Кіріспе
Австралияда оқшауланған тіл – тиви. /t/iː/w/i/ – Австралияның солтүстік жағалауына жақын Тиви аралдарындағы тиви халқының сөйлейтін австралиялық абориген тілі. Бұл балалардың әлі күнге дейін жиі үйренетін австралиялық тілдердің шамамен 10 пайызын құрайды. 2005 жылғы мәліметтерге сәйкес, елу жастан асқан адамдар сөйлейтін дәстүрлі тиви тілі полисинтетикалық тіл болып табылады. Дегенмен, бұл грамматикалық күрделілік жас ұрпақ арасында жоғалған. Тиви тілінде жүзге жуық зат есімдерді етістіктерге қосып қолдануға болады, олардың көпшілігі еркін қолданылатын сөздерден едәуір өзгеше. Тиви тілі Австралия материгіндегі басқа тілдерден тілдік айырмашылықтарының көп болуына байланысты ұзақ жылдар бойы оқшауланған тіл ретінде қарастырылып келді. Алайда, тарихи тіл білімі әдістерін қолдана отырып жасалған соңғы зерттеулер тиви тілі Гунвинигуан тілдер отбасының (негізінен Солтүстік-Орталық Австралияда сөйлейтін тілдерден құралған тілдер отбасы) құрамына кіруі мүмкін екенін көрсетіп отыр.
Tiwi '/t//iː//w//i/ is an Australian Aboriginal language spoken by the Tiwi people on the Tiwi Islands, within sight of the coast of northern Australia. It is one of about 10% of Australian languages still being frequently learned by children. Traditional Tiwi, spoken by people over the age of fifty by 2005, is a polysynthetic language. However, this grammatical complexity has been lost among younger generations. Tiwi has around one hundred nominals that can be incorporated into verbs, most of them quite different from the corresponding free forms. Tiwi has long been regarded as a language isolate due to its large scale of linguistic differences from other languages in the mainland Australia regions. However, recent research using historical linguistic techniques suggests that the Tiwi language might be under the Gunwinyguan family (a language family that consists of languages primarily spoken in North Central Australia).
Тиви тілі және этномедицина
Тиви қауымдастығының этномедициналық ұғымы, олардың табиғат ресурстарын пайдаланудағы қолданыстағы әлеуметтік тәжірибелеріне және жеке тұлғаның денесімен табиғаттың тығыз байланысы туралы мәдени сенімдеріне негізделген. Тиви мүшелері табиғатта аң аулап, жинаған тағамдардың олардың физикалық денсаулығын сақтауға көмектеседі деп сенген. Тиви еркек және әйелдері аң аулау және жинау ісінде салыстырмалы түрде тең еңбек бөлінісіне қатысқан, олар балық, тасбақа жұмыртқалары, мидиялар, ямс және мангр құрттары сияқты "орман тағамдарын" аулаған. Тиви медицинасындағы теориялардың бірі – тарни ұғымы, Тиви тілінде сөйлейтіндер оны жалпы "сырқат" күйі деп қарастырады. Тарни термині Тивидің ямс өсімдігінің өткір, ұшы бар екендігіне байланысты мәдени сенімінен туындаған, себебі олар осы ямс өсімдіктері тарни сырқатын таратады деп сенген. Олар жүкті әйелдер оны жесе, өткір ұшы жатырды тесіп, сырқатты босатып, нәрестені өлтіреді деп ойлаған. Тиви қауымы өз мүшелерінің жиі кездесетін ауруларын емдеу үшін де өсімдіктерді пайдаланады. Мысалы, панданус іш өткеніне қарсы тиімді ем деп саналады, онда жапырақтары кесіліп, ортаңғы бөлігі шайналып жұтылады. Егер жапырақтар өсімдіктің ортасынан кесіліп, науқастың маңдайына екі-үш күнге қойылса, бұл процедура бас ауруын басуға көмектеседі деп есептеледі.