Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қабыршақты кезекті мафикалық интрузивтік тау жынысы.
Coarse grained mafic intrusive rock
Габбро ( /ɡæbrəʊ/ ) – фанериттік (қабыршақты), мафикалық интрузивтік магмалық тау жынысы, ол Жер бетінің тереңдігінде магманың баяу салқындауынан пайда болған толық кристалды масса. Баяу салқындаған, қабыршақты габбро химиялық құрамы жағынан жылдам салқындаған, ұсақ түйіршікті базальтқа тең келеді. Жердің мұхиттық қабығының көп бөлігі габбродан тұрады, ол мұхиттың орталық жоталарында қалыптасады. Габбро континенттік вулканизммен байланысты плутондар түрінде де кездеседі. Оның түрлену қабілетіне байланысты, габбро термині көптеген интрузивтік тау жыныстарына қолданылуы мүмкін, олардың көпшілігі жай ғана "габбройлық" болып табылады. Дереккөздік аналогия бойынша, габбро базальтқа, гранит риолитке қатысты.
Gabbro ('/ɡ//æ//b//.//r//oʊ/) is a phaneritic (coarse grained), mafic intrusive igneous rock formed from the slow cooling of magnesium rich and iron rich magma into a holocrystalline mass deep beneath the Earth's surface. Slow cooling, coarse grained gabbro is chemically equivalent to rapid cooling, fine grained basalt. Much of the Earth's oceanic crust is made of gabbro, formed at mid ocean ridges. Gabbro is also found as plutons associated with continental volcanism. Due to its variant nature, the term gabbro may be applied loosely to a wide range of intrusive rocks, many of which are merely "gabbroic". By rough analogy, gabbro is to basalt as granite is to rhyolite.
Этимология
"Габбро" термині 1760 жылдары Италиядағы Апеннин тауларының офиолиттерінде кездесетін тау жыныстары тобын атау үшін қолданылды. Ол Тосканадағы Росиньяно Мариттимо қаласының жанындағы Габбро ауылының атымен аталған. 1809 жылы неміс геологы Кристиан Леопольд фон Бух осы итальяндық офиолиттік тау жыныстарын сипаттағанда бұл терминді тар мағынада қолданды. Ол "габбро" атауын қазіргі геологтар "метагаббро" (өзгерген габбро) деп атайтын тау жыныстарына берді.
The term "gabbro" was used in the 1760s to name a set of rock types that were found in the ophiolites of the Apennine Mountains in Italy. It was named after Gabbro, a hamlet near Rosignano Marittimo in Tuscany. Then, in 1809, the German geologist Christian Leopold von Buch used the term more restrictively in his description of these Italian ophiolitic rocks. He assigned the name "gabbro" to rocks that geologists nowadays would more strictly call "metagabbro" (metamorphosed gabbro).
