Кіріспе

Еуропаның геологиясы әртүрлі және күрделі, бұл континентте Шотландияның жоталарынан Венгрияның аласа жазықтарына дейін кездесетін ландшафттардың алуан түрлілігіне себеп болады. Еуропаның ең маңызды ерекшелігі – биік және таулы Оңтүстік Еуропа мен Англиядан батысқа, ал шығыста Урал тауларына дейін созылған кең, жартылай су астындағы солтүстік жазықтық арасындағы қарама-қайшылық. Бұл екі бөлік Пиреней және Альп-Карпат тау тізбегімен бөлінген. Солтүстік жазықтықтың батысын Скандинавия таулары және Британ аралдарының таулы бөліктері шектейді. Оңтүстік таулы аймақ Жерорта және Қара теңіздермен шектеседі. Солтүстік жазықтықтың бір бөлігін жабатын негізгі тереңдіктер – Кельт теңізі, Солтүстік теңіз, Балтық теңізі және Баренц теңізі. Тектоникалық плиталар тұрғысынан алғанда, Африка плитасының Еуразия плитасына Жерорта теңізі бассейнінде солтүстікке қарай жылжуы – бүгінгі Еуропаның ең айқын ерекшелігі. Африка плитасының қысымы Пиреней, Альп және Карпат тауларының пайда болуының басты себебі. Тетис теңізінің ежелгі төбесіндегі әктастар мен шөгінділер биікке көтеріліп, қазір осы тау жүйелерінің көп бөлігін құрайды. Италияның оңтүстігінде, екі плитаның арасында қалған Жерорта теңізінің шағын континенттік сынықтарының бірі – су астындағы кері доғалық аймақ қалыптасады. Жер қыртысының бұл бүкілуі Италияның тауларын көтеріп, Этна тауы сияқты белсенді жарылымдар мен жанартауларды тудырады. Иберия, тағы бір бөлек жерлік бірлік, плиталардың соқтығысуы нәтижесінде айналып, Еуропаның қалған бөлігіне орналасқан. Альптер мен басқа тау жүйелерінен солтүстікке қарай жылғанда тектоникалық белсенділік Балтық кратонында көбінесе азайады. Бұл үрдіске бір ерекшелік – Германияның орталық бөлігінің астындағы мантиден көтерілген ыстық нүкте, ол геологиялық уақытта Гессендегі Фогельсберг сияқты жанартаулардың пайда болуына жауапты және қазіргі уақытта аймақтағы ыстық бұлақтар мен көлдерге жылу береді. Еуропада сапролиттен тұратын ауа райына төзімді қабаттар кең таралған. Сапролиттің құрамы каолиниті және ферраллитітен грусқа дейін өзгереді. Біріншілері мезозой және ерте кайнозой дәуірлерінде, ал соңғылары кеш кайнозой дәуірінде пайда болған. Ауа райының әсерінен тау жыныстарының сыпырылып тасталуы Финляндия мен Швецияда көптеген көлдердің пайда болуына әкелді.