппай гистерияның алдын алу, жек көру сөйлеу, жалған ақпарат, ұлттық қауіпсіздік және кейде сайлау процесінің ашықтығы үшін негіздейді. Алайда, хабарламалар бойынша, мұндай тоқтатулар – үкіметтердің интернет цензурасына жасаған қасақана тырысы. Интернет еркіндігіне зиян келтіруден бөлек, интернет желісін тоқтату халық денсаулығына, экономикаға, білім беру жүйесіне, интернет дамуына, осал топтарға және демократиялық қоғамдарға зиянды. Өйткені бұл, интернет арқылы халық арасындағы байланысқа кедергі келтіріп, көптеген іс-шараларды тоқтатады. Соңғы жылдары 35-тен астам ел интернет желісін тоқтатуды бастан өткерді. Access Now атты коммерциялық емес цифрлық құқықтарды қорғау тобының мәліметтеріне сәйкес, 2018 жылы әлемнің 25 елінде үкімет тарапынан 196 рет интернет тоқтатылған. 2019 жылы Access Now мәліметтері бойынша 33 елде үкімет тарапынан 213 рет интернет тоқтатылған. Цифрлық құқықтар тобының 2020 жылғы есебінде 29 елдің 155 рет өз интернетін қасақана тоқтатқандығы көрсетілді. Интернет желісін тоқтату тенденциясы артып келе жатқандықтан, Internet Society, Access Now, #KeepItOn коалициясы және басқа да цифрлық құқықтарды қорғау ұйымдары оны айыптап, оны интернет пайдаланушыларының "цифрлық құқықтарын бұзу" деп атады. Бұл ұйымдар сонымен қатар, оқиғаларды нақты уақытта қадағалап, есеп берумен қатар, оның интернет дамуына, интернет еркіндігіне және қоғамға тигізетін әсерін талдауда да белсенділік танысты.

Интернет ұйымдары

2014 жылдың қаңтар айында екі халықаралық сарапшылық орталық – Халықаралық басқару инновациялары орталығы мен Чатем-хаус – жаһандық интернет басқаруының болашағы туралы ұсынымдар дайындау мақсатында Интернет басқару жөніндегі жаһандық комиссия құрылды. Халықаралық стандарттау ұйымы, техникалық қызмет агенттігі (ISO 3166 MA): Елдердің, тәуелді аумақтардың және географиялық тұрғыдан маңызды арнайы аймақтардың атауларын және пошталық кодтарын анықтайды. Бүгінгі күнге дейін ол интернет стандарттарын әзірлеуде шағын ғана рөл атқарды. Интернет архитектурасы жөніндегі кеңес (IAB): IETF және IRTF-тің техникалық және инженерлік дамуын бақылайды. Интернетке тағайындалған атаулар мен нөмірлер корпорациясы (ICANN): Интернеттің бірегей идентификаторлар жүйесін үйлестіреді: IP-адрестер, протокол параметрлерінің тізілімдері, жоғарғы деңгейдегі домен кеңістігі (DNS түбірлік аймағы). Жаһандық интернет қауымдастығы үшін Интернетке тағайындалған нөмірлер жөніндегі орган (IANA) функцияларын орындайды. Интернет-инженерлік жұмыс тобы (IETF): Интернет-протоколдар жиынтығының стандарттарын қоса алғанда, интернет стандарттарының кең ауқымын әзірлейді және насихаттайды. Олардың техникалық құжаттары адамдардың интернетті қалай жобалауына, пайдалануына және басқаруына әсер етеді. Интернет басқару форумы (IGF): Саясатты талқылау үшін көп тарапты форум. Интернет зерттеу жұмыс тобы (IRTF): Интернет протоколдары, қосымшалары, архитектурасы және технологиясы бойынша жұмыс істейтін ұзақ мерзімді зерттеу топтарын құру арқылы интернеттің эволюциясын зерттеуді ынталандырады. Интернет желісі операторларының топтары (NOG): Желі операторларының өзара қызығушылық тақырыптарын талқылау үшін форумдар ұйымдастыру мақсатында құрылған бейресми топтар. Интернет қоғамы (ISOC): Әлемдегі барлық адамның игілігі үшін интернеттің ашық дамуын, эволюциясын және қолданылуын қамтамасыз етеді. Қазіргі уақытта ISOC-тің 80-ге жуық елде 90-нан астам бөлімшесі бар. 2003 жылдың қазанында құрылған NRO бес аймақтық интернет тіркеу орталықтарын біріктіретін коммерциялық емес ұйым. Аймақтық интернет тіркеу орталықтары (RIR): Бес аймақтық интернет тіркеу орталығы бар. Олар әлемнің географиялық аймақтарында IP-адрестер сияқты интернет нөмірлік ресурстарын бөлуді және тіркеуді басқарады. (Африка: www.afrinic.net; Азия-Тынық мұхиты: www.apnic.net; Канада және АҚШ: www.arin.net; Латын Америкасы және Кариб бассейні: www.lacnic.net; Еуропа, Таяу Шығыс және Орталық Азияның бір бөлігі: www.ripe.net) World Wide Web Consortium (W3C): World Wide Web үшін стандарттар жасайды, мысалы, қолжетімділік, халықаралық деңгейдегі қолдау және мобильді веб-шешімдер мәселелеріне назар аудару арқылы ашық веб-платформаны құруға көмектеседі.

Global Commission on Internet Governance, launched in January 2014 by two international think tanks, the Centre for International Governance Innovation and Chatham House, to make recommendations about the future of global Internet governance. International Organization for Standardization, Maintenance Agency (ISO 3166 MA): Defines names and postal codes of countries, dependent territories, special areas of geographic significance. To date it has only played a minor role in developing Internet standards. Internet Architecture Board (IAB): Oversees the technical and engineering development of the IETF and IRTF. Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN): Coordinates the Internet's systems of unique identifiers: IP addresses, Protocol Parameter registries, top level domain space (DNS root zone). Performs Internet Assigned Numbers Authority (IANA) functions for the global Internet community. Internet Engineering Task Force (IETF): Develops and promotes a wide range of Internet standards dealing in particular with standards of the Internet protocol suite. Their technical documents influence the way people design, use and manage the Internet. Internet Governance Forum (IGF): A multistakeholder forum for policy dialogue. Internet Research Task Force (IRTF): Promotes research of the evolution of the Internet by creating focused, long term research groups working on Internet protocols, applications, architecture, and technology. Internet network operators' groups (NOGs): informal groups established to provide forums for network operators to discuss matters of mutual interest. Internet Society (ISOC): Assures the open development, evolution, and use of the Internet for the benefit of all people throughout the world. Currently ISOC has over 90 chapters in around 80 countries. Number Resource Organization (NRO): Established in October 2003, the NRO is an unincorporated organization uniting the five regional Internet registries. Regional Internet registries (RIRs): There are five regional Internet registries. They manage the allocation and registration of Internet number resources, such as IP addresses, within geographic regions of the world. (Africa: www. afrinic. net; Asia Pacific: www. apnic. net; Canada and United States: www. arin. net; Latin America & Caribbean: www. lacnic. net; Europe, the Middle East and parts of Central Asia: www. ripe. net)
World Wide Web Consortium (W3C): Creates standards for the World Wide Web that enable an Open Web Platform, for example, by focusing on issues of accessibility, internationalization, and mobile web solutions.