Кіріспе

Мюррей көлі – АҚШ-тың Оңтүстік Каролина штатындағы су қоймасы. Оның ауданы шамамен алғанда, 650 миль (1046 км) жағалау сызығына ие. 1920 жылдардың соңында Оңтүстік Каролина штатына гидроэлектр қуатын жеткізу мақсатында құрылған. Мюррей көлі Салуда өзенімен толысады, ол Солтүстік Каролина штатының шекарасына жақын, Оңтүстік Каролина штатының солтүстігінен бастау алады. Салуда бөгеті (ресми атауы Дрехер Шоалс бөгеті) құрылыс кезінде инженерлік шешімдердің үлгісі болды. 1930 жылы аяқталған кезде, бөгет жергілікті қызыл саз топырағы мен тау жыныстарын пайдаланып салынған және әлемдегі ең үлкен топырақ бөгеті еді. Мюррей көлі жобаның бас инженері Уильям С. Мюррейдің құрметіне аталған. Салуда бөгетінің ұзындығы шамамен 2,4 километр, ал биіктігі 67 метрді құрайды. Мюррей көлінің ұзындығы 66 километр, ал ең кең жері 23 километрге жетеді. Көл аяқталған кезде ол әлемдегі ең ірі қолмен жасалған су қоймасы болды. Аймаққа гидроэлектр қуатымен қамтамасыз етуден басқа, көл демалыс орнына айналды, балық аулау және қайықпен жүзу кең таралған. Сонымен қатар, көлдің батыс бөлігінде орналасқан Дрехер аралы мемлекеттік демалыс аймағы көлге қатысты түрлі іс-шараларды ұсынады.

Ерте тұрақтандыру

Салуда өзені, өзен жағасында тұрған Салуда үндістері тайпасының атымен аталыпты. Себебі белгісіз, бірақ Салуда тайпасы 18-ші ғасырдың басында Пенсильванияға қоныс аударды, ал оларды солтүстіктен келген чероки тайпасы ығыстырды. Салуда өзенінің төменгі аңғары 1750-ші жылдардың басында неміс және швейцариялық көшпендермен мекенделді. Аймақта екі ірі елді мекен болды: Голландтық Форк (Брод өзені мен Салуда өзенінің қосылған жерінде орналасқан) және Саксе-Готха поселкесі. 1755 жылы чероки тайпасы британдықтармен бейбітшілік шарты жасады, содан кейін чероки аймақтан кетуге мәжбүр болды, ал көптеген жерлер ашық қоныстануға берілді. Голландтық Форк ең көп халқы бар болды, 1760 жылға қарай 483 отбасы қоныстанды. 1765 жылға қарай Оңтүстік Каролина провинциясына шамамен 8000 неміс және швейцариялық неміс, сондай-ақ 1000 неміс текті моравиялықтар келгені естілді. 1765 жылы немістердің саны 9000-ға жетіп, халықтың 8,4% құрады. Ортақ ұлттық және тілдік байланысқа байланысты Голландтық Форк қауымдастығы жылдар бойы біртұтас және оқшауланған болып сақталды. Бүгінде аймақтағы әртүрлі тегтер осыны көрсетеді: Слайх, Бикли, Канон, Драфтс, Линдлер, Амик, Корли, Шели, Сейз, Букнайт, Боуэрс, Рикард, Кинард, Куон, Саммер, Уайз, Дрейхер, Деррик, Доминик, Гейгер, Эптинг, Фрик, Хаффстеллер, Окснер, Вессингер және т.б. Осы отбасылардың көптеген ұрпақтары бүгінгі күнге дейін Англия королінен алған жерге иелік етеді. Американдық революция кезінде Голландтық Форк аймағы көбінесе патриоттардың тарапында болды, бұл айналасындағы аймақтардан өзгеше, онда көптеген ағылшын қоныс аударушылары тұрды. Революция кезіндегі ірі шайқас Салуда өзенінің жоғары жағында орналасқан жақын маңдағы Тоқсан алты қаласында болды. Бұл соғыста Жаңа Англияның оңтүстігіндегі алғашқы құрлықтағы шайқас еді. Салуда өзені стратегиялық шекара болып саналды, сол кезде өзенде көпір болмағандықтан, Голландтық Форк аймағындағы паромдар әскерлер мен жабдықтарды батысқа, шекараға қарай тасымалдау үшін маңызды болды. Бұл паромдардың ең маңыздылары Уайз паром және Кимпсон паромдары еді. Америка революциясы кезінде Гессендік жалдамалы әскерлер Оңтүстік Каролинаға британдықтар үшін күресуге келді. Көптеген жалдамалы әскерлер күштеп әскерге алынып, өз еркінен тыс отарларға жеткізілді, сондықтан көптегені әскерден дезертирлік жасап, Голландтық Форк сияқты неміс қоныстарында пана тапты. Бүгінде көптеген жергілікті тұрғындар жас Америка Құрама Штаттарымен соғысуға әкелінген және азаматтыққа айналған ата-бабалары туралы біледі. Соғыс аяқталғаннан кейін Голландтық Форктағы өмір бейбіт ағысына оралды, Американдық Азамат соғысына дейін. Оңтүстік Каролина Одақтан бөлініп шыққан алғашқы штат болған кезде, осы қоныстардағы адамдардан құрылған көптеген ерікті полктер құрылды. 1928 жылы Салуда өзенінің аңғарында шамамен 5000 адам тұрды. Қоғамда 3 шіркеу, 6 мектеп және 193 зират болды.

