Кіріспе

Ежелгі ата-тегі туралы мәлімдемелер

Еуропалық шежіреде ежелгі ұрпақ (DFA немесе DfA) – ежелгі тарихтан нақты белгілі бір тұлғалар мен бүгінде өмір сүретін адамдар арасындағы дәлелденген, үзілмеген тектің тізбегі. Тектің бастауын ерте орта ғасырларға дейін анықтау оңай, бірақ одан кейінгі кезеңдегі жаңа патшалық және ақсүйек отбасыларының шежіресі жеткіліксіз құжатталғандықтан, оларды ежелгі дәуірдегі тарихи тұлғаларға дейін іздеу қиынға соғады. Бұл мәселе бойынша жұмыс жалғасуда, бірақ Еуропада ұрпақтан-ұрпаққа дейінгі, жақсы зерттелген және тарихи құжатталған генеалогиялық тектің ешбір мысалы белгілі емес.

Бұрынғы талаптары

Ежелгілікке қатысты ұрпақ туралы идея генеалогияда жаңа емес. Птолемейлер сияқты эллиндік әулеттер өздерінің ата-тегі құдайлар мен мифтік тұлғалардан басталады деп мәлімдеген. Орта ғасырларда Еуропаның ірі патшалық әулеттері Юлий Цезарь, Ұлы Александр және әсіресе Троя билеушілерінен таратылғандығын көрсететін жинақтарды жасауға қолдау көрсетті (Эвгемеризмді де қараңыз). Мұндай мәлімдемелердің мақсаты – патшаның жоғарлығын оның ата-тегінің ежелдігі мен асылдығын жариялау арқылы дәріптеу болған. Бұл тектік желілерге мифтік тұлғалар ғана емес, тіпті толығымен ойдан шығарылған нәрселер де кірген, олардың көп бөлігі бүгінгі күнге дейін кеңінен таралып келеді.

Қазіргі уақыттағы жұмыстар

ДФА-ның осындай дәстүрлі шежірелермен салыстырғанда ерекшелігі – әр буында тарихи тұрғыдан нақты және тексерілетін ата-тегін анықтау ниеті. Бұл ДФА-ны ортағасырлық генеалогиялық дереккөздердегі және «Киелі қан мен киелі Грааль» (The Holy Blood and the Holy Grail) және «Да Винчи коды» (The Da Vinci Code) сияқты кітаптарда кездесетін қазіргі заманғы жалған шежірелерден ерекшелендіреді. ДФА зерттеулері негізінен патшалық және ақсүйек отбасылардың тегіне бағытталған, себебі олардың тарихи жазбалары толық. Батыс Еуропаның жаңа династиялары арасындағы генеалогиялық байланыстарға ерекше назар аударылды, олар туралы жақсы құжатталған тегі белгілі, мысалы, Каролингтер, Робертиандар, Сердикингтер және Астур-Леон династиясы. Бұл династиялар Рим империясының ақсүйектеріне пост-римдік германдық және франко-римдік династиялардың билеуші отбасылары арқылы, ал Шығыс Жерорта теңізінде Византия императорларының кейбір армян әйелдері Кавказдың билеуші отбасылары арқылы Орта Шығыстың эллиндік, парфяндық және римдік клиенттік патшалықтарының билеушілеріне байланыстырылды. «Ежелгілікке тегін табу» деген тіркесті Тобиас Смоллетт 18 ғасырдағы «Критикалық шолу» газетінде қолданған. Уильям Бетамның «Дүние билеушілерінің шежірелік кестелерін» қарап, ол: «Біз кімнің әкесі немесе анасы болғанын, немесе таңдалған аздың ежелгілікке тегін табуға қабілетті кімдер екенін білеміз» деп жазды. Генеалогиялық зерттеулердің нәтижесінде ДФА-ны құру мүмкіндігі Иан Монкрейф және Энтони Вагнердің ықпалды еңбектерінде көтерілді. Вагнер бұл жұмыстың қиындықтарын талқылап, бірнеше жол ұсынды. Соңғы жылдары тиісті құжатталған текті табуға мүмкіндік беретін жолдарды зерттеуге қатысты бірқатар зерттеулер жүргізілді. Бұл жолдар әдетте Рим империясынан кейінгі герман мемлекеттерінің билеуші династиялары немесе Кавказдың ежелгі династиялары мен Византия империясының билеушілері арасындағы байланыстарды қамтиды. Тарихи құжаттамаға негізделгенімен, ұсынылған жолдар белгілі саяси қатынастарға және ономастикаға (отбасылардың балаларына туыстарының құрметіне ат қою бейімі) негізделген болжамдарға жиі жүгінеді, бұл бірдей есімді адамдар арасындағы гипотезалық байланысқа дәлел ретінде қолданылады. Ұсынылған ДФА-лар зерттеу сапасы және ұсынылған байланыстардағы болжамдардың үлесі жағынан әртүрлі. Еуропалық ДФА-ның ешқайсысы құрылған деп қабылданбаған. ДФА болуы мүмкін бірнеше ықтимал тектің жобалары ұсынылды, бірақ олардың әрқайсысына маңызды дәлелдер жетіспейді. Дегенмен, ДФА іздеуі ежелгі және ерте ортағасырлық қоғамдардың просопографиясын егжей-тегжейлі зерттеуге серпін берді.