Кіріспе

Бетке немесе оның жанында қолданылатын микрофон

Шекаралық микрофон (немесе қысым аймағы микрофоны) – еден, үстел немесе қабырға сияқты бетке (үстіңгі бетке) жақын немесе онымен бір деңгейде орналастырылған бір немесе бірнеше шағын толық бағытты немесе кардиоидты конденсаторлық микрофон капсуласы. Капсулалар әдетте жазық пластинаға немесе корпусқа орнатылады. Бұл орналастыру жартылай кеңістікте бағытталған дыбыс қабылдауын қамтамасыз етеді, сонымен бірге салыстырмалы түрде фазалық үйлесімді шығыс сигналын береді. Шекаралық микрофонды фортепианоның қақпағының ішіне орналастыру арқылы фортепиано микрофоны ретінде қолдануға болады, бұл тәсіл фортепианоның өткір перкуссиялық дыбыстары мен нәзік ырғақтарының араласуын басқа микрофондарға қарағанда жақсырақ түсіруге мүмкіндік береді. Шекаралық микрофондар хоккей алаңында денеге түйіскендегі дыбыс эффектілері үшін қолданылады. Олар сонымен қатар конференц-зал сияқты кеңістіктің толық дыбысын жазу үшін қабырғаға немесе үстелге орнатылады. Солистті немесе шағын музыкалық топты бөлме акустикасымен бірге (мысалы, реверберация) жазу үшін шекаралық микрофон тікелей және шағылған дыбыс арасындағы фазалық кедергілерді болдырмайды, нәтижесінде бірдей қашықтықтағы тұғырлы микрофонмен салыстырғанда тегіс жиілік диапазонымен табиғи дыбыс шығады (төменде түсіндіріледі). Шекаралық микрофондар әдетте басқа микрофондарға қарағанда арзан, бірақ капсулалардың санына және қосымша мүмкіндіктердің болуына немесе болмауына байланысты бағалары әртүрлі болады, мысалы, қосу/өшіру түймелері, сымсыз қосылымдар және капсулаларды қайта орналастыруға арналған тұтқалар. Олар конденсаторлық микрофондар болғандықтан, қуатқа мұқтаж. Шекаралық микрофондардың жазық пішіні бар, олар конференц-үстелге, еденге немесе музыкалық театр сахнасына орналастырылғанда көзге аса түспейді. Сонымен қатар, микрофонды үстелге немесе еденге орналастыру осы қатты беттерге тигенде пайда болатын қосымша дыбыстардың пайда болу ықтималдығын арттыруы мүмкін.

Даму және қызмет

ХХ ғасырдың басында физик Людвиг Прандтль ауа қозғалысын және ауа (немесе сұйықтық) пен объект арасындағы аэродинамикалық күштерді зерттеді. 1904 жылғы 8 тамызда Гейдельбергте өткен үшінші халықаралық математикалық конгресте ол "Über Flüssigkeitsbewegung bei sehr kleiner Reibung" (Өте аз үйкеліс кезінде сұйықтықтың қозғалысы) атты маңызды баяндамасын оқыды. Бұл мақалада ол шекаралық қабатты және оның сүйреу мен ағыс жеңілдету үшін маңыздылығын сипаттады. Мақалада сондай-ақ шекаралық қабаттың нәтижесінде ағыстың бөлінуі де сипатталған. Ол ауа молекулаларының кейбіреуі объектінің бетіне "жабысатынын" анықтады. Объектінің жанындағы кеңістік "шекаралық қабат" деп аталды, себебі ол объектіде (ауа қозғалысы жоқ) және одан тыс еркін ағып жатқан ауа ағысының арасында орналасқан. 1978 жылы аудио инженерлері Эд Лонг пен Рон Викершем дыбыс жазуда шекаралық қабаттың әсерін зерттеді. Жапсырмалы микрофондарды зерттеу барысында, олар микрофон үлкен бетке бірнеше миллиметр қашықтықта орналасқанда, дыбыс сигналдарының когеренттілігі артатынын анықтады, себебі олар шекарада тоқтағаннан кейін де фазада қалады. Толқындар шекарада тоқтаған нүкте "басым өріс" немесе "басым аймақ" деп аталды. Олар сондай-ақ, осы конфигурацияда микрофонды қолдану дыбыс қысымын 6 дБ-ға арттыратынын атап өтті. Лонг пен Викершамның зерттеуінен екі жыл өткен соң, 1980 жылы Crown Audio алғашқы шекаралық микрофонды жасап, сатуға шығарды. Қатты шекаралық бетке немесе одан бірнеше сантиметр жоғары орналасқан дәстүрлі микрофон қажетті тікелей дыбысты, сондай-ақ шекаралық беттен шағылысқан, кешіккен дыбысты қабылдайды. Тікелей және кешіккен шағылысқан дыбыстар микрофонда бірігіп, жақын аралықтағы сүзгіні (comb filtering) құрайды, конструктивті және деструктивті кедергілер жиілік жауабындағы шыңдар мен ойыстарға әкеледі. Көптеген микрофондар үшін шағылыс уақыты 0,1-ден 1 миллисекунд аралығында болады, бұл бірнеше килогерц және октаваның еселігіне сәйкес келетін жиіліктерді жоюға алып келеді. Бұл жиіліктер естілетін болғандықтан, жою эффектілері де естіледі және нәтижедегі дыбыс сигналдарын "түс береді" деп айтылады. Микрофон капсуласының диафрагмасын микрофон корпусындағы пластиналық шекараға параллель және қарама-қарсы бағытта орналастыру арқылы шағылысқан дыбыстың кешігуі азаяды, ал нәтижедегі жақын аралықтағы сүзгінің кедергі жиіліктері естілетін диапазоннан тыс болады. "Шекаралық микрофон" және "басым аймағы микрофоны" (немесе PZM) терминдері бірдей жалпы конструкцияны білдіреді. PZM – Crown компаниясының тіркелген тауар белгісі. Бұл тәсілге қатысты Crown компаниясының тауар белгісі "Фазалық үйлесімді кардиоид" немесе "PCC", бірақ осы техниканы қолданатын басқа өндірушілер де бар. Radio Shack және Tandy сонымен қатар өздерінің шекаралық микрофон дизайны үшін PZM терминін қолданады, онда конденсаторлық капсула базалық тақтадан сәл жоғары орналастырылған. 1986 жылғы бір дереккөз шекаралық микрофонды көрсету үшін "кедергі микрофоны" деген баламалы терминді қолданады.