Су электр қуаты

Салуда өзенінде су энергиясын өндіруге қызығушылық жүз жылдан астам уақыттан бері туған еді. Америка Құрама Штаттарының оңтүстігі дамыған сайын электр энергиясына деген қажеттілік артып, Салуда сияқты ірі өзендердің ағынын пайдалану қажеттігі анықталды. 1904 жылы Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласының Г. А. Гиннарды Лексингтон су электр компаниясын құрды. Компания Салуда өзеніндегі Дрехер Шоалздан бастап 20 миль (32 км) жоғарыраққа дейінгі су ағынына құқықтарды сатып алды. Алғашқыда екі бөгет салу қарастырылған: біреуі Колумбиядан шамамен 10 миль (16 км) батыста орналасқан Дрехер Шоалс, екіншісі – 5 миль (8 км) жоғарыдағы Беар Крик. Бірақ 1907 жылы компания Дрехер Шоалстағы төменгі бөгеттің құрылысы үшін қажетті жерлерді Джорджия штатының Аугуста қаласынан Джеймс В. Джексонға және Нью-Йорк қаласынан В. Т. Ван Брунтқа сатты. 1908 мен 1911 жылдар аралығында Дрехер Шоалсқа меншік құқығы бірнеше рет ауысты, бірақ оны Колумбия темір жолы, газ және электр компаниясының еншілес компаниясы – Ричленд қоғамдық қызмет компаниясы сатып алды.

