Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кварц порфирі – ірі порфириттік кварц кристалдары бар вулкандық (магмалық) тау жынысының бір түрі. Бұл тау жыныстары жартылай кристаллды қышқыл тау жыныстары ретінде жіктеледі.
Type of volcanic rock containing large porphyritic crystals of quartz
Quartz porphyry, in layman's terms, is a type of volcanic (igneous) rock containing large porphyritic crystals of quartz. These rocks are classified as hemi crystalline acid rocks.
Құрылымы
Кварц кристалдары ұсақ түйіршікті матрицада, көбінесе микрокристаллдық немесе фелситтік құрылымда кездеседі. Үлгілерде кварц кішкентай, дөңгелектелген, мөлдір, сұрғылт, шыны тәрізді көпіршіктер түрінде көрінеді, олар кристалдар, қос алтыбұрышты пирамидалар болып табылады. Олардың қабырғалары мен бұрыштары сіңіру немесе тозу нәтижесінде дөңгелектелген. Микроскоп астында олардың ішінде жиі топырақ массасының дөңгелек қоршаулары немесе сұйық қуыстар кездеседі, олар көбінесе жағымсыз кристалдар болып табылады және олардың анық контурлары мінсіз кварц кристалдарына ұқсайды. Олардың көптегені сұйық көмірқышқыл газын және жоғары үлкейтуде дірілдейтін қозғалыс көрсете алатын газ көпіршігін қамтиды.
The quartz crystals exist in a fine grained matrix, usually of micro crystalline or felsitic structure. In specimens, the quartz appears as small rounded, clear, greyish, vitreous blebs, which are crystals, double hexagonal pyramids, with their edges and corners rounded by resorption or corrosion. Under the microscope they are often seen to contain rounded enclosures of the ground mass or fluid cavities, which are frequently negative crystals with regular outlines resembling those of perfect quartz crystals. Many of the latter contain liquid carbonic acid and a bubble of gas that may exhibit vibratile motion under high magnifying powers.
Нұсқалар
Кварцтан басқа, әдетте фельдспаттың фенокристалдары кездеседі, көбінесе ортоклаз, бірақ плагиоклаздың мөлшері де әртүрлі болуы мүмкін. Фельдспаттардың ішінде екіншілік каолин мен мусковит пайда болуынан олар көбінесе толық және бұлтты болады. Олардың кристалдары кварцтан ірілеу келеді және кейде екі дюймға дейін жетеді. Үлгілерде біотит қабыршақтары жиі көрінеді, олар алтыбұрышты пластиналар түрінде болады және хлорит пен эпидот қоспасына дейін ыдырай алады.
In addition to quartz there are usually phenocrysts of feldspar, mostly orthoclase, though a varying amount of plagioclase is often present. The feldspars are usually full and cloudy from the formation of secondary kaolin and muscovite throughout their substance. Their crystals are larger than those of quartz and sometimes attain a length of two inches. Not uncommonly scales of biotite are visible in the specimens, being hexagonal plates, which may be weathered into a mixture of chlorite and epidote.
Жалпы пайдалы қазбалар
Апатит, магнетит және циркон, барлығы кішкентай, бірақ көбінесе мінсіз кристалдар, кварц порфирлерінің дерлік барлық жерде кездесетін минералдары болып табылады. Негізгі массасы ұсақ кристалды және қанаусыз көзге әдетте қарапайым қыш ыдысқа ұқсайтын көрініс береді; ол сұр, жасыл, қызыл немесе ақ түсті болады. Көбінесе салқындау кезінде ағынның әсерінен жолақты немесе жолақты болады, бірақ әдетте бұл тау жыныстары көпіршікті емес. Микроскоп арқылы екі негізгі түрін анықтауға болады: фелситтік және микрокристалликалық. Біріншісінде құраушылар өте ұсақ түйіршікті, сондықтан тіпті ең жұқа кесінділерде де микроскоп арқылы анықтау мүмкін емес. Бұл тау жыныстарының кейбіреулері перлиттік немесе сфералиттік құрылымды көрсетеді, және мұндай тау жыныстары, әдетте, бастапқыда шыны тәрізді (обсидиан немесе пичстоун) болған, бірақ уақыт өте келе және өзгеру процестерінен өтіп, өте ұсақ кристалды күйге айналған. Бұл өзгеріс девитрификация деп аталады; ол шыныларда жиі кездеседі, себебі олар негізінен тұрақсыз. Көптеген ұсақ кварц порфирлері де белгілі бір дәрежеде кварц, халцедон және опалмен сіліцификацияланған немесе сіңген, олар