Кіріспе

Бұрынғы Australian Wheat Board AWB Limited – Австралиядағы маңызды астық сату ұйымы болды. 1939 жылы Австралия үкіметі тарапынан Австралия Бидай Кеңесі ретінде құрылған, 1999 жылы бидай өндірушілерге тиесілі жеке компанияға айналды. 2010 жылы Agrium компаниясы оны сатып алды.

Тарих

AWB 1939 жылы Ұлы депрессиядан кейін бидай нарығын реттеу үшін құрылды. Бір теңіздік үстел осы кезеңнен бастау алады. Мұндай тәсіл Австралияға ғана тән емес, өйткені Канаданың Бидай кеңесі 1935 жылы ұқсас жолмен құрылды (бірақ оның тарихы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылған бидай сауда кеңесіне дейін жетеді, сондай-ақ 1920 жылдары бидай кооперативтерінің тәжірибесі де бар). Оның тарихының көп бөлігінде ол мемлекеттік басқарудағы және меншігіндегі компания болды. 1999 жылдың шілдесінде ол жеке компания ретінде қайта құрылды. Ол өсірушілердің анықтамасына сай келетін және басқарма мен төрағаның көпшілігін сайлау құқығына ие адамдарға "А" класты акцияларын ұсынды, ал 2001 жылдың тамызынан бастап "В" класты акциялары Австралия қор биржасында ашық саудаға шығарылды. 2008 жылы конституциялық түзетулер қабылданды. Бірнеше бидай лоббилері мен салалық ұйымдардың қарсылығына қарамастан, AWB-нің меншігі бір типті акцияға біріктірілді, бұл өсірушілерге ешқандай артықшылық бермеді. Жекешелендіруден кейін AWB бидай экспортынан кірісін алуды әртараптандыру үшін бірқатар еншілес компанияларды қосты. Оның еншілес компанияларына GrainFlow (фермерлерден порттарға астық жинауды басқару), астықты теңіз арқылы клиенттерге жеткізу компаниялары және Landmark ауылдық қызметтері кіреді.