Жерді қорғау

1927 жылғы 8 шілдеде Федералдық Энергетика Комиссиясы Лексингтон Су Электр Компаниясына Дрехер Шоолста бөгет және электр стансасы құрылысына лицензия берді. Компания бірден көл мен бөгет құрылысы үшін қажетті жерді алу жұмысына кірісті. Су қоймасы және оның қорғау аймағы шамамен 1,5 км² аумақты құрады, осы аумақты қамтамасыз ету үшін барлығы шамамен 75% орманды жерді сатып алу қажет болды. Құрылыс үшін қажетті жерді алу үшін 1100 жер учаскесін сатып алу қажет болды, онда шамамен 5000 адам тұрды. Жерді сатып алу жұмысы қиын болды, себебі көптеген мүліктер әкеден балаға заңды түрде өте қоймаған, ал кейбір жерлер Англия королі Джеймс II-нің иелігінде болған, ал басқалары мұрагерлік мүлік немесе жазбаша тіркелмеген болып келді. Осы жерлерді алу жұмысы Т.С. Уильямсқа тапсырылды және ол оны сәтті аяқтады. Ол қажетті жерлерді сатып алып қана қоймай, үш шіркеуді, алты мектепті және 2323 қабір бар 193 зиратты көшіруге шаралар қабылдады. Жалпы, жер иелері мен жергілікті шенеуніктер Уильямсқа оңтайлы ынтымақтастық танытып, көптеген жер иелері жобаға жақын жерлерді сатып алып, сол аймақта шаруашылық және басқа да қызметтерін жалғастырды, осылайша олардың аймақтан кетуі қоғам үшін үлкен шығын болмады. Дегенмен, көлдің түбіндегі шағын ауылдық қауымдастықтарға зиян келген болуы мүмкін. Алғашқы жұмыстардың бірі – Ирмодағы Колумбия, Ньюберри және Лоуренс темір жолымен байланысатын 5 км (3 миль) ұзындықтағы темір жол салағын салу болды. Бұл көліктік арнаның құрылысы 1927 жылғы 12 қыркүйекте басталды және 25 қарашада пайдалануға берілді. Темір жол аяқталғанша, құрылыс материалдары мен жабдықтары жүк көліктерімен тасымалданды. Жобаны жетекшілік еткен доктор Боб Сиглер, Джон Ходж және доктор Билл Варторелла Мюррей көлінің түбінен ұшақты құтқару үшін «Мюррей көлі B-25 құтқару жобасын» құрды. Ұшақтың қалдықтары табылып, сақтау және музейде көрсету үшін Алабама штатының Бирмингем қаласындағы Оңтүстік Ұшу Мұражайына жеткізілді. Ұшақта сирек кездесетін, 600 фунт салмақты төменгі жағындағы автоматты машиналық мылтық мұнарасы орнатылған, бұл мұнараның жалғыз ғана дана екеніне сенімді. «History Channel» арнасының «Mega Movers» сериалы үшін теңіз бейнелеуі мамандары Nautilus Productions Рик Аллен (2-ші камера және су асты камерасы) және Рик Хасе (дыбыс операторы) құтқару операциясын бейнеге түсірді.

География

Мюррей көлі Оңтүстік Каролина штатының орталық бөлігінде, Лексингтон, Ричленд, Ньюберри және Салуда округтерінде Салуда өзені бойында орналасқан. Ол Оңтүстік Каролинаның астанасы Колумбияның маңындағы Лексингтон қаласына жақын. Көлдің ең үлкен ені 66 километр (41 миль), ал ұзындығы 22,5 километр (14 миль). Оның пішіні дұрыс емес, көптеген шағын шығанақтары бар. Көлде Джим Спенс аралдары, Шалл аралы, Дрехер аралы мемлекеттік паркіндегі аралдар және Бомб аралы (кейде Ланч аралы деп те аталады) сияқты бірнеше кішкентай аралдар орналасқан. Бомб аралы – елдегі қызғылт мартиндердің ең ірі ұялау орындарының бірі.

Көрікті жерлер

Мюррей көлінде қайықпен жүзу, балық аулау және жүзу танымал әрекеттер.

Қоғамдық саябақтар

Көлде бірнеше қоғамдық саябақтар бар. Дрейхер аралы мемлекеттік паркі көлдің солтүстік-батыс бөлігіндегі үш түрлі аралда орналасқан. Мұнда көлмен байланысты әртүрлі шаралар бар. Лексингтонның солтүстігінде, бөгетте, бөгет арқылы өтетін және екі жағында демалыс аймақтары бар жаяу жол бар, оның оңтүстік жағында қоғамдық жағажай орналасқан.

Оқиғалар

Жыл сайын Спенс аралында (Лексингтон жағында) маусымның басында Drift Jam рок және кантри концерті, 4 шілдеде фейерверк көрсетілімі, ал шілде айының ортасында Reggaetronic концерті өтеді. Жазда көл маңында көптеген лагерьтер жұмыс істейді.