Кіріспе
Tram 11 – хорват рэп тобы, құрамында Ненад Шимун "Target" және Срджан Цук "General Woo" бар. Топтың аты 11-ші трамвай маршрутынан алынған, ол Target тұратын Загребтің батыс жағын General Woo тұрған шығыс жағымен байланыстырады. Бұл Загребтен шыққан алғашқы белгілі рэп топтарының бірі болды.
Тарих
Топ 1996 жылы құрылған. Хорватия хип-хопында Tram 11 тобының 1993 жылы "Радио 101" радиосында Хорватияда хип-хоп пен рэпті насихаттау мақсатымен басталған "Blackout Project" бағдарламасында пайда болуына дейін көптеген танымал рэперлер болған жоқ. Топтың "Čovječe ne ljuti se" (Ашуланба, досым) альбомы 1999 жылы шықты. Оның "Kužiš Spiku" (Сленгті түсінесің бе?) әні кейіннен "The Best of International Hip Hop" жинағына енгізілді. 2003 жылы топ мүшелері арасында туындаған жанжалға байланысты тарады. Одан кейін Таргет шизофренияға шалдығып, жеке әндер жаза бастады. Ол "MC (альбом)" альбомын шығарды, бірақ ол сәтті болмады, сондай-ақ "The Album Nastavak" альбомы да табыссыз болды. Генерал Ву Nered-пен бірлесіп "Baš je lijep ovaj svijet" (Бұл әлем қандай әдемі) альбомын шығарды. 2005 жылы Генерал Ву Хорватияның Социал-демократиялық партиясы үшін жарнамалық ролик жасады. 2009 жылы "Tram 11" тобы қайтадан қысқа ғана уақытқа жаңғырды, ол кезде Генерал Ву Таргеттің "Stavi ovo na roštilj" (Бұл жерге қой) әнінде пайда болды, ол оның "Još jedan dan u Zagrebu" (Загребте тағы бір күн) жеке альбомында орын алды. 2010 жылы Таргет пен Генерал Ву "Hip Hop priča iz Hrvatske" (Хорватиядан хип-хоп туралы әңгіме) деректі фильмінде түсті.
Қайта оралу
2017 жылдың 1 сәуірінде 14 жыл бойы үнсіздік сақтағаннан кейін Tram 11 тобы 2017 жылдың 11 қарашасында Dom Sportova сарайында өтетін үлкен концерт туралы хабарлады. Бұл дуэт бірнеше рет саяси көзқарастарымен дау тудырған, ұзақ жылдар бойы келіспеушілікте болған және 17 жылдан бері жаңа ән шығармаған болатын. Алайда, олар қайта бірігіп, Еуропаға қарсы науқанға қатысу ниеттерін жариялады.
Бір мен бір альбом релизі
2022 жылдың 14 қаңтарында 22 жылдық үзілістен кейін хип-хоп дуэті «Jedan i jedan» атты жаңа альбомын жариялады. Бұл Menart лейблімен шыққан үшінші студиялық альбомы. Ол 50 минуттан асатын 18 әннен тұрады.
Реакциялар мен бұқаралық ақпарат құралдарының қарсылығы
Хорватияның ірі музыкалық сайттарының бірі Glazba.hr сайтының пікірінше, бұл «қазіргі хорват хип-хопының ең толық және даулы альбомдарының бірі». Музыкалық сыншы және Porin жүлдесінің иегері Хрвое Хорват былай деді: «Хип-хоп бүлік тудырудың соңғы арнасы болып қала берді, ал “Jedan i jedan” әндері бұл енді 25 жыл бұрынғы жастық идеализм туралы емес, айналамыздағы, кез келген реалити-шоудан да абсурд жағдайды бағалау және сипаттау туралы екенін көрсетіп тұр. Афроамерикандық рэперлер Tram 11 сияқты, олар да қарапайым, саяси тұрғыдан дұрыс емес және керемет». Хорватия БАҚ-тың көптеген журналистері Tram 11 мүшелері, альбом және «PŠK» әні туралы пікір білдірді, әсіресе «PŠK» әнінен саяси тұрғыдан дұрыс емес мәлімдемелер мен мәтіндерді келтірді. Әннің өзінде саясаткерлер мен «әкімшілікке» бағытталған сынмен қатар, дуэт Ясеновац лагеріндегі қылмыстарды миф деп атады. Осы шу жолдың орындаушысы Срджан Цук кейін Jutarnji List газетіне берген сұхбатында лагерь еңбек лагері болғанына сенетінін айтты: «Біз бұл оқиғада ешкімді мақтамаймыз, ғылымды және зерттеуді мақтаймыз, осы зерттеуді жүргізуді, не болғанын нақты білуді қалаймыз. Кейбіреулердің Ясеновацты зерттеуге қарсылық көрсетуі бізді алаңдатады. Ясеновац жайында айтқанда, мифологияның қайда пайда болатынын және оның қайдан шыққанын біздің бәріміз білеміз». Қоғамдық наразылықтың нәтижесінде 2022 жылдың 24 қаңтарында Menart Records жұртшылықтан кешірім сұрады және Tram 11 тобымен келісімшартты бұзды, альбомды физикалық және цифрлық дүкендерден алып тастады. Бұл топтың альбомды жаңадан құрылған «Pad Sistema Records» лейблі арқылы өздігінен жариялауына әкелді, бұл лейбл 1999 жылғы «Čovječe ne ljuti se» альбомынан алынған «Pad Sistema» әнінің атымен аталды. Осы дау Хорватия Парламентінің бұрынғы және қазіргі мүшелерінің реакциясын тудырды.
"Hip hop has remained the last valve for the delivery of rebellion, and the songs from "Jedan i jedan" show that this is no longer about youthful idealism from 25 years ago, but about observing and describing the situation around us that is crazier than any reality show. Like African American rappers Tram 11, they are simple, politically incorrect and great." Many journalists in the Croatian media commented on Tram 11 members, the album and the song "PŠK" citing politically incorrect statements and lyrics, especially from the song "PŠK". In the song, alongside general aimed at politicians and "the establishment", the duo calls the crimes at the Jasenovac camp a myth. Srđan Ćuk, singer of that specific line, later in an interview with Jutarnji List stated he believes the camp was indeed a labor camp although:
"We are not cheering for anyone in this story, we are cheering for science and for research, to do that research, to know exactly what happened. It bothers us that some have resistance to the research of Jasenovac. And we all know where mythology exists and where it comes from in the case of Jasenovac." As a result of public backlash, on 24 January 2022 Menart Records apologized to the public and canceled its contract with Tram 11, withdrawing the album from physical and digital stores, which led to the group self publishing the album under its newly founded "Pad Sistema Records" label, named after its song "Pad Sistema" from their 1999. album "Čovječe ne ljuti se". The controversy sparked reactions from past and present members of the Croatian Parliament.
"Pad Sistema Records" компаниясының құрылуы
Menart хип-хоп дуэтімен келісімшартын тоқтатудан кейін, Срджан Чук және Ненад Шимун "Pad Sistema Records" деп аталатын өз жазбалар компаниясын құрды, бұл атау "Čovječe ne ljuti se" альбомындағы "Pad Sistema" әнінен туындаған. Ол стриминг платформаларында және физикалық CD-лерде қолжетімді.