бастапқы фельдшпаттың ыдырауынан (каолинизация) босатылған кремнийден алынған. Бұл қайта жиналған кремний тамырлар мен белгісіз пішіндегі жапсырмаларды құрайды немесе метасоматикалық алмастыру арқылы тау жынысының маңызды бөлігін ауыстыра алады. Опал аморфты, халцедон ұсақ кристалды және көбінесе поляризацияланған жарықта жақсы қара крест беретін сфералы өсулерге ие. Микрокристалликалық негізгі массалар - бұл микроскоп арқылы жұқа кесінділерде құрамдас минералдарына жіктеуге болатын массалар. Олар негізінен кварц пен фельдшпаттардан тұрады, олар көбінесе өте қалыпсыз пішіндес түйіршіктерде (микрогранит) болады. Басқа жағдайларда бұл екі минерал графикалық өзара өсуде болады, көбінесе сфералиттердің радиациялық өсуін құрайды, олардың талшықтары өте жұқа болады; бұл тип гранофирлік деп белгілі. Матрицада кварцтың кішкентай дөңгелек немесе пішінсіз жапсырмалары бар, олардың ішінде көптеген тікбұрышты фельдшпаттар орналасқан; бұл құрылым микропоикилиттік деп аталады, және көбінесе алғашқы, кейде жер массасында жаңа кварцтың жиналуын қамтитын екіншілік өзгерістер арқылы дамиды. Жалпы алғанда, микрокристалликалық негізгі массалары бар кварц порфирлері - бұл интрузивті шығу тегінің тау жыныстары. Эльван - Корнуоллдағы бөгеттер ретінде кездесетін кварц порфирлеріне жергілікті атау. Олардың көпшілігінің матрицасында түссіз московит немесе көк турмалиннің ұсақ инелері бар. Флюорит пен каолин де осы тау жыныстарында кездеседі, және осы минералдардың барлығы порфирдің нығайғаннан кейін, бірақ толығымен салқындамай тұрып, булардың пневматолиттік әрекетінен туындайды. Көптеген ежелгі риолиттік кварц порфирлері ауа райынан зардап шеккен беттерінде көптеген шар тәрізді проекцияларды көрсетеді. Олардың диаметрі бірнеше сантиметрге жетеді және осы өлшемнен сантиметрдің кішкентай бөлігіне дейін төмендейді. Оларды балғамен соққанда, олардың шеттері жарықпен анықталғандай, матрицадан оңай ажырауы мүмкін. Егер оларды ішкі бөліктерінен сындырса, олар көбінесе екіншілік кварц, халцедон немесе агатпен толтырылғандығын көруге болады: олардың кейбіреулерінде орталық қуыс бар, көбінесе кварц кристалдарының жинақталуымен; олар жиі дөңгеленген жарықтар немесе екіншілік өнімдермен толтырылған қара сызықтар тізбегін көрсетеді. Мұндай құрылымды тау жыныстары Солтүстік Уэльсте және Камберлендте жиі кездеседі; олар Джерси, Вогез және Венгрияда да кездеседі. Оларды пиромеридтер деп атау ұсынылды. Бұл сфералардың шығу тегі туралы көп пікірталас болды, бірақ олардың көпшілігі бастапқыда сфералиттер болғандығы және ыдырау мен сіліцификация арқылы үлкен өзгерістерге ұшырағандығы туралы жалпыға бірдей мойындалды. Палеозой және кембрийге дейінгі жыныстарда кездесетін көптеген ежелгі кварц порфирлері жер қозғалысына ұшырады және ұсақталу мен қиюды бастан кешті. Осылайша олар шистоздыққа айналады және олардың фельдшпатынан серициттік ақ миканың ұсақ пластиналары пайда болады, бұл кейбір жағдайларда тау жынысына мика шисталарының көп бөлігін береді. Егер бастапқы жыныста фенокристалдар болмаса, өте мінсіз мика шисталары пайда болуы мүмкін, оларды шөгінді шисталардан ажырату қиын, бірақ химиялық жағынан олар магмалық жыныстардағы сілтілердің көп мөлшеріне байланысты біршама өзгеше. Фенокристалдар болған кезде олар көбінесе сақталады, бірақ матрица айналасында домалап, тартылып қалады. Кварцтағы шыны немесе фелситтік қосымшалар тау жынысының магмалық шығу тегін көрсетеді. Мұндай порфирлік шисталар порфироидтер немесе порфироидтік шисталар деп аталады, ал АҚШ-та оларға апорхиолит деген ат берілген. Олар Альпінің кейбір бөліктерінде, Вестфалияда, Чарнудта (Англия) және Пенсильванияда жақсы белгілі. Швецияның халлефлинталары да ішінара сілтілі магмалық жыныстар, жақсы жолақты шистоздық немесе гранулиттік текстурасы бар. Кварц порфирлері палеозойлық лавалар немесе интрузивті тау жыныстары болғандықтан риолиттерден ерекшеленеді. Барлық третиарлық сілтілі лавалар риолиттерге жатады. Интрузивті кварц порфирлерін гранит порфирлері деп те сипаттауға болады.
