Кіріспе

Die Hard фильміндегі кейіпкер, Брюс Уиллис сомдады. Саяси қайраткер.

Джон Макклейн аға – құрамындағы кейіпкер және Родерик Торптың «Мәңгілікке дейін ештеңе сақталмайды» романындағы Джо Лиланд кейіпі негізінде жасалған Die Hard фильмінің басты кейіпкері. Макклейн рөлін барлық бес фильмде актер Брюс Уиллис ойнады, ол өткір тілді әзілдерімен және әрбір Die Hard фильміндегі танымал сөзімен: "Yippee ki yay, motherfucker" белгілі.

Кейіпкердің бейнесі

Джон Макклейн бастапқыда 1979 жылы Родерик Торптың «Мәңгілікке дейін ештеңе сақталмайды» романынан шыққан детектив Джо Лиландтың ойдан шығарылған кейіпкеріне негізделген. Басқа да аспектілер 1987 жылы Уолтер Вейгердің «58 минут» романынан (кейін «Die Hard 2» болып бейімделген) алынған Фрэнк Малоуннан алынған. «Die Hard» фильмінің жауыз кейіпкері Ханс Грубер оны «өзін Джон Уэйн деп есептейтін тағы бір америкалық» деп сипаттайды, ал Макклейн «Мен әрқашан Рой Роджерсті жақсы көретінмін» деп жауап береді. Ол «дөңгелек тілді, әзілге құмар, тікелей, Нью-Йорк полицейі, оқ атуға дайын және ешқашан мойынсұнбайтын еркін рухты» деп сипатталады. Макклейннің некесі үнемі дағдарыста, оның заңды тәртіпке бағынбауы және өздігінен әрекет етуі оны бірнеше рет жұмысынан айыру қаупіне ұшыратты, сонымен қатар ол тізбектей темекі шегуші, ал инспектор Кобб «Die Hard with a Vengeance» фильмінде оны «алкоголик болуға бір қадам жетпейтін» деп сипаттайды, бірақ Макклейн оны әзілмен «бір қадам» деп түзетеді. Макклейн тұрақты түрде басқалардың көмегімен немесе мүлдем көмексіз, өзі қаламайтын жағдайда, бірдей ойлы жаулардың күрделі жоспарларын жоққа шығаратын, себебі басқа ешкім мұны істей алмайтын тартыншақ батыр ретінде бейнеленеді. «Die Hard» фильмінің трейлерінде: «Макклейнге батыр болудың соңғы қажеттігі жоқ, бірақ оның таңдауы жоқ» делінген. Екінші фильмде оған «Сен қате уақытта, қате жердесің» десе, ол «Менің өмірімнің тарихы» деп жауап береді. Төртінші фильмде ол қауіпті жағдайларға «басқа біреу істей алмағандықтан» түседі және егер олар болса, оны басқа біреуге істеуге қуанатынын айтады. 1980-жылдардағы көптеген «бір адамдық армия» жанрлы батырларынан айырмашылығы, фильмдегі оқиғалар Макклейнге физикалық зиян келтіреді, сондықтан ол фильмнің кульминациялық сахнасына ауыр жарақаттанған күйі жетеді.

Қатты өл

Бірінші фильмнің басында Нью-Йорк полициясының детективы Джон Макклейн әйелі Холли Геннероның (Бонни Беделия) жұмыс орны – Накатоми Плазадағы Рождество кешінде болу үшін Лос-Анджелеске сапар шегеді; ол және олардың екі баласы, Люси мен Джон-младший Лос-Анджелесте тұрады. Макклейн кештің басында ғана келгенде, Батыс Германияның радикалдық саяси қозғалысынан жақында шеттетілген Ханс Грубер (Алан Рикман) Накатоми корпорациясының қазынасында сақталған 640 миллион долларлық құнды қағаздарды ұрлау жоспарын іске қосады. Грубер және оның бағынышты, көбінесе еуропалық қолбасшылардан құралған жасағы, ұрлықты террористік шабуыл ретінде жасыру мақсатымен Накатоми корпорациясының қызметкерлері мен Холлиді кепілге алады. Макклейн олардың назарына ілікпеу үшін жасырынып, Накатоми Плазасының ішінде жүйелі түрде олардың мүшелерін жойып, олардың жоспарын бұзуға тырысады. Джонның бар екенін және оның атын білген Грубер, Холлиді Джонның әйелі екенін анықтап, оны жеке кепіл ретінде ұстайды. Фильмнің кульминациялық сәтінде, ауыр жарақат алған Макклейн Ханс пен Холлиді 30-шы қабаттағы қазынаның жанында табады. Грубер Макклейнның қолынан атылып, сынған терезеден құлайды, бірақ Холлидің сағатын ұстап қалады. Грубер соңғы рет екеуін де өлтіруге тырысады, бірақ Макклейн сағатты шешіп тастайды, соның салдарынан Грубер құлап өледі.

