Кіріспе
1984 жылғы баскетбол чемпионаты сериясы
1984 жылғы НБА финалдық сериясы – Ұлттық баскетбол қауымдастығының (НБА) 1983–84 маусымдық чемпионатының және маусымдық плей-оффтың шешімі болды. Шығыс конференциясының чемпионы «Бостон Селтикс» командасы Батыс конференциясының чемпионы «Лос-Анджелес Лейкерс» командасын жеті ойында жеңді. «Селтикс» командасының шабуылшысы Ларри Бёрд серияда орта есеппен 27 ұпай және 14 допты қорғап алды, соның нәтижесінде НБА финалдық сериясының ең құнды ойыншысы (MVP) атағын жеңіп алды. Бұл серия 1979 жылы Мэджик Джонсон мен Ларри Бёрд лигаға келгеннен кейін қайта жанданған «Лос-Анджелес Лейкерс» және «Бостон Селтикс» командаларының қайта кездесуі болды. «Лейкерс» командасымен жеңістерді кезектестіргеннен кейін, «Селтикс» командасы 7-ші ойында және серияны 111–102 есебімен жеңді. Бұл 2014 жылға дейін 2–2–1–1–1 форматында өткен соңғы НБА финалдық сериясы болды. Келесі жылы Ред Ауербах финал кезіндегі үздіксіз саяхаттарға шағымданғаннан кейін НБА финалдық сериясының форматы 2–3–2 форматына өзгертілді. 2–2–1–1–1 форматы плей-оффтың қалған кезеңдері үшін сақталса да, 2–3–2 форматы 2013 жылға дейін қолданылды.
Өмірбаян
1984 жылғы финалға қадам салынған тұқым бес жыл бұрын, 1979 жылғы NCAA ерлер баскетбол турнирінің I дивизионында егілген еді. Турнирдің шешуші ойынында Ларри Бёрд бастаған, бұрын жеңіліс көрмеген Индиана штатының «Сикаморлары» 75:64 есебімен Меджик Джонсон мен оның «Мичиган штатының Спартан» командасына есе жіберді. Турнирден кейін екеуі де 1979-80 маусымында үлкен үмітпен НБА-ға қадам басты. 1978 жылғы НБА драфтында 6-шы нөмірмен таңдалған, бірақ соңғы курсын Индиана штатында оқуын аяқтаған Бёрд, «Селтиксті» өткен жылғы көрсеткіштен 32 ойынмен жақсартып, 29 жеңістен 61 жеңіске жеткізгені үшін «Жыл жаңашылы» атанды. Дегенмен, көп күткен «Селтикстер» – «Лейкерс» финалы так бірде де болған жоқ. «Филадельфия 76ers» командасы конференция финалында «Селтиксті» жеңіп, 1980 жылғы НБА финалында «Лейкерске» есе жіберді, ал Джонсон 6-шы ойындағы өнемі үшін финалдың ең құнды ойыншысы атағын жеңіп алды. Содан кейін Бёрд 1981 жылы чемпионатты ұтып алды, ал Маджик «Лейкерсті» 1982 және 1983 жылдары финалға жеткізіп, біріншісінде жеңіске жетті.
Бостон Селтикс
1983–84 жылғы маусымда «Селтикс» 62 ойын жеңіп, лигада көшбасшы болды. Команданы алғашқы MVP сыйлығын жеңіп алған Ларри Бёрд бастап келді, оған 1981 жылғы финалдың MVP-сі Седрик Максвелл, тұңғыш рет «Жұлдыздар» ойынына қатысқан және «Алтын есім» сыйлығын алған Кевин МакХейл, Роберт Париш, Джеральд Хендерсон және Дэнни Эйндж қосылды. «Бостонның» ең маңызды жаңа ойыншысы – Денис Джонсон болды, оны маусым арасында «Феникс Санс» командасынан қорғаныс проблемаларын шешу үшін алған еді. Плей-оффта «Селтикс» «Вашингтон Буллетс» командасын 4:0 есебімен, «Нью-Йорк Никс» командасын 4:3 есебімен және «Милуоки Бакс» командасын 4:1 есебімен жеңді.