Apatite, magnetite, and zircon, all in small but frequently perfect crystals, are almost universal minerals of the quartz porphyries. The ground mass is finely crystalline and to the unaided eye has usually a dull aspect resembling common earthenware; it is grey, green, reddish or white. Often it is streaked or banded by flow during cooling, but as a rule these rocks are not vesicular. Two main types may be recognized by means of the microscope; the felsitic and the microcrystalline. In the former the ingredients are so fine grained that in the thinnest slices they cannot be determined by means of the microscope. Some of these rocks show perlitic or spherulitic structure, and such rocks were probably originally glassy (obsidians or pitchstones), but by lapse of time and processes of alteration have slowly passed into very finely crystal line state. This change is called devitrification; it is common in glasses, as these are essentially unstable. A large number of the finer quartz porphyries are also in some degree silicified of impregnated by quartz, chalcedony and opal, derived from the silica set free by decomposition (kaolinization) of the original feldspar. This re deposited silica forms veins and patches of indefinite shape or may bodily replace a considerable area of the rock by metasomatic substitution. The opal is amorphous, the chalcedony finely crystalline and often arranged in spherulitic growths that yield an excellent black cross in polarized light. The microcrystalline ground masses are those that can be resolved into their component minerals in thin slices by use of the microscope. They prove to consist essentially of quartz and feldspars, which are often in grains of quite irregular shape (microgranitic). In other cases these two minerals are in graphic intergrowth, often forming radiate growths of spherulites consisting of fibers of extreme tenuity; this type is known as granophyric. There is another group in which the matrix contains small rounded or shapeless patches of quartz in which many rectangular feldspars are embedded; this structure is called micropoikilitic, and though often primary is sometimes developed by secondary changes that involve the deposit of new quartz in the ground mass. As a whole those quartz porphyries that have microcrystalline ground masses are rocks of intrusive origin. Elvan is a name given locally to the quartz porphyries that occur as dikes in Cornwall. In many of them the matrix contains scales of colorless muscovite or minute needles of blue tourmaline. Fluorite and kaolin appear also in these rocks, and the whole of these minerals are due to pneumatolytic action by vapors permeating the porphyry after it had consolidated but probably before it had entirely cooled. Many ancient rhyolitic quartz porphyries show on their weathered surfaces numerous globular projections. They may be several inches in diameter, and vary from this size down to a minute fraction of an inch. When struck with a hammer they may detach readily from the matrix as if their margins were defined by a fissure. If they are broken across their inner portions are often seen to be filled with secondary quartz, chalcedony or agate: some of them have a central cavity, often with deposits of quartz crystals; they also frequently exhibit a succession of rounded cracks or dark lines occupied by secondary products. Rocks having these structures are common in north Wales and Cumberland; they occur also in Jersey, the Vosges and Hungary. It has been proposed to call them pyromerides. Much discussion has taken place regarding the origin of these spheroids, but it is generally admitted that most of them were originally spherulites, and that they have suffered extensive changes through decomposition and silicification. Many of the older quartz porphyries that occur in Paleozoic and Pre Cambrian rocks have been affected by earth movements, and have experienced crushing and shearing. In this way they become schistose, and from their feldspar minute plates of sericitic white mica are developed, giving the rock in some cases very much of the appearance of mica schists. If there have been no phenocrysts in the original rock, very perfect mica schists may be produced, which can hardly be distinguished from sedimentary schists, though chemically somewhat different on account of the larger amounts of alkalis igneous rocks contain. When phenocrysts were present they often remain, though rounded and dragged apart while the matrix flows around them. The glassy or felsitic enclosures in the quartz are then very suggestive of an igneous origin for the rock. Such porphyry schists have been called porphyroids or porphyroid schists, and in the United States the name aporhyolite has been used for them. They are well known in some parts of the Alps, Westphalia, Charnwood (England), and Pennsylvania. The halleflintas of Sweden are also in part acid igneous rocks with a well banded schistose or granulitic texture. The quartz porphyries are distinguished from the rhyolites by being either intrusive rocks or Palaeozoic lavas. All Tertiary acid lavas are included under rhyolites. The intrusive quartz porphyries are equally well described as granite porphyries.