Кіріспе

Питер Френч (30 сәуір 1849 – 26 желтоқсан 1897) – 19 ғасырдың соңында АҚШ-тың батысындағы мал шаруашылығымен айналысқан адам. Орегон штатындағы Френчглен елді мекенінің атының бір бөлігі оның құрметіне берілген.

Ерте өмір

Питер Френч 1849 жылдың 30 сәуірінде Миссури штатында Джон Уильям Френч болып дүниеге келді. 1850 жылы оның әкесі отбасын Калифорнияның Сакраменто аңғарында орналасқан Колуза округіне көшіріп, шағын ранчо бастады. Испан жер иеленулеріне байланысты шағын шаруашылықтарға орын жетпегендіктен, Френчтің әкесі отбасын тағы бір рет көшіріп, аңғардың солтүстігіне қарай сапарлады. Француздың әкесі қой шаруашылығын бастады, ол өте табысты болды. Бірақ Френч өскен сайын, бұл жұмыс оған жеткілікті қызығушылық немесе қиындық тудырмағанын сезді. Френч оңтүстікке қарай Калифорния штатының Хасинто қаласына көшіп, бай мал өсіруші және бидай саудагері доктор Хью Джеймс Гленннің ат жаратушысы болып жұмысқа орналасты. Френч жылдам үйренетін және жақсы жұмыс істейтін адам еді, ал кейін бірнеше айдан соң бригадир болып тағайындалды. Испан тілінде сөйлейтін вакеростар Френчті жақсы көріп, құрметтеді, себебі ол олардың тілін үйренді. Гленннің қызметінде жүрген кезде Френч "Питер" есімін қабылдады. Гленн аймақтағы активтерін мүмкіндігінше кеңейтті және өзінің табысты нарықтары үшін жаңа аймақтарды іздеуге кірісті. 1872 жылы ол Френчті 1200 бас Шортхорн малмен, бірнеше вакеромен және қытай аспазымен Орегонға жіберді. Ол Орегонның оңтүстік-шығысына жетіп, құрғақ шөлдің арасында кең жайылымдарды тапты. Кэтлоу аңғарына келгенде Френч пен оның серіктері Портер есімді кедей алтын іздеушіге кездесті. Портер Френчке малдың шағын тобын сатты, сонымен қатар Стинс тауының батыс жағындағы жерге иелену құқығы мен "P" белгісі де Френчке өтті. Френч одан әрі жол тартқанда Блитцен аңғарын тапты, онда Доннер-унд-Блитцен өзені 64 шақырым (40 миль) қашықтықта Мальхер көліне дейін созылып жатты. Бұл оның сүйікті орны болды, ол осы жерде базалық лагерін құрды. Малына баспана, вакероларына үйлер және қонақ үйлер салды. Осылайша "P" ранчо дүниеге келді.

Малдың патшасы

Бірнеше жылдан кейін Френстің шағын мал шаруашылығы кеңейді, оған Гленн қаржылық қолдау көрсетті. "П" ранчосы оның өсіп келе жатқан мал империясының штаб-пәтеріне айналды. Ол және оның адамдары қоршаулар салды, батпақтарды кептіріп, үлкен аумақтарды суарды, жүздеген жылқы мен есекті үйретті, және жергілікті шөпті шаптап, үйіп қойды. Френстің империясы Алмаз аңғары, Блитцен аңғары және Кэтлоу аңғарына дейін жетті. Жер көлемі шамамен 160 000 – 200 000 акр (650 – 800 км²) құрайды. Ұшқыр кәсіпкер Френч Батпақтар мен Су тасқыны заңынан пайдаланды, ол батпақ жерді гектарына 1,25 доллардан сатып алуға мүмкіндік берді. Ол су тасқынына ұшыраған жерлерге бөгеттер салды, Батпақтар заңы бойынша жерді жеңілдетілген бағамен сатып алды, содан кейін жерді бастапқы қалпына келтіру үшін бөгеттерді бұзды. Френч сондай-ақ өз қызметкерлері мен басқаларды ол кейін сатып алатын жерлерге талап ашуға бағыттап отырды. Оның көбірек жерді иелену әрекеттері мемлекеттік жерлерді қоршауды да қамтыды. 1883 жылы Френч Гленннің қызы Эллаға үйленді. Үш аптадан кейін Гленн бұрынғы қызметкерінің қолынан қаза тапты. Френч Гленн отбасы үшін Орегон операциясын басқаруын жалғастырды, отбасының қарыздарын төлеуге көмектесу үшін малды сатты. 1894 жылы Гленннің мұрагерлері French Glenn серіктестігін French Glenn Livestock Company компаниясына біріктіруге шешім қабылдады, Френчті компания президенті етіп тағайындады. Френч 1891 жылы ажырасты. 1878 жылдың маусым айында Стинс тауының етегіндегі Пайют және Баннок тайпалары (екеуі де Шошон тайпаларымен тығыз байланысты) "П" ранчосына шабуыл жасады, бірақ хабаршы Френчті алда тұрған қауіп туралы ескерте алды. Френч пен оның бір адамынан басқасының бәрі қашуға үлкерді. Шабуылдар жаз бойына жалғасты. Пайюттар ғимараттарды өртеп, мал мен жылқыларды айдап әкетіп, бір рет тіпті Френчтің атын атқан. Бір кезде Френч АҚШ-тың 1-ші атқыштар полкіне жетекшілік етіп, армияны аймақ бойынша бағыттады. 1880-ші және 1890-шы жылдары малшылар мен шағын фермерлер жер және су құқықтары үшін күресті. Осындай құқықтар үшін болған агрессия және Френчтің кең аумақты жері оған және оның шаруашылығына деген наразылықты тудырды.

