Кіріспе
Тау жыныстарының ішінара балқыуы
Anatexis (via Latin from Greek roots meaning "to melt down") is the partial melting of rocks. Traditionally, anatexis is used specifically to discuss the partial melting of crustal rocks, while the generic term "partial melting" refers to the partial melting of all rocks, in both the crust and mantle. Anatexis can occur in a variety of different settings, from zones of continental collision to mid ocean ridges. It is believed that anatexis is the process largely responsible for the formation of migmatites. As a result, active feedback between crustal shearing, melting, and granite emplacement Evidence for this can be seen in the physical, mineralogical, and isotopic signatures of countless granites.
Анатексис (грек тілінен латын арқылы келген, "еріту" деген мағынаны білдіреді) – тау жыныстарының ішінара балқыуы. Дәстүрлі түрде, анатексис жер қыртысының жыныстарының ішінара балқыуын талқылау үшін қолданылады, ал жалпы термин "ішінара балқыу" – қыртыс пен мантиядағы барлық жыныстардың ішінара балқыуын білдіреді. Анатексис континенттік соқтығысу аймақтарынан бастап мұхит ортасындағы қырқаларға дейін әртүрлі геологиялық жағдайларда кездеседі. Мигматиттердің пайда болуына анатексис процесі жауапты деп саналады. Соның салдарынан, жер қыртысының деформациясы, балқыуы және граниттің орналасуы арасындағы өзара байланыс байқалады. Бұған дәлел – көптеген граниттердің физикалық, минералогиялық және изотоптық сипаттамаларында көрінеді.
Anatexis (via Latin from Greek roots meaning "to melt down") is the partial melting of rocks. Traditionally, anatexis is used specifically to discuss the partial melting of crustal rocks, while the generic term "partial melting" refers to the partial melting of all rocks, in both the crust and mantle. Anatexis can occur in a variety of different settings, from zones of continental collision to mid ocean ridges. It is believed that anatexis is the process largely responsible for the formation of migmatites. As a result, active feedback between crustal shearing, melting, and granite emplacement Evidence for this can be seen in the physical, mineralogical, and isotopic signatures of countless granites.
Еріту шарттары
Жер қыртысының анатексисі тек бір тектоникалық ортамен ғана шектелмейді, ал негізгі төрт факторға байланысты: температура, қысым, ұшқыш заттардың мөлшері және тау жынысының түрі/құрамы. Жартылай балқыған массаның мөлшері мен құрамы жер қыртысының гетерогенділігін көрсетеді. Жылудың мүмкін көздері – Жер ядросынан бастау алған бастапқы жылу, сондай-ақ радиоактивті элементтердің ыдырауы. Декомпрессиялық балқу Жер қыртысының қалыңдаған бөліктерінде жүзеге асуы мүмкін және эрозия, тектоникалық денудация және литосфераның жұқаруы сияқты түрлі процестердің нәтижесі болуы мүмкін. Бұл генетикалық ерекшелік балқыған массаның геохимиялық сипаттамасында көрінеді.
Ерігенді бөліп алу
Граниттік балқымалардың қалдық қатты заттардан бөлінуі реакцияға түсетін минералдардың түйіршік шекараларында, атап айтқанда микалар мен амфиболалардың ферромагнезиялық фазаларында ішінара балқудың басталуымен жүзеге асады. Бұл, балқу фракциясының артуымен бірге, түйірлер арасындағы деформация механизмдерін өзгертеді және тау жынысының беріктігін едәуір төмендетеді. Тас ішінара балқығаннан кейін ағып бастағанда, оның реологиясы күрт өзгереді. Мұндай өзгерістер аймақтық тектониканың тудырған деформациясын оқшаулайды және Ле Шателье принципіне сәйкес, жүйе балқыманы кеңейтілген аймақтарға (төмен қысымға) бағыттап, осылайша балқыманы жергілікті масштабта анатектік көзінен бөліп алады. Бұл процестер тау жыныстарының құрамында сақталған жағдайларда, макроскопиялық балқымаға толы қабаттар (лейкосомалар) және макроскопиялық қалдық қатты қабаттар (меланосомалар) байқалуы мүмкін. Бұл қабаттар көбінесе қабылдаушы тау жынысының құрылымдық бағытына параллель болады. Қоршаған тау жыныстарында жинақталған балқыма мөлшері артқан сайын, балқыма өз көзінен алыстап, жоғарыда аталған жарықтар сияқты өсіп келе жатқан көлденең құрылымдарға қарай жылжиды. Соңында, бұл өзара байланысқан жинақтау желісінің қалыптасуына және дамуына алып келеді.
Орналасуы
Еріген массаның ірі көлемде тасылуы кезінде, анатексис жоғарғы қабықтағы ірі граниттік денелердің көтеріліп, орналасуына алып келуі мүмкін. Бұл өту әдетте, серпіліс күшімен қозғалатын балқыманың ағысынан, инерция күшімен қозғалатын балқыманың ағысына ауысумен сипатталады. Бұл өндіру процесінің соңғы кезеңі жергілікті тау жыныстарындағы балқыманың мөлшері мен таралуы арасындағы оптималды тепе-теңдікті қажет етеді. Бұл магманың көтерілуі бұрын ірі, баяу көтерілетін және жүзетін денелер түрінде болған деп есептелген, ал қазір көбінесе жылдам қозғалатын тар арналар мен өздігінен таралатын жарықтарға байланысты. Бұл жылдам қозғалатын модельдер ескі теориялардағы негізгі жылулық және механикалық мәселелерді, сондай-ақ гранит мәселесін және беткі қабаттағы фелсикалық вулканизмді шешті. Магманың жоғары қарай ағыны тік бағыттан көлденең бағытқа ауысқанда, орналасу процесі басталады. Бұл процесс эпизодтық сипатта болады және жалғасып жатқан аймақтық тектоникамен және орналасу нәтижесінде пайда болған қабырғалық тау жыныстық құрылымдармен үйлеседі, бұл плутонның көлденең таралуына және тік қалыңдауына мүмкіндік береді. Мысырдың Шығыс шөліндегі Хафафит аймағындағы синтектондық анатектік мигматиттер, Нубия қалқаны, оргеногенез (тектоникалық), метаморфизм және граниттің пайда болуы мен орналасуы арасындағы тығыз байланыстың мысалы болып табылады.