Кіріспе

1977 жылы Джерри Гарсия мен Леон Гаст түсірген рок-концерті туралы деректі фильм. 1977 жылы жарық көрген және Джерри Гарсияның режиссерлік еткен "Grateful Dead" фильмі – 1974 жылғы қазан айында Сан-Францискодағы "Winterland" сарайында өткен бес түндік Grateful Dead тобының тікелей концерттік өнерлерін көрсетеді. Бұл концерттер үзілістің басталуын белгіледі, ал 1974 жылғы 20 қазандағы концерт "Соңғысы" деп жарияланды. Топ 1976 жылы қайта гастрольдік сапарға шықты. Фильмде Dead тобының 1974 жыл бойы қолданған "Wall of Sound" концерттік дыбыс жүйесі көрсетілген. Сондай-ақ фильмде Deadhead жанкүйерлер қауымының қалыптасуы бейнеленген. Фильм мен концерттерге байланысты екі альбом шықты: "Steal Your Face" және "The Grateful Dead Movie Soundtrack".

"Шүкіршілік өлім" тәжірибесін құжаттау

"Grateful Dead концертіне тең келер ештеңе жоқ" деген сөзді Dead отбасының мүшесі және ғимарат басқарушысы Вилли Легат фанаттардың айтулы сөзі ретінде қалыптастырған. Өнер көрсету барысында Dead музыкалық импровизация мен джемге баса назар аударды, концерттік тізімдерін әр түні өзгертіп отырды. Deadheads үшін олардың музыкасын ең жақсысы тікелей концерттерде бағалауға болатын. Бұған қоса, Dead шоулары позитивті, қуанышпен және мерекелік атмосферасымен белгілі болды, себебі топ пен көрермендер бір-бірімен өзара әрекеттесіп, ерекше музыкалық мерекелік ортаны құрды. Осы құбылысты фильмге түсіру – "Grateful Dead" фильмінің парадоксалды мақсаты болды. Grateful Dead тәжірибесін бейнелеу үшін фильм сол кездегі концерттік фильмдерге қарағанда көрермендерге көбірек көңіл бөлді. Олар концерттен ләззат алады, музыка мен топ туралы әңгімелеседі, сондай-ақ 1970 жылдардың ортасында Deadhead болу қандай екенін талқылайды. Фильмде Dead тобының мүшелерімен сұхбаттар, олардың жарқын тарихынан және топтың алғашқы жылдарынан алынған көне кадрлар да бар. Фильм "Аға Самның қаңқасы" бейнеленген Grateful Dead-тің ерекше анимациялық тізбегімен басталады. Психоделикалық анимацияны Гари Гутьеррес осы жоба үшін арнайы әзірлеген техникаларды пайдаланып жасады. Ал суретші Стенли Маус фильмнің атын безендірді.

Концерттер

1974 жылы жетекші гитарист Джерри Гарсия гастрольдерді тоқтатып, Grateful Dead тобымен бірге өнер көрсетуден үзіліс жасағысы келді. Белгісіз мерзімге созылатын үзіліске дейін, 1974 жылдың 16-20 қазанында Сан-Францискодағы Винтерлендте бес концерттік қоштасу кезеңі жоспарланды. Осы концерттерді түсіріп алып, оны турнеге шығару туралы идея туды. (Екі жылдан кейін сол аренада The Band тобы да қоштасу концертін түсірді.) Менеджер Рон Раков саундтрек альбомының идеясын United Artists Records компаниясына сатты. 1974 жылдың 20 қазанындағы соңғы концерттің екінші бөлімі басталғанда Микки Харт екінші барабаншы ретінде сахнаға шықты. Харт 1967 жылдың қыркүйегінен 1971 жылдың ақпанына дейін Dead тобының құрамында болған. Осы өнер оның 1976 жылы топқа қайта оралуына себеп болды. Концерттер барысында топқа жиі шақырылған клавиштерші Нед Лагин де қосылды. Кит Годшо (дәстүрлі стильдегі, акустикалық рояльдерді және Fender Rhodes-ты ұнататын) есімді музыканттан өзгеше, Лагиннің аспаптарына Rhodes, ARP Odyssey және Interdata 716 басқарылатын E mu Systems модульді полифониялық синтезаторы кірді; соңғы аспаптағы технология кейін Oberheim полифониялық синтезаторына (1975) және кең таралған Sequential Circuits Prophet 5 (1978) синтезаторына лицензияланды. Бірақ жазба мен дыбыс жарастырудағы көптеген мәселелердің салдарынан оның көп бөліктері жазылған жоқ; мұны оның қуатты вокал жүйесі арқылы ойнауға бейімділігі (бұл «дыбыстың қабырғасының ең жақсы бөлігі» саналды) одан әрі ушықтырды, нәтижесінде топтың дыбыс режиссерлері оның квадрофониялық және вокалдық кірістері арасында ұзақ үзілістерде ауысуды жиі ұмытып кетті. Сонымен қатар, жүйе жақсы жұмыс істеген кезде де оның кірісінің екі арнасы дыбыс араластыруда жоғалып кетуі мүмкін еді. Фильмде Лагин «Morning Dew» және «Johnny B. Goode» әндерінде тек силуэт түрінде ғана көрінеді, ол 1975 жылы Grateful Dead тобынан алысқаннан кейін Джерри Гарсиядан осылай сұраған болатын. Режиссер Леон Гаст басқарған фильмде концерттік кадрлар алты кинокамерамен түсірілді, ал дыбыс екі 16 тректік жазба құрылғысында сақталды. Гаст еске алады: «Олар тарасуға дайын еді. Джерри мен Рон Раков Grateful Dead тобының толық қойылымын басынан соңына дейін түсіргісі келді. Біздің бес түндік «Винтерленд» концерттеріміз болды, олар «кейде болады, кейде болмайды. Бір түні ғажайып болады» деді. Мен Dead тобын жақсы көретінмін, бірақ мен Deadhead емеспін. Мен олардың не туралы сөйлесіп жатқанын тіпті білмейтінмін, бірақ бұл үшінші немесе төртінші түні болды. Бір кезде біз оны «The Grateful Dead: Warts and All» деп атамақ болдық, бірақ олай болмады. Ол концерттер сериясы, бригада және Deadheads туралы фильмге айналды. Біз бұл фильмнің Grateful Dead тобының тәжірибесі туралы болуы керек деп келістік».