Түрінің ерекшеліктері

Шекаралық микрофондардың бір артықшылығы – олар көзге аса ірікпейтіндігі. Сондықтан, дыбыс инженерлеріне микрофонды орналастыратын немесе бекітетін бетке ең жақсы үйлесетін түсті таңдауға мүмкіндік беру үшін, олар бірнеше түсте қолжетімді болуы мүмкін, бұл микрофонның көзге түсуін одан әрі азайтуға көмектеседі. Кейбір шекаралық микрофондар корпусты бояуды жеңілдету үшін бояу маскасымен бірге келеді. Егер ғимарат архитекторлары визуалды әсерді барынша азайтуды қаласа (мысалы, тарихи шіркеу немесе классикалық музыка сахнасы), қабырғаға дәл сәйкес түс беру үшін жеке бояу қолданылуы мүмкін. Корпус та қолданылу мақсатына қарай әртүрлі болады. Үстелге қоюға арналған модельге аса мықты корпус қажет емес, себебі ол салыстырмалы түрде қауіпсіз жерде орналасқан. Ал музыкалық театр сахнасында қолданылатын шекаралық микрофонға соққы тию ықтималдығы жоғары (мысалы, үстінен басып кетуі мүмкін), сондықтан оған берік, қалың болаттан жасалған корпус қажет. Корпустың тағы бір ерекшелігі – оның мөлшері. Микрофонды жасыру маңызды болған жағдайларда, мысалы, фильм түсірілімінде, кішірек корпусқа мұқтаждық тууы мүмкін. Sanken компаниясының CUB 01 шекаралық микрофоны 32 мм диаметрі мен 12 мм биіктігіне ие, бұл оны теледидар және кино түсірілімінде жасыруды жеңілдетеді, сондай-ақ оны орналастыруды немесе уақытша бекітуді жеңілдетеді (мысалы, автомобильдің ішкі жағына таспамен жабыстыру). Шекаралық микрофондарда XLR немесе 1/4" TRS ұялары болуы мүмкін. Кейбіреулері шағын XLR немесе 1/8" TRS ұяларын қолданады. Кейбір шекаралық микрофондарда төмен жиілікті диапазонды азайту үшін "бас ролл" ауыстырғышы бар, мысалы, микрофон сөйлеуді жазу үшін қолданылатын жағдайларда. Crown PZM 30D модельінде ауыстырылатын сүзгі бар, ол тегіс жауап немесе "жарқын" дыбыс арасында таңдау жасауға мүмкіндік береді. Gold Line CBM1 шекаралық микрофоны мен Crown "Sound Grabber II" конденсаторды қуаттандыру үшін ішкі батареямен жабдықталған. Schoeps BLM 3 шекаралық микрофоны ерекшелігі – жарты шар пішіндегі дыбыс жинау схемасын қамтамасыз ететін "басымды түрлендіргіш" капсуласы. AKG PZM11 – ауа райына төзімді шекаралық микрофон. Оны ашық ауада, мысалы, жылдам тамақтандыру орындарындағы автокөлікке кіретін жолдарда, төлем қабылдау кабиналарында және қауіпсіздік интеркомында орнатуға болады. Оның пластикалық мембранасы жаңбыр суын капсуладан алшақ ұстайды.