Қатты өл 2

Бірінші "Die Hard" оқиғасынан кейін Макклейн Лос-Анджелес полициясына ауысады және лейтенант болып жоғарылатылады. Ол өзінің ұлттық атаққа ие болуын ұнатпайды. Екінші фильмдегі диалогта оның "People" журналында жарияланғаны, "Nightline" телеарнасында көрсетілгені және (полковник Стюарт) жергілікті жаңалықтар тобымен бірге "Накатоми тұтқындарын құтқарған полиция батыры" деп аталғаны айтылады. "Die Hard 2" фильмінде Рождество қарсаңында жалдамалы әскерлер Вашингтон қаласынан батысқа қарай 25 миль қашықтықтағы Даллес халықаралық әуежайын басып алады. Олар әуежайдың байланыс жүйесін бақылауға алады және талаптары орындалмаса, ұшақтарды құлатумен қорқытады. Холли әуежайда қалып қояды, оның ұшағы жоғарыда айналып жүреді. Макклейн жалдамалы әскерлер мен әрекеттегі әскери бөлім арасындағы құпия сделманы ашады – олар адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін түрмеге қамалған әйгілі диктаторды құтқаруды жоспарлап отыр. Ол олардың жоспарларын жоққа шығарады және айналып келе жатқан ұшақтарға көру сигналын беру үшін жаудың қашу жолы үшін пайдаланған ұшақты жарыққызады.

Өкінішпен өлу

"Қиындықпен өлім" фильмінде Макклейн Нью-Йорк қаласына және полицияға оралды, лейтенант шені сақталды. Ол әйелінен ажырасып, полиция қызметінен шеттетілді (неге шеттетілді, белгісіз, бірақ алкоголизмге байланысты деген болжам бар) және ішімдікке тәуелді болып кетті. Фильмнің басында "Симон" (Джереми Айронс) деген есіммен ғана таныс белгісіз террорист қалада кем дегенде бір бомба жарып, Макклейн балалар ойыны "Симон айтады" үлгісіндегі бірнеше қиындықтар мен жұмбақтарды шешпесе, тағы да жарумен қорқытады. Гарлемдік дүкенші Зевс Карвер (Сэмюэл Л. Джексон) бірінші қиындық кезінде Макклейнді құтқарып, Саймонның талабы бойынша онымен бірге жүруге мәжбүр болады. Бірнеше жұмбақ пен қиындықтарды шешуге тырысқаннан кейін, ФБР Макклейнге "Симонның" Ханс Грубердің (бірінші фильмнің қарсы кейіпкері) інісі Саймон Питер Грубер екенін ашады. ФБР-дің пікірінше, Саймонның ниетінің бір бөлігі ағасының өлімі үшін Макклейннен кек алумен байланысты. Ханс сияқты, Саймон да террорлық әрекеттерді ұрлық жасау үшін көлеңке ретінде пайдалануға ниетті. Нью-Йорк қаласындағы мектептерге қатысты жалған бомба қаупін пайдаланып, Саймон қаланың барлық полиция күштерін өзінің мақсатынан – Нью-Йорк Федералды резервінен алшақтатады. Полиция мектептерді бомба іздеп шарлап жатқанда, Саймон резервтің жер астындағы сақтау қазынасындағы алтынға шабуыл жасап, Канада-АҚШ шекарасына қарай қашып кетеді. Карвердің көмегімен Макклейн Симонды шекараға жақын жерде іздейді. Макклейн Симонды электр сымына оқ атқаннан кейін өлтіреді, ол сым тікұшақтың лопастьтарына құлайды.

Еркін өмір сүр немесе ауыр өл / Қиын өл 4.0

Төртінші фильм, "Тәуелсіздік күні" оқиғасы 13 жылдан кейін өтеді. Макклейнге хакер Мэтт Фарреллді (Жастин Лонг) ФБР-ге жеткізу тапсырылады. Макклейн 30 жылдан астам уақыттан бері полицияда қызмет етеді, ол аға детектив, тіпті детективтер отрядының командирі болуы мүмкін, себебі ол лейтенант шеніне ие. Томас Габриэль Нью-Йорк полициясының Макклейн туралы ісіне қол жеткізеді, онда ол 1987 жылдан бері лейтенант екені, сонымен қатар қазіргі уақытта детектив шені бар екені көрсетілген. Томас Габриэль (Тимоти Олифант) басқаратын террористер аукцион өткізіп, елдің инфрақұрылымын – электр станцияларын, жол баяндамаларын, көлік және қаржы нарықтарын жоюда. Макклейн Холлиден он жыл бұрын ажырасқан, және қызы Люсимен (Мэри Элизабет Уинстед) қарым-қатынасы үзілген, оны Габриэль кепіл ретінде ұрлайды. Макклейннің бұрынғы іс-әрекеттері ұмытылғандай. Фаррелл оның жаман адамдарды тоқтатудағы тәжірибесінен хабарсыз. Макклейн өзінің аты-жөліне күмәнмен қарайды. Фарреллмен бірге Макклейн қайтадан апаттың алдын алады. Фаррелл Габриэльдің шабуылдарына тойтарыс береді, ал Макклейн оның адамдарын жояды. Оқиғаның шегіне жеткенде Макклейн Габриелді өлтіру үшін өзінің иығына оқ атып, оны құртады. Оның іс-қимылы Люсиді қайтадан жақындастырады. Ол Фарреллге өзін Люси Макклейн деп таныстырады. Бұрын ол өзін Люси Геннеро деп таныстырып, жігіттерге әкесі қайтыс болғанын айтқан.