Өндіріс

Гарсия пост-өндірістің барлық аспектілерін қадағалауды қалағаннан кейін Гаст жобадан бас тартты. Топпен таныс болмаса да, Сьюзан Кратчер қосымша киноредактор (Эмили Крейг көмекші ретінде) ретінде жұмысқа алынды. Кратчер: "Мен келгенде олардың синхрондауға 100 000 фут пленкасы болды. Оны синхрондауға бес ай кетті. [Гаст] сол кезде жаңа болған [толық көрініс үшін бірнеше камера] теледидар тұжырымдамасын енгізді. Ол SMPTE уақыт кодын білді, ол видео саласынан еді. Біз SMPTE уақыт кодын және пленканы біріктіруге тырысқан алғашқы фильмдердің бірі болдық. Бұл толқынның шыңы еді". Гарсия монтаждау, құрастыру және синхрондау жұмыстарында үш жылға жуық жұмыс істеді. Гитаристті сол кезде білгендер оның жобаны аяқтауға толыққанды берілгенін және үлкен стресске ұшырағанын айтады. Гарсия бұл процесті "екі жыл бойы күмән, бір дағдарыстан кейін екіншісі" деп сипаттады. Басист Фил Леш: "Менің ойымша, Джер фильмнің құрылымын жоспарлау үшін қаншалықты көп, қайталанатын егжей-тегжейлі жұмысқа бару керектігін бастапқыда түсінбеді. Монтаж екі жылдан астам уақыт алды, нәтижесінде бізде жоқ жүздеген мың доллар жұмсалды". Анимациялық тізбек фильмнің қалған бөлігіне шамалас құнға ие болды, бұл Grateful Dead ұйымын банкроттыққа жеткізіп, топтың жеке лейбліне қауіп төндірді және одан да көп қарызға түсуге мәжбүр етті. Қаржыны жабу үшін топ несие алды, United Artist Records компаниясымен дистрибуциялық келісімге келді және бірқатар альбомдарды шығарды: Роберт Хантердің "Tiger Rose", Гарсияның "Reflections", Godchauxs-тың "Keith & Donna", Lesh & Lagin-нің "Seastones", Old & In the Way (Гарсиямен бірге Дэвид Грисман мен Питер Роуэннің блюграсс тобы) және Dead-тің "Blues for Allah" және "Steal Your Face". Фильмнің көптеген көшірмелерін жасап, оны әдеттегі арналар арқылы таратпай, сапаны бақылау үшін фильмді қаладан қалаға көрсетті. Лештің сөзіне қарағанда, "Фильмді концерттік тәжірибе ретінде көрсетуді қалаған Джерри біздің концерттік промоутерлерінің бірін театрларды жалға алуға ("төрт қабырға" процесі) және дыбыс сапасын жақсарту үшін арнайы дыбыс жүйелерін орнатуға шақырды. (Бұл көп тректік кино дыбысының кең таралған дәуірінен бұрын болды)". Фильмнің тұсаукесері 1977 жылдың 1 маусымында Нью-Йорктегі Зигфелд театрында өтті. Бастапқы көп қалалық турдан кейін фильмнің көшірмелері жасалды және кейде кинотеатрларда түн ортасында көрсетілді. Grateful Dead фильмнің жарыққа шығуына дейін гастрольдік өмірге оралғандықтан, оның бастапқы мақсаты жоғалып кетті. Барлық топ мүшелері фильмді ұнатқан жоқ, себебі шығын мен қарыз маңызды мәселе болды және ол олардың қазіргі бейнесін көрсетпеді; 1977 жылға қарай Dead Нед Лагинмен бірге орындауды тоқтатты, екінші барабаншысын қайта алды, дыбыс жүйесін азайтып, екі жаңа альбомнан әндер орындады. Барабаншы Билл Кройцманн оң пікір білдіріп: "Осы жобаны жасау Джерридің үзіліс кезінде күн сайын уақытын толыққанды жұтып қойды. Мұндай жағдайда не істейсіз? "Жарайды, сенде тек осы ақша бар, егер жұмыс аяқталмаса, кімге бәрібір, тоқтатып қой?" Немесе сіз оған көбірек ақша тауып, оны сіздің топ жетекшіңіз бен жақсы досыңыз шын мәнінде сенетін лайықты жобаға айналдырасыз ба? Джерридің білгеніндей, ол біздің сәйкестігімізді бейнеледі, өйткені ол музыкамен бірге визуалды элементті, сұхбаттармен бірге анимацияны және көрермендерге 1974 жылғы Сан-Францискодағы Grateful Dead шоуының циркіне өз көздерімен көрінетін B-рольді ұсынды. Фильмнің бюджеттің ең үлкен бөлігін жұтқан және ең көп жұмысқа кеткен бөлігі – басындағы анимациялық тізбек – менің сүйікті бөлігім. Сол кезде анимация қолмен, кадрдан кадрға жасалатын".

