Кіріспе

Елафе – Colubridae тұқымдасына жататын жылан туысы. Елафе – солтүстік жарты шардың көптеген аймақтарында кездесетін тышқан жыландарының негізгі туыстарының бірі. Елафе түрлері табиғатынан орташа және ірі денелі жыландар болып табылады. Митохондриялық ДНҚ талдауының нәтижелеріне сәйкес, Елафе туысына жататын көптеген түрлер Богертофис, Коэлогнатус, Гониозома, Ортриофис, Пантерофис, Ринехис, Сентиколис, Заменис және басқа туыстарға көшірілді. Дегенмен, Елафе деген жалпы атауы әлі де кеңінен қолданылады.

Физикалық сипаттамалары

Елафе түріндегі жыландардың көпшілігі сияқты, олар әдетте жіңішке, бірақ күшті денелі, төртбұрышты бас және өте жазық құрсақпен келеді, тіпті 2,75 метрге (108 дюйм) дейін өседі. Elaphe spp. омыртқалары, қабырғалары және құрсақ қабырғаларының саны көп, бірақ арқа қабырғаларының қатары азырақ, олардың үстінде жеңіл тікенеулер болады. Көлденең қимада Elaphe spp. нан пішініндей болып келеді, жазық құрсағы дене қабырғаларымен бұрыштасып қосылады. Бұл ерекше физикалық ерекшелік Elaphe obsoleta (қазір Pantherophis obsoletus деп саналады) түрінде жақсы байқалады, оның құрсақ қабырғалары жоғары қарай иілген. Құрсақ қабырғаларының иілуі оларға ағашқа көтерілу үшін жақсырақ тартуға мүмкіндік береді. Elaphe spp. түсі мен өрнегі әртүрлі болады және оны жалпылау қиын. Сонымен қатар, Elaphe spp. тең және тегіс жоғарғы жақ тістеріне ие. Бірақ кейбір түрлері, мысалы, E. guttata (қазір Pantherophis guttatus деп саналады) тұтқындықта 23 жылға дейін өмір сүреді. Дегенмен, басқа түрлер шіріген ағаштардың түбірлерінде, ағаштардың қуыс ішінде қыстайды. Адамдарға жақын жерде өмір сүретін кейбір жыландар тіпті ескі құдықтар мен амбарларда қыстап жатады. Elaphe туысына жататын көптеген түрлер қазан айында қыстауға кірісіп, келесі көктемде қайтадан пайда болады. Қыстаудың ұзақтығы түрлеріне байланысты өзгереді. Elaphe longissima, немесе Aesculapian жыландары қазаннан мамырға дейін қыстауы мүмкін. Қара тышқан жыландары, немесе E. obsoleta сияқты түрлер басқа тышқан жыландарымен және/немесе басқа жылан түрлерімен, әсіресе ағаш жыландарымен, жарысшылдармен және бұқа жыландарымен бірге қыстайды.

Көбею

E. obsoleta әдетте қыстамадан кейін сәуірдің соңында, мамыр және маусымның басында жұптаса бастайды. Аталықтар феромондар арқылы аналықтарды өз аумақтарынан өтетін кезде қызықтыруға тырысады. Аскүлап жыландары аналық жыландарды олардың айналасына оралғанша қуады. Олар осы күйде қалады, содан кейін бір сағатқа дейін билейді, одан кейін жұптасу процесі басталады, оның кезінде аталық жылан аналықпен қатар тұрып, оның құйрығын өз құйрығымен орап, аузымен ұстап бекітеді. Содан кейін аталық гемипенис өзінің біреуін аналықтың клоакасына енгізеді. Жұптасу процесі бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін созылады. Жұптасқаннан кейін Elaphe spp. дамитын жұмыртқаларды салуға қолайлы жер іздейді. Олар әдетте шіріген ағаш діңінің жұмсақ бөлігіне немесе тастың астындағы құмды топыраққа жұмыртқалайды. Жұмыртқа салуға қолайлы жер ылғалды, бірақ сулы емес, жылы, бірақ ыстық емес болуы керек. Жұмыртқа салғаннан кейін аналық жылан оларды құммен немесе топырақпен жауып, содан кейін кетеді. Кейбір түрлері жұмыртқадан шайқалуға дейін, шамамен 9 аптаға дейін жұмыртқаларының қасында қалады. Жұмыртқа туатын E. obsoleta жаздың соңында ағаш діңдері мен жапырақтардың астына 12–20 жұмыртқа салады, олар күзде шайқалады. Ересек жыландар күздің соңында қыстауға оралады.

Қорғаныс тетіктері

Элафелердің көптеген түрлері агрессивті емес және ұялшақ болып табылады. Олар қорқып немесе қауіп сезген кезде қозғалысын тоқтатуға бейім. Осы қозғалмайтын реакция элафелердің көптеген жол апаттарына себепкер болды. Дегенмен, кейбір Elaphe spp. түрлері үнемі мазаланып, ашуланса, қорғанышқа көшуге бейім. Мысалы, Техас егеуқұйрық жыланы, Elaphe obsoleta lindheimeri, ең шапшаң және күшті егеуқұйрық жыландарының бірі ретінде белгілі. Жалпы, олардың қорғаныс жүйесін екі деңгейге бөлуге болады. Қорғаныстың бірінші деңгейі кірмегендерді ескерту үшін қолданатын нақты мінез-құлықтарды қамтиды. Ең көп таралған әдістердің бірі – денелерін орап, құйрықтарын дірілдету, бұл дыбыс шығарып, ескертеді. Түлкі жыландары, Elaphe vulpina (қазір Pantherophis vulpinus деп саналады) және Elaphe gloydi (қазір Pantherophis gloydi деп саналады) осы қорғаныс механизмін көрсетеді; олар қауіпке тап болғанда, дабыл жыландарының дірілдеуін имитациялайды. Тағы бір кең таралған қорғаныс әдісі – жыртқыштарына жағымсыз иісті мускустың иісін жағу. Мускус анальдық без және ішек жолының ішіндегі заттардан шығады. Элафе spp. жыландары констрикторлар болып табылады, олжаны олжаның көкірегіне қатты қысым жасап өлтіреді. Олар одан да тығыз оралып, көкірекке қысым жасағанда, қанның жүрекке айналуына кедергі келтіреді, бұл әдетте жүрек жетіспеушілігіне алып келеді. Олар әдетте, осы қауіпті механизмді бастамас бұрын, олжаны ұстап алу үшін алдымен шағып алады. Сонымен қатар, олар тамақтарын шайнамайды, оны тұтас жұтады.