Кіріспе
Аборигендер әділеті жөніндегі тергеу (AJI), ресми түрде Әділет және аборигендер әкімшілігіне қатысты қоғамдық тергеу, 1971 жылы Хелен Бетти Осборнның қанымен өлтірілуі және 1988 жылы Дж. Дж. Харпердің қайтысы туралы Манитоба үкіметі тапсырған қоғамдық тергеу болды. 1988 жылы басталып, 1991 жылы қорытынды есебі ұсынылған тергеудің мақсаты «Манитобаның абориген халқы мен сот жүйесі арасындағы қарым-қатынасты зерттеу» болды. Тергеу комиссиясы Корольдік сот төрелігінің Манитобаның бұрынғы бас судьясының орынбасары Алвин Гамильтон мен провинциялық соттың бас судьясының орынбасары және Корольдік сот төрелігінің бұрынғы судьясы Мюррей Синклерден тұрды. Тергеу ұсыныстарын іске асыру жоспарын жасау үшін 1999 жылдың қараша айының соңында Аборигендер әділетін іске асыру комиссиясы құрылды. Манитоба халқының 11,8%-ын аборигендер құрайды, бірақ түзеу мекемелеріндегі адамдардың 50%-дан астамын олар құрайды; 18 мен 34 жас аралығындағы абориген еркектер басқа күдіктілерге қарағанда 1,5 есе ұзақ сотта ұсталады; 5 айыпталушы аборигеннің тек біреуі ғана босатылып кепілге шығады, ал абориген емес айыпталушылардың жартысынан астамы босатылады; және аборигендердің шамамен 25%-ы түрмеге қамаумен байланысты жаза алады, ал абориген емес адамдардың 10%-ы ғана осы жазаны алады. Тергеу 1988 жылы екі резонансты оқиғаға жауап ретінде басталды: 1987 жылғы қарашада Паскаль қаласында Хелен Бетти Осборнды өлтірді деген айыппен екі адамның сотталуы. Қылмысқа қатысқан төрт адамның (абориген емес) есімдері оқиғадан кейін көп ұзамай қоғамда кеңінен таралды. Қылмыс кезінде төрт адам болғанмен, тек біреуі ғана қылмыс жасады деп айыпталды, және осы іс 16 жылға созылды. 1988 жылғы наурызда Виннипег полиция қызметкерімен кездесуінен кейін Айленд-Лейк тайпалық кеңесінің атқарушы директоры Джон Джозеф Харпер қайтыс болды, көптеген адамдар ішкі тергеу көп сұрақтарға жауап бермеді деп сенді. Осыларды ескере отырып, тергеу комиссиясының мақсаты «Манитобаның абориген халқы мен сот жүйесі арасындағы қарым-қатынасты зерттеу» болды. Тергеуді Корольдік соттың Манитобаның бұрынғы бас судьясының орынбасары Алвин Гамильтон және провинциялық соттың сол кездегі бас судьясының орынбасары және Корольдік соттың бұрынғы судьясы Мюррей Синклер бірлесіп басқарды. Сот жүйесі Манитобаның абориген халқына үлкен зиян келтірді. Ол сезімсіз және қолжетімсіз болды, аборигендерді пропорционалды емес түрде тұтқындап, түрмеге қамады. Тұтқынға алынған аборигендер абориген емес адамдарға қарағанда босатылудан бас тартуы мүмкін, сотқа дейінгі қамауда ұзақ уақыт өткізеді, адвокаттарымен аз уақыт өткізеді және айыпты деп табылған жағдайда түрмеге қамалуы мүмкін. Сот жүйесі абориген халқына ғана емес, оларға әділдік те берілмеді. Бір ғасырдан астам уақыт бойы аборигендердің құқықтары назарға алынбай, бұзылып келді. Озборн ісі бойынша сотқа қатысушыларды іріктеу кезінде қорғаушы тарап сотқа шақырылған 6 аборигенді жою үшін өз құқықтарын пайдаланды. Комиссия мүшесі Мюррей Синклер сол кезде Манитобаның солтүстігіндегі халықтың 70%-ы аборигендер екенін, бірақ қазылар алқасының бірде-біреуі абориген емес екенін атап өтті.
Aboriginal males between 18 and 34 years old spend 1.5 times longer in pre trial detention than other suspects;
only 1 in 5 Aboriginal accused are successful in obtaining bail, compared to over half of non Aboriginal defendants; and
approximately 25% of Aboriginal persons received sentences that involve some degree of incarceration, compared to 10% of non Aboriginal persons. The Inquiry was commissioned in 1988 in response to two high profile incidents:
the November 1987 trial of two men for the 1971 murder of Helen Betty Osborne in The Pas. Allegedly, the identity of four (non Indigenous) people who were present at the murder was known widely in the community shortly after the killing. Although four people were present at the time of the killing, only one was convicted of a crime—which itself took 16 years. the March 1988 death of Island Lake Tribal Council executive director John Joseph Harper following an encounter with a Winnipeg Police officer, the internal investigation to which many people believed had left questions unanswered. With these in mind, the Commission of Inquiry's stated purpose was "to examine the relationship between the Aboriginal peoples of Manitoba and the justice system." The Inquiry was co chaired by Alvin Hamilton, former Associate Chief Justice of Manitoba of the Court of Queen's Bench, and Murray Sinclair, then Associate Chief Judge of the Provincial Court and former Justice of the Court of Queen's Bench. The justice system has failed Manitoba’s Aboriginal people on a massive scale. It has been insensitive and inaccessible, and has arrested and imprisoned Aboriginal people in grossly disproportionate numbers. Aboriginal people who are arrested are more likely than non Aboriginal people to be denied bail, spend more time in pre trial detention and spend less time with their lawyers, and, if convicted, are more likely to be incarcerated It is not merely that the justice system has failed Aboriginal people; justice has also been denied to them. For more than a century the rights of Aboriginal people have been ignored and eroded. The report said that, during the jury selection process in the Osborne case, defence counsel used its peremptory challenges to eliminate the 6 Indigenous people called from the jury panel. Commissioner Murray Sinclair noted that, at that time, 70% of the people in northern Manitoba were Indigenous, yet none of the people on the jury were Indigenous.
Салдары
1989 жылдан 2020 жылға дейін Канада бойынша он бір Корольдік комиссиясы немесе Тергеу комиссиясы Түпкі халықтың әділдігі мәселесін тікелей қарады немесе Канададағы Түпкі халыққа қатысты көптеген сұрақтардың бірі ретінде талқылады. Комиссияның ақсақал кеңесшілері Ева МакКей және Дорис Янг болды.
Түпкүлгілік сот тергеуі - балаларды қорғау бастамасы
2000 жылы Аборигендік сот тергеуінің балалар әл-ауқаты бастамасы (AJI CWI) құрылды. Бұл бастама Манитобаның аборигендік қауымдастықтарына балаларды қорғау және отбасылық қолдау көрсету қызметтерін беруге, сондай-ақ оларға провинция бойынша өз халқына мұндай қызметтерді ұсыну мүмкіндігі мен жауапкершілігін беру үшін жасалды. AJIC, AJI балалар әл-ауқаты бойынша ұсынылған шараларды іске асыруға басымдық беруді ұсынды. AJI CWI Манитоба бас Ассамблеясымен (оңтүстік алғашқы халықтар атынан), Манитоба Киватинови Окимаканак (MKO) (солтүстік алғашқы халықтар атынан) және Манитоба метис федерациясымен (Манитобаның метис халқы атынан) өзара түсіністік туралы меморандумдарға қол қою арқылы басталды.