Петрология
Габбро – салыстырмалы түрде аз кремнийлі, бірақ темір, магний және кальцийге бай, ірі ұсақ (фанериттік) магмалық тау жынысы. Мұндай тау жыныстары мафикалық деп сипатталады. Габбро пироксеннен (көбінесе клинопироксеннен) және кальцийге бай плагиоклаздан тұрады, сондай-ақ аз мөлшерде мүйіз қоспасы, оливин, ортопироксен және қосымша минералдар да кездеседі. Егер оливин немесе ортопироксеннің мөлшері 10%-дан жоғары болса, ол сәйкесінше оливин габбросы немесе габбронорит деп жіктеледі. Егер мүйіз қоспасы болса, ол әдетте агит кристалдарының шетінде немесе басқа минералдардың кіші ұсақтарын қоршап тұрған ірі түйірлер түрінде (поикилитикалық түйірлер) кездеседі. Геологтар тау жынысының минералдық құрамына сүйене отырып, ірі ұсақ магмалық тау жыныстарын жіктеу үшін қатаң сандық анықтамаларды пайдаланады. Көбінесе силикат минералдарынан тұратын және минералдық құрамының кемінде 10%-ы кварц, фельдшпат немесе фельдшпатоид минералдарынан тұратын магмалық тау жыныстарды жіктеу QAPF диаграммасымен басталады. Кварцтың (Q), сілтілік фельдшпаттың (A), плагиоклаздың (P) және фельдшпатоидтың (F) салыстырмалы мөлшері диаграммада тау жынысының орнын анықтау үшін қолданылады. Егер кварц QAPF құрамының 20%-дан азын құраса, фельдшпатоид QAPF құрамының 10%-дан азын құраса және плагиоклаз жалпы фельдшпат құрамының 65%-дан астамын құраса, тау жынысы габброид немесе диоритоид ретінде жіктеледі. Габброидтар диоритоидтардан олардың жалпы плагиоклазының 50%-дан астамын құрайтын анортит (кальций плагиоклазы) үлесімен ерекшеленеді. Плагиоклаздың құрамын дала жағдайында анықтау қиын болғандықтан, алдын ала диоритоид пен габброид арасындағы айырмашылық мафикалық минералдардың мөлшеріне сүйене отырып жасалады. Габброидтың құрамында әдетте 35%-дан астам мафикалық минералдар (көбінесе пироксендер немесе оливин), ал диоритоидтың құрамында әдетте 35%-дан аз мафикалық минералдар (оларға мүйіз қоспасы да кіреді) болады. Габброидтар габброға ұқсас тау жыныстарының тобын құрайды, мысалы, монзогаббро, кварц габбросы немесе нефелин бар габбро. Габброның өзі тар анықталған, онда кварц QAPF құрамының 5%-дан азын құрайды, фельдшпатоидтар жоқ және плагиоклаз фельдшпат құрамының 90%-дан астамын құрайды. Габбро анортозиттен ерекшеленеді, ол 10%-дан аз мафикалық минералдарды қамтиды. Монзогабброның жалпы фельдшпат құрамында плагиоклаздың үлесі 65-90% құрайды. Кварцты монзогаббро кварц габбросы мен монзогабброның ерекшеліктерін біріктіреді. Оның QAPF фракциясында 5-20% кварц бар, ал фельдшпатының 65-90% плагиоклаз болып табылады. Фельдшпатоид бар габбро кварц емес, 10%-ға дейін фельдшпатоидтарды қамтиды. Атауындағы "фельдшпатоид" әдетте тау жынысында ең көп кездесетін нақты фельдшпатоидпен ауыстырылады. Мысалы, нефелин бар габбро – бұл фельдшпатоид бар габбро, онда ең көп кездесетін фельдшпатоид – нефелин. Фельдшпатоид бар монзогаббро монзогабброға ұқсас, бірақ кварц орнына 10%-ға дейін фельдшпатоидтар бар. Фельдшпатоид бар габброға қатысты атау ережелері де қолданылады, сондықтан габбройдты лейцит бар монзогаббро деп жіктеуге болады және ол ине тәрізді кристалдық пішіндерді көрсетуі мүмкін. Габбро әдетте текстурасы жағынан тең ұсақ болады, бірақ ол опфиттік текстураны да көрсетуі мүмкін.