Лос-Анджелес Лейкерс
"Лейкерс" өткен жылғы финалда "Филадельфия 76ers" командасынан төрт ойын қатары жеңіліс тапқан болатын. Маусым басталар алдында "Лейкерс" ұзақ жылдар бойы команданың қорғаушысы Норм Никсонды Байрон Скотттың драфт құқықтары үшін "Сан-Диего Клиперс" клубына саудалады. Бұл сауда командадағы жаңа кезеңнің басталуын білдірді, себебі алғашқы екі чемпионаттың бірнеше маңызды ойыншыларына жас таланттардың жол ашуына мүмкіндік берді. Өзгерістерге қарамастан, бұл "Лейкерс" командасын Карим Абдул-Жаббар мен Мэджик Джонсонның еңбек еткенінің нәтижесінде Батыс конференциясындағы үздік көрсеткіш (54–28) тіркеуден өткізуге кедергі келтірмеді. Плей-офф кезінде "Лейкерс" "Канзас-Сити Кингс" клубын үш ойында, "Даллас Маверикс" клубын бес ойында және "Феникс Санс" клубын алты ойында жеңді. Дегенмен, "Лейкерс" командасы маңызды ойыншысының жарақат алуына байланысты қиын жағдайға түсті, өйткені команданың үшінші ең көп ұпай жинаған ойыншысы Джамал Уилкс (17 ұпай) финалға қатыса алмайтын болды. Бұл "Лейкерс" клубының құрамының тереңдігіне нұқсан келтірді, себебі команданың маңызды резервтік ойыншысы Джеймс Уорти енді Уилкс орнына негізгі құрамда ойнауға тиіс болды.
1-ойын
"Лейкерс" серияны Бостон Гарденде 115:109 есебімен жеңіспен бастады.
2-ойын
2-ойында "Лейкерс" 113:111 есебімен алға шықты, соңғы 18 секундта Джеральд Хендерсон Джеймс Уортидің пасын ұрлап, ойынды теңестірді. "Лейкерс" допты қайта енгізді, бірақ Мэджик Джонсон түсініксіз себеппен реттеу уақытын аяқтады. "Селтиктер" қосымша уақытта 124:121 есебімен жеңіске жетті, мұның себебі Скотт Ведманның соңғы 14 секундта базалық сызықтан соққан жеңіс голы болды.
3-ойын
3-ші ойында «Лейкерс» оңай жеңіс оді, 137:104 есебімен. Мэджик Джонсон 21 нәтижелі пас берді, бұл НБА финалдарының рекорды. Ойыннан кейін Ларри Берд өз командасының «әлсіздер» сияқты ойнағанын айтып, командаластарын серпіліске жетектеуге тырысты. Бұл Бостон тарихындағы плей-оффтағы ең ауыр жеңіліс болды.
4-ойын
4-ші ойында «Лейкерс» ойын аяқталуға бір минуттан аз уақыт қалғанда бес ұпайға еселеп кетті, бірақ бірнеше қателіктер жасады, соның ішінде төртінші ширек соңында Мажик Джонсон Роберт Пэришқа дұрыс пас бере алмады, ал қосымша уақытта екі маңызды айып тастауын мүлтіді. «Селтикс» ойынды теңестіріп, содан кейін қосымша уақытта 129:125 есебімен жеңіске жетті. Джонсон 4-ші ойында жасаған екі маңызды қателігі үшін («Пэриш» ұрлаған доп, содан кейін қосымша уақыттағы екі сәтсіз айып тастауы) «Трагикалық Джонсон» деп аталып, «Селтикс» жанкүйерлері тарапынан сыналды. «Лейкерс» қосымша уақытта басымдыққа ие болды, бірақ Карим Абдул-Жаббарға 16 секунд қалғанда жасалған даулы бұзушылық оның 6-шы жеке қателігіне айналып, ол ойыннан шығарылды. «Лейкерс» серпілісі тоқтап, Ларри Берд қосымша уақытта 16 секунд қалғанда Мажик Джонсоннан асып өтіп, маңызды доп тастады, содан кейін М.Л. Карр Джеймс Вортидің сыртқа тастауын ұрлап, жеңіске шешім беретін данк жасады. Ойын сонымен қатар «Селтикс» шабуылшысы Кевин МакХейлдің «Лейкерс» шабуылшысы Курт Рамбисті серпіліспен шабуыл жасағанда құлатқанымен ерекшеленді, бұл бәсекелестіктің физикалық сипатын күшейтті. Ларри Берд үшінші ширекте Карим Абдул-Жаббарды қуып жетеді, ал 1981 жылғы финалдың ең құнды ойыншысы Седрик Максвелл Джеймс Вортидің сәтсіз айып тастауынан кейін, қолымен мойнын қысып, жолдан өтіп, Вортидің қысымға «тәуелді» екенін көрсетеді. Сонымен қатар, Бёрд екінші ширекте Майкл Куперді сызыққа итеріп жіберді. 1984 жылғы финалдың 4-ші ойыны 1990 жылғы НБА финалының 2-ші ойынына дейін қосымша уақытқа өткен соңғы финалдық ойын болды.
