Кіріспе

Неміс ғалымы Гаспар Шотт (немісше Kaspar (немесе Caspar) Schott; латынша Gaspar Schottus; 5 ақпан 1608 – 22 мамыр 1666) – физика, математика және табиғаттану салаларында маманданған неміс иезуиті және ғалым, өнімді еңбек еткенімен белгілі.

Өмірбаян

Ол Бад-Кейнгисхофен-им-Грабфельд қаласында дүниеге келген. Оның алғашқы білімін Вюрцбургтегі иезуит колледжінде алғаны мүмкін, бірақ бұл нақты емес. Дегенмен, 19 жасында ол Иса қоғамына қосылып, 1627 жылғы 30 қазанда Трирде жаңадан кірушілерге арналған оқуға түсті. Екі жылдық оқудан кейін, 6 қараша 1629 жылы Вюрцбург университетіне қабылданды және иезуит семинариялары үшін қабылданған стандартты академиялық бағдарлама бойынша үш жылдық философиялық білімін бастады. 1631 жылғы қазан айында Вюрцбургке шведиялықтардың шабуыл жасауына байланысты иезуит қауымы қаладан қашып кетті. Шотт алдымен Бельгиядағы Турнай иезуит семинариясына, ал 1633 жылы Сицилиядағы Калтагиронеге барды, онда ол теологияны оқуын жалғастырды. Калтагиронда екі жыл оқығаннан кейін, ол теологияны соңғы курсын оқу үшін Палермоға ауыстырылды, содан кейін 1637 жылы дін қызметкеріне бекітілді. Келесі он бес жыл бойы ол Сицилиядағы түрлі иезуит колледждерінде оқытушылық және діни қызметтер атқарды. 1652 жылы Вюрцбургтегі математика пәнінің бұрынғы мұғалімі Афанасиус Кирхермен хат алмасып, ол сол кезде Рим Колледжіндегі әйгілі ғалым болғандықтан, Шотт Кирхердің көмекшісі ретінде Колледжге ауыстырылды. Ол келесі екі жарым жылды Кирхерге көмектесумен және кейін баспагер іздейтін өзінің материалдарын жинаумен өткізді. 1655 жылы Шотт Германияға, алдымен Майнцке, содан кейін сол жылы Вюрцбургке оралды, онда өмірінің соңына дейін қалды. Оның Германияға оралуының себебі, иезуит басшыларының Майнц архиепискобы Иоганн фон Шонборнмен қарым-қатынасты жақсартуға тырысуы болуы мүмкін, өйткені олардың арасындағы қарым-қатынас шиеленіскен еді.

Шығармалары

Шотт математика, физика және сиқыр салаларындағы көптеген еңбектердің авторы болды. Дегенмен, осы еңбектердің көпшілігі ол оқыған есептердің, мақалалардың немесе кітаптардың жинақтары және оның қайта-қайта жасаған тәжірибелері болды; ол түпкілікті зерттеулерді өте аз немесе мүлдем жасамады. Шотт гидравликалық және механикалық құралдар туралы еңбектерімен кеңінен танымал. Оның «хронометриялық ғажайыптар» туралы трактаты – әмбебап буынды сипаттаған және тістің пішіндерін жіктеген алғашқы еңбек. Оның ең белгілі еңбектерінің бірі – «Magia universalis naturæ et artis» (4 томдық, Вюрцбург, 1657–1659), онда көптеген математикалық есептер мен физикалық тәжірибелер бар, көбінесе оптика және акустика салаларынан. Оның «Mechanica hydraulica pneumatica» (Вюрцбург, 1657) еңбегі фон Герике жасаған ауа сорғышының алғашқы сипаттамасын қамтиды. Ол сонымен қатар «Pantometrum Kircherianum» (Вюрцбург, 1660), «Physica curiosa» (Вюрцбург, 1662) – «Magia universalis» еңбегіне қосымша, «Anatomia physico hydrostatica fontium et fluminum» (Вюрцбург, 1663), «Technica Curiosa» (1664), «Organum Mathematicum» (1668) және «Cursus mathematicus» еңбегінің бірнеше басылымдарын жариялады. Ол Афанасий Кирхердің «Itinerarium extaticum» және Альберт Курцтың «Amussis Ferdinandea» еңбектерінің редакторы болды.

Көркем шығармаларда

Гаспар Шотт Умберто Эконың "Күн бұрынғы арал" романының негізгі кейіпкерлерінің бірі – Гаспар Вандердросселді жасауға шабыт берді.