Gabbro is a coarse grained (phaneritic) igneous rock that is relatively low in silica and rich in iron, magnesium, and calcium. Such rock is described as mafic. Gabbro is composed of pyroxene (mostly clinopyroxene) and calcium rich plagioclase, with minor amounts of hornblende, olivine, orthopyroxene and accessory minerals. With significant (>10%) olivine or orthopyroxene it is classified as olivine gabbro or gabbronorite respectively. Where present, hornblende is typically found as a rim around augite crystals or as large grains enclosing smaller grains of other minerals (poikilitic grains). Geologists use rigorous quantitative definitions to classify coarse grained igneous rocks, based on the mineral content of the rock. For igneous rocks composed mostly of silicate minerals, and in which at least 10% of the mineral content consists of quartz, feldspar, or feldspathoid minerals, classification begins with the QAPF diagram. The relative abundances of quartz (Q), alkali feldspar (A), plagioclase (P), and feldspathoid (F), are used to plot the position of the rock on the diagram. The rock will be classified as either a gabbroid or a dioritoid if quartz makes up less than 20% of the QAPF content, feldspathoid makes up less than 10% of the QAPF content, and plagioclase makes up more than 65% of the total feldspar content. Gabbroids are distinguished from dioritoids by an anorthite (calcium plagioclase) fraction of their total plagioclase of greater than 50%. The composition of the plagioclase cannot easily be determined in the field, and then a preliminary distinction is made between dioritoid and gabbroid based on the content of mafic minerals. A gabbroid typically has over 35% mafic minerals, mostly pyroxenes or olivine, while a dioritoid typically has less than 35% mafic minerals, which typically includes hornblende. Gabbroids form a family of rock types similar to gabbro, such as monzogabbro, quartz gabbro, or nepheline bearing gabbro. Gabbro itself is more narrowly defined, as a gabbroid in which quartz makes up less than 5% of the QAPF content, feldspathoids are not present, and plagioclase makes up more than 90% of the feldspar content. Gabbro is distinct from anorthosite, which contains less than 10% mafic minerals. Monzogabbro contains 65% to 90% plagioclase out of its total feldspar content. Quartz monzogabbro combines the features of quartz gabbro and monzogabbro. It contains 5% to 20% quartz in its QAPF fraction, and 65% to 90% of its feldspar is plagioclase. Foid bearing gabbro contains up to 10% feldspathoids rather than quartz. "Foid" in the name is usually replaced by the specific feldspathoid that is most abundant in the rock. For example, a nepheline bearing gabbro is a foid bearing gabbro in which the most abundant feldspathoid is nepheline. Foid bearing monzogabbro resembles monzogabbro, but containing up to 10% feldspathoids in place of quartz. The same naming conventions apply as for foid bearing gabbro, so that a gabbroid might be classified as a leucite bearing monzogabbro. and may exhibit acicular crystal habits. Gabbro is usually equigranular in texture, although it may also show ophitic texture).
Тарату
Барлық габбролар плутондық денелерде кездеседі, ал термин (Халықаралық геологиялық ғылымдар одағының ұсынысы бойынша) әдетте плутондық тау жыныстарымен шектеледі, бірақ габбро кейбір қалың лавалардың ірі түйірлі ішкі беттері ретінде де табылуы мүмкін. Габбро пироксен мен плагиоклаздың орнында кристалдануы арқылы ірі, біркелкі интрузия ретінде немесе пироксен мен плагиоклаздың шөгуі арқылы қалыптасқан кумуляттың қабатты интрузиясының бөлігі ретінде пайда болуы мүмкін. Кристалл шөгуі нәтижесінде пайда болған габброның тағы бір атауы – пироксен-плагиоклаз адкумуляты. Габбро Жердің континенттік қабығында кремнийге бай интрузивті тау жыныстарына қарағанда әлдеқайда сирек кездеседі. Габбро және габброидтар кейбір батолиттерде кездеседі, бірақ олардың темір және кальций құрамы габбро және габброид магмаларын қажетті жүзу қабілетіне ие болу үшін тым тығыз ететіндіктен, бұл тау жыныстары осы өте үлкен интрузиялардың салыстырмалы түрде шағын бөліктері болып табылады. Дегенмен, габбро мұхит қабығының маңызды құрамы болып табылады және көптеген офиолиттік кешендерде, жамылғы дикелер жинағының астындағы қабатты габбро ретінде және Жердің мантиісінен пайда болған ультранегізді тау жыныстарының үстінде кездеседі. Бұл қабатты габбролар теңіздің орталық жоталарының астындағы салыстырмалы түрде кішкентай, бірақ ұзақ өмір сүрген магма камераларынан қалыптасқан болуы мүмкін. Қабатты габбролар лополиттерге де тән, олар негізінен кембрийге дейінгі кезеңге жататын үлкен, ішек тәрізді интрузиялар. Лополиттердің айқын мысалдары: Оңтүстік Африканың Бушвельд кешені, Канаданың Солтүстік-Батыс территорияларындағы Мускокс кірігуі, Шотландияның Рум қабатты кірігуі, Монтананың Стиллвотер кешені және Норвегияның Ставангер маңындағы қабатты габбролар. Габбро континенттік жарылыстардың сілтілік вулканизмімен байланысты қорларда да кездеседі.
