Кіріспе

Француз астрономы, математигі, франкмасон және саяси қайраткер (1736–1793)

Жан Сильвен Бейли (15 қыркүйек 1736 – 12 қараша 1793) – француз революциясының басындағы француз астрономы, математигі, франкмасон және саяси қайраткер. Ол Теннис корты антқа төрағалық етті, 1789 жылдан 1791 жылға дейін Париж қаласының мэрі болды және Террор кезінде гильотинаға алынды.

Ғылыми мансап

Парижде туған Бэйли – Лувр мұражайының суретшісі және басшысы Жак Бэйлидің ұлы, сондай-ақ суретші және сарай суретшісі Николас Бэйлидің немересі. Бала кезінде ол отбасының дәстүрін жалғастырып, өнер саласында мансап қууға ниеттенген. Алайда, Николя де Лакайльдің ықпалымен ғылымға, әсіресе астрономияға қатты қызығушылық танытты. «Ерекше жадты және шексіз шыдамдылығы» бар үздік студент ретінде, ол Галлей кометасының келесі пайда болуының орбитасын есептеп шығарды (1759 жылы) және Лакайльдің 515 жұлдызды бақылауларын дұрыс қысқартты. Ол Луврдегі обсерваторияның құрылысына қатысты. Осы және басқа да жетістіктерінің арқасында 1763 жылы Француз ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ғылыми топтар арасындағы беделінің арқасында 1777 жылы Бэйли Бенджамин Франклинді Шайодағы үйінде құрметті қонақ ретінде қабылдады. Содан кейін, 1789 жылдың 3 маусымында Ұлттық Ассамблеяның тұңғыш президенті болып сайланды. Ұлттық Ассамблеяда (Француз революциясы) Бэйли 17 қыркүйек 1791 жылы яһудилерді француз азаматтары деп жариялаған жарлықты қабылдауға қол жеткізген депутаттардың бірі болды. Ол осы әрекеті үшін қорқытулар мен ұялтуларға ұшырады. Бұл жарлық яһудилерге таңылған арнайы салықтарды, сондай-ақ оларға қарсы барлық бұйрықтарды жойды. Бэйли 1789 клубының мүшесі болды, ол сол кездегі ең белгілі қоғамдардың бірі еді.

Азық-түлік дағдарысы

Француз революциясының алғашқы жылдары Парижде ауыр азық-түлік тапшылығы басталды. Бейлидің осы жағдайды шешуге жасаған әрекеттері революцияны сақтап қалуда маңызды рөл атқарды. Бейли жиналған астықты жинау үшін өкілдерді тағайындады, шаруаларға бидай сатуды міндеттеді және нан пісірушілерге ауылдық базарларда бірінші кезекте тұруға көмектесті. Ол инвесторларға шіркеу мүліктерін сатып алуға рұқсат берді. Көп ұзамай Бейли Марс алаңында жиналған азаматтардың патшаны құлату туралы петицияларға қол қойып жатқанын естіді. Әскери жағдай енгізіп, Ұлттық гвардияға жиналған көпшілікті таратуға бұйрық берді. Одан зор қақтығыс болды, көптеген адам қаза тапты, және осы үшін Бейли, Лафайетпен бірге жауапты деп есептелді. Марс алаңындағы қырғын революционерлер үшін үкімет тарапынан жасалған зорлық-зомбылықтың символы болды. 10 тамыз 1792 жылдан кейін осы оқиғаның республикалық мұраның бір бөлігі ретінде қайта жаңғыруы, сондай-ақ Марат басқарған қалалық қуғын-сүргін науқаны, нәтижесінде Бейли және "оның көптеген әріптестері" өлім жазасына кесілді. Өлімге келер алдында ол қатыгез аязды жаңбыр мен наразы халықтың айқай-шуына төзуге мәжбүр болды. Бір қысымшы: "Бейли, сен дірілдейсің бе?" - деп сұрады. ("Сен дірілдейсің бе, Бейли?"), ол: "Иә, бірақ бұл тек суықтан" ("Иә, бірақ бұл тек суық") деп жауап берді.