Азық-түлік үшін мұнай туралы жанжал

Бұрын бейтаныс ұйым болған AWB 2005 жылдың соңында, Біріккен Ұлттар Ұйымының санкцияларын және Австралия заңдарын бұза отырып, Ирак үкіметіне біліп-біліп пара төлеген деген айыптамалар оянғанда, көпке танылды. 1990 жылы Ирак Кувейтке басып кіргеннен кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы Иракқа қаржылық және саудалық эмбарго енгізді. Бірақ санкциялардың гуманитарлық салдарына сын туғаннан кейін, БҰҰ 1995 жылдан 2003 жылдың соңына дейін Иракқа азық-түлік, дәрі-дәрмек және басқа да гуманитарлық қажеттіліктер алмасу үшін әлемдік нарықта мұнай сатуға рұқсат берді. Дегенмен, Ирактың диктаторы Саддам Хусейннің үкіметінің талабы бойынша, AWB шамамен 290 миллион австралия доллары көлемінде "тасымалдау төлемдерін" төлеуге келісті. Бұл ақша Иорданияның "Алия" көлік компаниясына жіберілді. "Алия" төлемдердің шағын бөлігін өзінде қалдырып, қалғанын Саддамның үкіметіне аударды. Бұл Ирак режиміне қатысты санкцияларды бұзу болды. Компанияның осы іске қатысқан рөлін зерттеген Коул тергеуі үкімет тарапынан жүргізіліп, 2006 жылдың 27 қарашасында Бас прокурор Филип Рудок ұсынды. Есепте 1999 жылдың ортасынан бастап AWB өз бизнесін сақтап қалу үшін Ирак үкіметіне пара төлеуге келісетінін біліп, осыған қатысты келісімге келгені анықталды. Тергеу нәтижесінде 12 адамның осы оқиғаға қатысты қылмыстық және корпоративтік құқық бұзушылықтарына қатысты тергелуі ұсынылды. "Мұнайдың бидайға айырбасы" деп аталатын оқиға кейбір астық экспорттаушылардың компанияға деген сенімін күңкіртетті, әсіресе Коул тергеуі кезінде Иракқа экспорттау мүмкіндігінен айырылып, ең ірі нарықтарының біреуінен қол үстінде қалғандықтан. Оқиға халықаралық айыптаулар мен сот процестеріне әкелді. 2006 жылдың 11 шілдесінде Солтүстік Америка фермерлері AWB-дан Вашингтон қаласында 1 миллиард доллар көлемінде зиян өтеуді талап етті, австралиялық бидай экспорттаушысы астық нарығын басып алу үшін парақорлық және басқа да заңсыз әрекеттерге барғанын мәлімдеді. Фермерлер AWB Азиядағы және Таяу Шығыстағы басқа елдердегі астық сатуын қамтамасыз ету үшін де осы тәсілдерді қолданғанын айтты. Алайда, 2007 жылдың наурыз айында сот процесі тоқтатылды. 2009 жылдың тамызында Австралия Федералдық Полициясы AWB және басқа да тұлғалардың осы мәселеге қатысты қылмыстық әрекеттерін тергеуді тоқтатты. Бұл шешім Пол Хейстингс QC айыптау мүмкіндігінің шектеулі екенін және "бұл қоғамдық мүддеге жатпайтынын" мәлімдегеннен кейін қабылданды. Австралиялық Қағаздар және Инвестициялар Комиссиясы AWB-нің алты бұрынғы директоры мен қызметкеріне қарсы бірнеше азаматтық іс қозғады. AWB-нің бұрынғы басқарушы директоры Эндрю Линдберг пен бұрынғы қаржы директоры Пол Инглебиге айыппұл салынды және бір жылға компания басқаруға тыйым салынды. Бұрынғы төраға Тревор Флюгге де айыппұл төледі және бес жылға компания басқаруға тыйым салынды. 2010 жылдың ақпанында AWB акционерлері арасындағы азаматтық дау соттан тыс келісіммен 39,5 миллион долларға шешілді. Австралия үкіметі Саддам Хусейннің режиміне жасалған төлемдерден алшақтады, себебі Австралия 2003 жылы Иракқа басып кірген кезде Хусейнге қарсы әскери операцияларға қатысқан. Эндрю Линдберг 2006 жылдың 9 ақпанында басқарушы директор лауазымынан, ал 2006 жылдың 22 ақпанында қоғамдық және БАҚ қысымының нәтижесінде директорлар кеңесінен кетті.

Коул зерттеуінен кейінгі бизнес-жүргізу

Коул тергеуінен кейінгі жылдары AWB нашар көрсеткіштерді көрсетуін жалғастырды. Коул тергеуінің нәтижелері жарияланғаннан кейін, 2006 жылдың тамызында Орикадан шақырылған Гордон Дэвис басшылығымен жаңа басқару тобы тағайындалды. Дэвис компанияның конституциясын және акционерлік құрылымын бір акционерлік классқа біріктіруді сәтті жүзеге асырды. 2009 жылы компания тағы бір жаңа нарықта қиындықтарға тап болды, Дэвис басқаруымен Бразилияға сауда қызметін кеңейту нәтижесінде компания елеулі шығынға ұшырағаннан кейін балансты қайта капиталдандыруға мәжбүр болды. 2009 жылы шағын пайда тапқанына қарамастан, 2010 жылдың наурыз айында компания ішкі саудадан күтілетін пайданы төмендетіп бағалады. 2010 жылдың мамырында компания 64,8 миллион долларлық жарты жылдық зиянды хабарлады, бұл акционерлердің ұжымдық талабын 39,5 миллион долларға реттеуге кеткен шығындармен және Landmark Financial Services несиелік және депозиттік портфолиоларын сатумен байланысты қайта құру шығындарынан (65,4 миллион доллар) туындады. Алайда, бұл мәміле жүзеге аспады, себебі Agrium 2010 жылдың желтоқсанында сәтті сатып алу ұсынысын жасады, нәтижесінде компания Австралия қор биржасынан шығарылды. 2011 жылы Cargill компаниясы Agrium компаниясынан AWB Commodity Management бизнесін сатып алды.