Үйдегі бейнефильмдер

Grateful Dead фильмі 1981 жылы VHS форматында жарық көрді. Бұл нұсқа фильмнің бейне көшірмесінен жасалған, сондықтан дыбыс және бейне сапасы жоғары деңгейде болмады. 1995 жылы Ұлыбританияда ол екі дискілі видео CD ретінде шығарылды. The Grateful Dead фильмінің екі дискілі DVD-сі 2004 жылдың 9 қарашасында жарық көрді. Фильм түпнұсқа негативтен мұқият қалпына келтірілді және бастапқы 1.85:1 пропорциясы сақталды. Ол үш аудио опциясын ұсынады: түпнұсқа көп арналы театрлық микс, жаңа 5.1 көп арналы микс немесе жаңа стерео микс. Бірінші диск – түпнұсқа фильм. Екінші дискте концерттерден бонус тректер және фильмнің түсірілуі мен DVD-нің жасалуы туралы бірнеше видеоматериалдар, соның ішінде Grateful Dead мүшелерімен жасалған соңғы сұхбаттар бар. DVD 2005 жылдың 21 ақпанында «Видео Longform» санатында Double Platinum (200,000 дана) сертификатын алды. 2011 жылдың 1 қарашасында қалпына келтірілген фильм Blu-ray форматында, сапасы жоғалмаған дыбыспен шығарылды. Қосымша материалдарға Blu-ray дискінің өндірісі туралы түсіндірмелер, сондай-ақ 95 минуттық қосымша әндер мен фильмнің түсірілуі туралы видеороликтер бар DVD кіреді. Grateful Dead фильмі 2012 жылдың 17 сәуірінде жарық көрген All the Years Combine видео жинағының бір бөлігі болып табылады.

Аудио релиздер

Гарсия фильм жобасымен жұмыс істеген кезде Фил Леш және топтың дыбыс режиссері Оусли Стэнли саундтрек альбомын жасау үшін аудиотаспаларды тыңдады. Бірақ, фильм жобасы мен топтың жазбалар компаниясының екеуіне де қаржыландыру қажет болғандықтан, альбомның шығарылуы кейінге қалдырылды және Steal Your Face тобының қайта гастрольдік сапарға шығуымен бірге, фильммен байланысты немесе нағыз саундтрек ретінде емес, жарық көрді. Фильмге арналған концерттердің сол кезеңінен жинақталған болса да, ол тек екі әнді ("Кейси Джонс" және U. S. Blues") бөліседі. Альбомнан тағы бір трек ("Sugaree") кейін фильмнің DVD нұсқасында бонус ретінде пайда болды. Фильм DVD-де жарық көргеннен кейін The Grateful Dead Movie Soundtrack жинағы құрастырылды. 5 CD жинағында фильмде де кездесетін әндердің толық нұсқалары және концерттерден 22 бонус трек бар. (Қосымша тректер үшін From the Mars Hotel және Beyond Description беттерін қараңыз.)

Театрларға қайта оралу

"The Grateful Dead Movie" фильмінің қайта жаңартылған нұсқасы 2011 жылдың 20 сәуірінде АҚШ-тың шамамен 540 кинотеатрында бір ғана түнгі шара ретінде көрсетілді. Ол Dish Network арқылы кинотеатрларға Grateful Dead Meet Up at the Movies-тің бірінші жылдық іс-шарасы аясында жіберілді, ал көрсетімге дейін топтың ондаған тұрақты суреті "Playing in the Band" әнінің қосылуымен, сондай-ақ Гарсия мен ритм-гитарист Боб Вейрмен жасалған заманауи сұхбаттар қосылды. Көптеген сұраныстарға байланысты, 2011 жылдың 5 мамырында қосымша көрсетілім өтті. "The Grateful Dead Movie" фильмі жыл сайынғы кинотеатрдағы кездесу үшін 2017 жылдың 20 сәуірінде қайта көрсетілді.