Nearly all gabbros are found in plutonic bodies, and the term (as the International Union of Geological Sciences recommends) is normally restricted just to plutonic rocks, although gabbro may be found as a coarse grained interior facies of certain thick lavas. Gabbro can be formed as a massive, uniform intrusion via in situ crystallisation of pyroxene and plagioclase, or as part of a layered intrusion as a cumulate formed by settling of pyroxene and plagioclase. An alternative name for gabbros formed by crystal settling is pyroxene plagioclase adcumulate. Gabbro is much less common than more silica rich intrusive rocks in the continental crust of the Earth. Gabbro and gabbroids occur in some batholiths but these rocks are relatively minor components of these very large intrusions because their iron and calcium content usually makes gabbro and gabbroid magmas too dense to have the necessary buoyancy. However, gabbro is an essential part of the oceanic crust, and can be found in many ophiolite complexes as layered gabbro underling sheeted dike complexes and overlying ultramafic rock derived from the Earth's mantle. These layered gabbros may have formed from relatively small but long lived magma chambers underlying mid ocean ridges. Layered gabbros are also characteristic of lopoliths, which are large, saucer shaped intrusions that are primarily Precambrian in age. Prominent examples of lopoliths include the Bushveld Complex of South Africa, the Muskox intrusion of the Northwest Territories of Canada, the Rum layered intrusion of Scotland, the Stillwater complex of Montana, and the layered gabbros near Stavanger, Norway. Gabbros are also present in stocks associated with alkaline volcanism of continental rifting.
Қолданылуы
Габбро құрамында көбінесе құнды мөлшерде хром, никель, кобальт, алтын, күміс, платина және мыс сульфидтері кездеседі. Мысалы, Меренский рифі – әлемдегі платинаның ең маңызды көзі. Габбро құрылыс индустриясында "қара гранит" деген саудалық атаумен танымал. Дегенмен, габбро өте қатты және оны өңдеу қиын, бұл оның қолданылуын шектейді. "Индиго габбро" термині минералдық құрамы күрделі тау жынысының жиі кездесетін қара және лилак сұр түстердегі түрлеріне қолданылатын жалпы атау. Ол Мадагаскардың орталық аймағында жартылай қымбат тас ретінде өндіріледі. Индиго габбро құрамында кварц және фельдшпат сияқты көптеген минералдар болуы мүмкін. Деректерде тау жынысының қара матрицасы магмалық тау жынысынан тұратыны айтылады, бірақ бұл базальт екені немесе габбро екені әлі анық емес.
Gabbro often contains valuable amounts of chromium, nickel, cobalt, gold, silver, platinum, and copper sulfides. For example, the Merensky Reef is the world's most important source of platinum. Gabbro is known in the construction industry by the trade name of black granite. However, gabbro is hard and difficult to work, which limits its use. The term "indigo gabbro" is used as a common name for a mineralogically complex rock type often found in mottled tones of black and lilac grey. It is mined in central Madagascar for use as a semi precious stone. Indigo Gabbro can contain numerous minerals, including quartz and feldspar. Reports state that the dark matrix of the rock is composed of a mafic igneous rock, but whether this is basalt or gabbro is unclear.