Өлім

Френч 1897 жылғы 26 желтоқсанда Эдвард Ли Оливье басқа оқ тигізді. Оқ Френчтің оң көзі мен оң құлағының арасынан, маңдай сүйегінің астынан кіріп, сол жақ құлағының артынан шықты. Ол дереу қаза тапты. Джон Уильям "Питер" Френч Калифорния штатындағы Ред-Блафф қаласындағы Оак Хилл зиратында әкесі мен анасының қабірлеріне жақын жерленді.

Эдвард Оливьеге қатысты сот

Ол бастапқыда кісі өлтірген деп айыпталды. Өз кінәсіз екенін мәлімдеп, жеті жергілікті қолдаушы берген 10 мың долларлық кепілдікпен босатылды. Сот басталмай тұрып, айыптаулар алынып тасталды. Френчтің жақтастары сот процесін «бұрмаланған» деп атады, бірақ прокуратура Оливьердің өзін-өзі қорғау туралы мәлімдемесіне қарсы тұру үшін кісі өлтірудің ең жеңіл түрінен айыптауды көздеді. Сот 1898 жылдың 18 мамырында Харни округі сотында басталды. Оливьер бұрын Френчпен, Оливьердің үйіне жету үшін Френчтің жерінен өту құқығын беретін сервитут мәселесі бойынша дауласқан. Егер сервитут болмаса, Оливьер саяхатын 6 шақырымнан астам (10 км) ұзартуға мәжбүр болар еді. Френчтің Оливьердің жеріне заңсыз кіргені үшін оны қорлап жазалауды әдетке айналдырғаны хабарланды. Ол Оливьерді кем дегенде 5 рет жұрт алдында қамшымен ұрған. Өмірі бойын мал шаруашылығымен айналысқан Альва Спрингер Френчтің қоғамдағы мазақтарына қарсы куәлік берді: «Міне, ештеңе айта алмайтын кішкентай адам отыр. Кеше менің егістігімде болдың. Уақыт келгенде, сені сол жерде ұстап, жағдайын түзетемін». Тағы бірнеше адам Френчтің, мүмкіндік болса, Оливьерді «түзетуге» тіпті «атуға» уәде бергенін куәлік етті. Мемлекетке жуық жиырма куәгер шақырылды, олардың жетісі Френчтің қызметкерлері болды және олар кісі өлтіруді әртүрлі қашықтықтан көрді. Олардың мәлімдемелері шамамен бірдей болды: Оливьер Френчтің жерінен өтуге мүмкіндік беретін қақпаға қарай аттанған көрінді. Френч сол күні қақпада мал айдап жүрді. Ол Френчтің Оливьерге айқайлағанынан кейін, екі аттың соқтығысқанын көрді. Френчтің қолын қамшымен шайқағаны көрінді, бірақ куәгерлер олардың ара қашықтығынан қамшыны көрмегенін айтты. Ол атын бұрғаннан кейін Оливьер Френчтің артынан үйіне қарай батысқа қарай жүрді. Оливьер мылтығын тартып, Френчтің басына бағыттады. Френч қашқан. Ол мылтығын төмен түсірді, ал Френч Оливьерге қарау үшін басын бұрғанда, Оливьер қайтадан мылтығын көтеріп, атып жіберді. Френч аттан құлап түсті. Ол тоқтады, жерде жатқан Френчтің денесіне қарады және үйіне қарай аттанды. Оливьердің қорғанысы, Френч басын бұрғанда, қаруын алып, Оливьерді «түзетуге» уақыт табу үшін болды деген болжамға негізделген. Френч мылтық алып жүрмеген, бірақ ат қамшысы болған. Прокуратура тарапынан куәлік берген жеті куәгердің бірі – Берт Френч, Пит Френчтің інісі, П Ранчосының қызметкері және тұрғыны. Ол: «Мен бауырымның Оливьерді ештеңемен ұрғанын көрмедім», - деп куәлік берді. Оливьерді қорғау үшін жиырмадан астам куәгер куәлік берді. Бірі – Ж. П. Кеннеди есімді адам, ол Берт Френчті 1898 жылдың 2 қаңтарында, Пит Френч өлтірілгеннен кейін бір аптадан астам уақыт өткен соң Портлендте, Орегон штатында көргенін айтты. Кеннедидің айтуынша, Берт Френч оған: «Мен ағамға қарсы ештеңе айтқым келмейді, бірақ Оливьердің істегеніне кінәлай алмаймын» деген. «Питер Френч 1897 жылдың Рождество күні Чикагоға іссапармен барып оралды. Бернсте Март Брентонды тұраққа шақырып, командасын кемеге тіркеді. Кемеде ол өз командасының балаларына әкелген сыйлықтарды тиеді. Содан кейін ол тікелей «Сод Хаус» ранчосына барды. Сол түні барлық балалар мерекеге қуанды, ал ерлер мен әйелдер мерекелік көңіл-күйде болды». Бернстегі жергілікті адвокат Джон В. Биггс Пит Френчтің өлтірілген күніне бір күн қалғанда Биггс отбасымен бірге кешкі асқа қатысқаны туралы әңгіме айтқанды ұнататын. Оның қызы Хелен Биггс Рэнд Харни округі кітапханасында сақталған «Бернстің бірнеше естеліктері» атты қолжазбасында әкесі туралы айтады. Қайшы келетін мәліметтерде Френч 1897 жылдың желтоқсан айының ортасында Уильям Хэнлимен бірге Небраска штатының Омаха арқылы Чикагодан Харни округіне оралған деп хабарланды. 1897 жылдың 15 желтоқсанындағы жергілікті газеттің «Бёрнс Таймс Геральд» басылымында былай делінген: «Питер Френч осы аптада бірнеше күн қалада болды, ол шығыстан келді, онда ол етті малмен бірге болды».