Кіріспе

Саяси ғылым мен медиа зерттеулеріндегі теория

CNN эффектісі – саяси ғылым мен медиа зерттеулеріндегі теория болып табылады. Бұл теорияға сәйкес, жаһандық телеарналардың бүгінгі таңдағы әлемнің кез келген жерінен тікелей, тәулік бойы жаңалықтар беру мүмкіндігі саясаткерлердің қабылдайтын шешімдеріне және оқиғалардың нәтижелеріне елеулі әсер етеді.

Тарих

24 сағаттық халықаралық Cable News Network (CNN) телеарнасы тікелей спутниктік хабар тарату арқылы танымал болды, алғаш рет 1986 жылы «Space Shuttle Challenger» апатын, содан кейін 1987 жылы Техас штатындағы құдыққа құлаған кішкентай Джессика МакКлюрді құтқару оқиғасын көрсету арқылы. Алайда, CNN 1990-1991 жылдардағы Персы шығанағы соғысын тікелей эфирде көрсету арқылы халық арасында кеңінен танылды және соғысқа қатысты халықтың көзқарасын өзгертті, себебі соғыстың оқиғалары мен кадрларын дереу отандық телеэкрандарға жеткізді (Вьетнам соғысынан өзгеше, ол алғашқы «телевизиялық соғыс» болғандықтан, түсірілген материалдарды эфирге шығару үшін физикалық түрде елге тасымалдау қажет еді). «Төртінші билік» ретіндегі еркін баспасөз өкілді демократиялардағы саясатқа әрдайым әсер етіп келсе де, CNN әсерінің жақтаушылары жаңа жаһандық медианың ауқымы, тереңдігі және жылдамдығы бұрынғылардан сапалық жағынан өзгеше жаңа әсер түрін жасады деп санайды. Ерекше маңызды оқиғалардың жаһандық жариялануы, мысалы, 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар, Шығыс Еуропадағы коммунизмнің құлауы, Бірінші Персы шығанағы соғысы және Могадишо шайқасы; бұл телеарналардың алыс-жақын жерлерден түскен бейнелер мен мәселелерді американдық қоғамдық сананың алдына шығару қабілетін көрсетеді. Сонымен қатар, CNN әсері АҚШ-тың күрд дағдарысына араласуының және 1992-1995 жылдардағы Босния соғысы кезінде АҚШ армиясының күш қолдануының итергіш күші ретінде айтылды.

Зерттеу

Джордж Вашингтон университетінің профессоры Стивен Ливингстон өзінің зерттеу жұмысында «CNN әсерін түсіндіру: әскери араласу түріне сәйкес медиа әсерін зерттеуде» CNN әсерінің кең ауқымына кіретін үш ерекше аспектісін анықтайды. БАҚ бір мезгілде немесе қатар жұмыс істей алады: 1) саяси күн тәртібін белгілеуші агент, 2) қалаған саяси мақсаттарға жетуге кедергі, 3) саяси шешім қабылдауды жеделдетуші. (*Түпнұсқада курсивті*). Қоғамдық тұлғалардың мәлімдемелері мен әрекеттерінің кеңінен тарауы мен тереңдеуі ашықтықты арттыруы мүмкін, бірақ ол мемлекеттер арасындағы нәзік дипломатиялық қарым-қатынастарды қиындатуы немесе, әдетте саяси тәуекелді азайту үшін бейтарапты сақтауды жөн көретін үкіметтерді ресми түрде реакция жасауға мәжбүрлеуі мүмкін. Ақпараттық революция және Интернет арқылы жаһандық бұқаралық ақпарат құралдарының таралуы, сондай-ақ халықаралық тәулік бойы жаңалықтар саясатты жасау процесін жеделдетеді, бұл шешім қабылдау мен іс-қимылдың қарқынын арттыруды талап етеді, әйтпесе басшылықтың әлсіздігі көрінеді. Бұрынғы мемлекеттік хатшы Джеймс Бейкер CNN әсері туралы былай деді: «Оның бір ғана қызметі – саясаткерлерді белгілі бір ұстанымға итермелеу. Мен оны өте жылдам түсіндіруім керек. Сіз нақты уақыт режиміндесіз. Ойлануға уақыт жоқ». Оның бұрынғы баспасөз хатшысы Маргарет Тютвилер оның пікірін қолдайды: «Реакция жасауға берілген уақыт қысқарды. Талдау және ақпарат жинау тоқтатылды».