Өлімге ұшырауға жақсы күн

Бесінші фильмде, "Die Hard" фильмінің "Жақсы күні өлмек үшін" бөлімінде Джон ұлы Джон "Джек" Джуниордың (Джай Кортни) тұтқындалуына байланысты Ресейге сапар шегеді. Ол Джек ЦРУ-да жоғары лауазымды ресейлік шенеунік Шагаринге (Сергей Колесников) қарсы жұмыс істейтінін білмейді. Шагариннің бұрынғы серіктесі Юрий Комаров (Себастьян Кох) Шагаринды кінәлі ететін құжаттар үшін түрмеге қамалған. Джон Джек пен Комаровты, сондай-ақ Шагариннің қарақшыларын кездестіреді. Шагариннің қолдаушылары ЦРУ-дың сенімді үйінде жасырынып отырғанда қайтадан шабуылдайды. Джон оларды тоқтатып, өзіне, Джекке және Комаровқа қашуға мүмкіндік береді. Джон мен Джек Комаровқа оның қызы Иринамен (Юлия Снигир) кездесуге көмектеседі. Бірақ Ирина оларды Шагариннің басты орындаушысы Аликке (Радивое Буквич) сатады. Джон мен Джек тағы бір рет қашуға мәжбүр болады, бірақ Комаровсыз. Комаровты Чернобыльге ертіп келген Джон мен Джек оның оларды Шагариннен қаруға қолданылатын уран ұрлау үшін пайдаланғанын біледі. Тағы бір шайқастан аман қалған Джон мен Джек арақатынастарын жақсартады.

Басты сөз тіркесі

Фильмдерінде Макклейн өзінің "Иппи ки-яй, еппшек" деген сөз тіркесімен танымал. Ол оны жиі қарсыластарын мазақтау үшін немесе оларды өлтірер алдында айтады. Макклейн бірінші фильмде, "Дай хард" фильмінде, қаскөй Ханс Грубер оны ковбой деп атайды және ол өзінің мүмкіндігі бар деп ойлай ма деп сұрайды. Макклейн: "Иппи ки-яй, еппшек!" деп жауап береді. Фильмнің соңында, Макклейннің қолынан өлер алдында, Грубер Макклейн оны жеңіп алмастан бұрын осы сөз тіркесін қайталайды. "Дай Хард 2" аяғында ол жау ұшағын жою үшін отынның жолын жағудан бұрын оны айтады. "Өкінішпен өлу" фильмінің соңында ол жаудың тікұшағын атып түсіргеннен кейін оны үнсіз айтады. Төртінші фильмде, "Азаттық өмір сүр немесе қиын өл", Макклейн кибер террорист Томас Габриэльдің тұтқынында ұсталады. Габриэль оны мазақтап, Макклейннің қабір тасында "әрқашан дұрыс емес уақытта, дұрыс емес жерде" деп жазылатынын айтады. Макклейн: "Иппи ки-яй, еппшек?" деп жауап береді, Габриелді өлтіру үшін өзін иығына атып өлтіреді. Соңғы екі буынды дыбыс театрлық нұсқада оқ атысымен жабылады. "Цензураланбаған нұсқада" бұл сөз тіркесі өзгеріссіз қалдырылған. Бесінші фильмде, "Жақсы өлу күні", Макклейн Чернобыльдегі соңғы қақтығыста жүк көлігін әуедегі тікұшақтан шығарып жібермес бұрын осы сөз тіркесін айтады. Фильмнің атауы осы сөз тіркесінің айтылатын мағынасына сілтеме жасайды – бұл "Бүгін өлуге жақсы күн!" деген мағына беретін ежелгі индейлердің соғыс айғайы.

Қабылдау

Empire 2008 жылы оны барлық уақыттағы 100 ең ұлы кино кейіпкерлерінің тізімінде 12-орынға, ал 2015 жылы 7-орынға қойды. 2009 жылдың сәуір айында Entertainment Weekly Джон Макклейнді "поп мәдениетіндегі барлық уақыттағы ең крутой батырлар" тізімінде жиырмалықтың алтыншы орынына қойып, оны "Брюс Уиллистің әжуалы бар, террористерді жеңіп, Нью-Йорк полицейі" деп сипаттап, "Бондтың антонимі" деп атады. Журнал Киану Ривзтің "Жылдамдық" фильміндегі, Уэсли Снайпстің "57-жолаушы" фильміндегі және Жан-Клод Ван Даммның "Кенеттен өлім" фильміндегі кейіпкерлерін Джон Макклейннің "көшірме ұрпақтары" деп атады. Брюс Уиллис "сарказмды әрекетке толы кейіпкер ретінде тамаша таңдау" деп бағаланды.