5-ойын
5-ші ойында «Селтикс» 121:103 есебімен жеңіске жетіп, серияда 3:2 есебімен көшбасшылықты қамтамасыз етті, ал Ларри Берд 34 ұпай жинап, 17 допты қайтарып алды. Ойын «Ыстық ойын» деп аталды, себебі ол Бостон сарайында, кондиционер жоқ және қатты ыстықта өтті. «Селтикс» ойыншылары тым ыстық болғандықтан, тер шалбарларын кимей жылынды, ал қартайған Карим Абдул-Жаббарға оттегі берілді. Төреші Хью Эванс бірінші таймның бір сәтінде сусызданып, есінен таныды. Ол бірінші жартылайда жұмыс істеді, бірақ екінші жартылайда Джон Ванакпен ауыстырылды. Бұл сондай-ақ 2014 жылға дейін НБА финалында өз алаңында басымдыққа ие команданың 5-ші ойынды өткізген соңғы реті болды. Келесі жылы НБА финалы 2-3-2 форматына көшті, 5-ші ойын алаңында басымдыққа ие емес командаға берілді, және бұл 2013 жылға дейін сақталды.
6-ойын
6-ойында «Лейкерс» есеп 119:108 артықшылығымен серияны теңестірді. Ойын барысында «Лейкерс» командасы «Селтикс» командасының агрессивті тактикасына жауап берді, «Лейкерс» шабуылшысы Джеймс Уорти Седрик Максвеллді себетке қағып жіберді. Ойыннан кейін «Лейкерс» жанкүйері «Селтикс» қорғаушысы М. Л. Каррға сыра лақтырып, алаңнан шығып бара жатқанда, ол бұл серияны «толыққанды соғыс» деп атады.
7-ойын
7-ойында 5-ойындағыдай ыстық болған жоқ (ойын барысында үй ішіндегі температура шамамен болды, себебі ауаны салқындату үшін қосымша желдеткіштер әкелінді). "Селтикс" командасын Седрик Максвелл 24 ұпай, сегіз допты қайтару және сегіз нәтижелі паспен жетектеді, олар 111:102 есебімен жеңіске жетті. Ойын кезінде "Лейкерс" командасы 1 минут қалғанда 14 ұпайлық айырманы 3 ұпайға дейін қысқартты, сол кезде Седрик Максвелл Мэджик Джонсоннан допты ұрлап алды. Денис Джонсон екі айып тастаумен жеңіске қол жеткізді. Ларри Берд – серияның ең құнды ойыншысы деп танылды. Бұл серия NBA тарихында "Селтикс" пен "Лейкерс" командаларының NBA финалында кездескен сегізінші реті болды, Бостон әрқашан жеңіске жетті, ал "Селтикс" 1966 жылдан бері өз алаңында тұңғыш рет чемпион атанды.
Теледидарлық қамту
1984 жылғы чемпионат сериясы жоғары телерейтингтерді көрсетті. Плей-оффтың барлық ойындары Дик Стоктонның баяндауымен "Гордость и страсть" ("Мақтаныш пен құштарлық") атты 1984 жылғы НБА маусымы туралы деректі фильмде тіркелді. Стоктон, осы серияның тікелей эфирде суреттеушісі, Том Хайнсонмен бірге жұмыс істеді, және осы екеуі келесі төрт НБА финалдық ойындарын да көрсететін болды.
Салдары
Бұл сериалды еске алғанда, Мэджик Джонсон: «(Лейкерс) құнды сабақ алды. Тек қана мықтылар тірі қалады. Таланттың өзі жеткіліксіз. (80-ші жылдардағы) Лейкерс командасы осындай, күшті ниетті адаммен алғаш рет кездесті». Командалар 1985 жылғы финалда қайта кездесті, онда Лейкерс 4:2 есебімен жеңіске жетті. 1986 жылы олар үшінші рет қатарынан НБА финалына өте алмады (мұндай жетістікке 31 жылдан кейін Кливленд Кавальерс және Голден Стэйт Уорриорс командалары қол жеткізді), себебі Лейкерс конференциялық финалда Хьюстон Рокетс командасынан жеңілді. Лейкерс пен Селтикс 1987 жылы тағы да кездесіп, Лейкерс алты ойынның нәтижесінде жеңді.