Француздық Азилум: Американ жеріндегі француз белімдерінің тарихы

Кіріспе

French Azilum – 1793 жылы Пенсильвания штатының Брэдфорд округінде француз революциясы мен Сен-Домингудағы құл көтерілісінен қашқан француз босқындары үшін салынған жоспарланған елді мекен. Стивен Жирард, Роберт Моррис және Джон Николсон сияқты бірнеше белгілі филадельфиялықтар жер аударылғандарға көмектесіп, сонымен қатар қаржылық пайда табу мүмкіндігін көріп отырды. 1793 жылы олар солтүстік-шығыс Пенсильваниядағы далалық жерді сатып алуға көмектесті. Аумақтың бір бөлігі қалалық жоспар ретінде жоспарланды, онда базар алаңы, кең көшелер желісі және әрқайсысы шамамен жарты акр болатын 413 учаске болды. Шамамен 30 ағаш үй салынды. Сол күзде біраз босқындар келді. Олардың кейбіреуі корольдікке адал болған адамдар, ал қалғандары 1791 жылы француз Ассамблеясының Адам және азамат құқықтарының Декларациясынан (1789) шабыттанған Сен-Доминго (Гаити) француз колониясынан келген құл көтерілісінен қашқандар еді. Аңыз бойынша, Мари Антуанетта (1793 жылдың қазанында гильотинаға тартылғанша Франция королевасы қызметін атқарған) және оның екі баласы осы жерге қоныстануға тиіс болған. Көп ұзамай базар алаңында бірнеше шағын дүкен, мектеп, шіркеу және театр пайда болды. Ұсақ-түйек ағаш өңдеу, темір соғу және су артыру диірмендері салынды, ірі қара мен қой өсірілді, жеміс ағаштары мен бақшалар отырғызылды. Колониядағы ең үлкен ғимарат – Ла Гранде Мейсон, екі қабатты, ұзындығы 26 метр, ені 18 метр болатын ағаштан салынған үй еді. Расталмаған аңыз бойынша, ол королева үшін арналған. Бұл жерде маңызды қоғамдық жиындар өтті, сондай-ақ Таллеран (1794-1796 жылдары АҚШ-та тұрған) және Луи Филипп (1797 жылы Пенсильванияға сапар шеккен, кейін 1830-1848 жылдары Франция королі болған) осында қонақ болды. Француз аристократиялық қоғамы ұзаққа созылмады. 1790 жылдардың соңында Моррис пен Николсон банкротқа ұшырап, француз көздерінен қаржы ағыны тоқтағаннан кейін, көптеген босқындар Чарльстон, Саванна және Жаңа Орлеан сияқты оңтүстік қалаларына көшіп кетті. Кейбіреулері Сен-Домингоға оралды, ал Наполеон (1799 жылдан бастап билікте болған) босқындарға Францияға оралуға мүмкіндік бергеннен кейін, көптеген адамдар оралды. Лапорттар, Хометтер, Лефеврлер, Бревостар және Д’Отремонтар Пенсильванияда қалды және жергілікті қауымдастықтарда қоныстанды. 1803 жылы French Azilum тарихқа енді. French Azilum құрылыстарының 50-ден астамы сақталмаған. Үйлер мен бақша учаскелері ірі егістік жерлерге біріктірілді. 1836 жылы колонияның негізін қалаушысының ұлы салған Лапорт үйінде француздық әсерді көрсететін нәзік суреттермен боялған төбелер мен интерьері бар. Үй-музей ретінде жұмыс істейді. Тұрғындарға көрсету үшін бастапқы іргетас ашық қалдырылған, ал 1790 жылдарға дейін салынған қайта құрылған, орналастырылған ағаш үй шағын музей болып табылады. Лапорт үйіне маусымдық экскурсиялар ұйымдастырылады, сондай-ақ Лапорт шаруашылығының бірнеше қосалқы ғимараттарын қамтитын бастапқы елді мекенге өздігінен экскурсия жасауға болады. French Azilum компаниясы French Azilum, Inc. басқарады, ол 1954 жылы құрылған коммерциялық емес ұйым және Пенсильвания тарихи және музей комиссиясымен басқарылады.

French Azilum was a planned settlement built in 1793 in Bradford County, Pennsylvania for French refugees fleeing the French Revolution and slave uprisings in Saint Domingue. Several influential Philadelphians, including Stephen Girard, Robert Morris and John Nicholson, Pennsylvania's comptroller general, were sympathetic to the exiles, and also saw a chance to profit financially. In 1793, they aided in the purchase of of land in northeastern Pennsylvania, which was then wilderness. An area of was laid out as a town plot including a market square, a grid of broad streets and 413 lots, approximately one half acre each. About 30 log houses were built. A small number of exiles arrived that fall. Some were royalists, loyal to King Louis XVI (guillotined in January 1793) and thus fleeing imprisonment and possible death during the French Revolution. Others came from the French colony of Saint Domingue (Haiti) where slave uprisings had broken out in 1791, inspired by the Declaration of the Rights of Man and of the Citizen (1789) of the French Assembly. According to legend, Marie Antoinette (continued as titular Queen of France until guillotined in October 1793) and her two surviving children were to settle here. Soon several small shops, a schoolhouse, a chapel and a theater appeared in the market square. A gristmill, blacksmith shop and a distillery were built, cattle and sheep were kept, and fruit trees and gardens were planted. The largest building in the colony, La Grande Maison, a two story log structure, stood 84 feet (26 m) long and 60 feet (18 m) wide. Unproven rumors see it as intended for the Queen. Major social gatherings took place there, and both Talleyrand (who lived in the United States from 1794 to 1796) and Louis Phillipe (who visited Pennsylvania in 1797 and later became King of the French from 1830 to 1848) were entertained here. The quasi aristocratic French court did not last. In the late 1790s, after Morris and Nicholson went into bankruptcy and money from French sources dried up, many of the exiles moved to southern cities including Charleston, Savannah and New Orleans. Some returned to Saint Domingue, and after Napoleon (in power from 1799) made it possible for exiles to return to France, many did. The LaPortes, Homets, LeFevres, Brevosts and D'Autremonts remained in Pennsylvania and settled in local communities. By 1803 French Azilum had passed into history. None of the more than 50 structures of French Azilum remain. The house and garden plots were absorbed into larger tracts of farmland. The LaPorte House, built in 1836 by the son of one of the founders of the colony, includes delicately painted ceilings and interior decor which reflect the French influence, and functions as a house museum. An original foundation has been left exposed for public viewing and a reconstructed, relocated log cabin, circa 1790, also serves as a small museum. Guided tours of the LaPorte house take place seasonally, as well as a self guided tour of over of the original settlement, including several outbuildings of the LaPorte Farm. French Azilum is managed by French Azilum, Inc., a non profit corporation founded in 1954, and is administered by the Pennsylvania Historical and Museum Commission.