Кіріспе
Палермо - Италияның ірі қалаларының бірі және Сицилияның тарихи әрі әкімшілік орталығы.
Алғашқы қоныстар
Палермо аймағындағы адам қоныстары тарихқа дейінгі дәуірге дейін жетеді. Бұл Сицилиядағы ең ежелгі орындардың бірі: 1953 жылы археолог Джоле Бовио Маркони Addaura үңгірлерінде қызықты граффитилер мен тарихқа дейінгі суреттерді тапты. Олар билеп жатқан адамдарды, мүмкін шамандарды, қанағаттандыру үшін жасалған рәсімді бейнелейді.
Финикиялықтар
8 ғасырда б.з.д. финикиялықтар Палермо аймағында гүлденген саудагерлер колониясын құрды. Жаңа қаланың Сикулимен, яғни аралдың шығыс бөлігінде өмір сүрген халықпен қарым-қатынасы сауда-саттық және соғыс екеуін де қамтиды. Көп ұзамай үлкен қалаға айналған алғашқы құрылыс Маббонат ("финикия тілінде "паналау орны") деп аталды. Елді мекеннің өзі Ziz (, ) деп аталды, бұл "Гүл" деген мағынаны білдіреді. Бұл Фукидид айтқан "Финикия үшбұрышын" құрайтын үш колонияның ең ірісі болды, ал қалғандары – Мотия және Солунтум.
Грекиялықтар
Біздің заманымыздан бұрынғы 8-7 ғасырлар аралығында гректер Сицилияны отарлады. Олар қаланы Панормос ("Барлық порт") деп атады және карфагендіктермен сауда жасады. Екі өркениет Сицилияда римдіктер басып алғанға дейін бірге өмір сүрді. Карфагендік монеталарда б.з.б. 5 ғасырдан бастап грек тілінде Панормос атауы қолданылды. Панормостағы грек колониясының екі ядросы болды: Кемония және Папиретос өзендері арасындағы "Ескі қала" (Палеполис) және "Жаңа қала" (Неаполис). Қызығы, ежелгі Неаполь да екі бөлікке бөлінген, солардың да осы есімдері болған. Қазіргі атауы соңғысынан шыққан.
Пуникалық соғыс
Пуникалық соғыстар барысында Палермо қаласы Карфагендіктер мен римдіктер арасында б.з.д. 254 жылы Рим флоты қаланы қоршағанға дейін таласқа түсті. Қазірде олар қарсылық көрсетуді тоқтатып, халық өз бостандығын сақтау үшін соғыс салығын төлеуге мәжбүр болды. Хасдрубал оны қайтарып алуға тырысты, бірақ римдік консул Квинт Цецилий Метелл оны жеңіп, Панормус деп белгіленген қалаға берік рим үстемдігін орнатты. 247 жылы Хамилкар Карфаген армиясымен бірге сол кезде Эркта деп аталған Монте-Пеллегрино тауына орналасты. Бірақ бұл бекер болды, себебі Палермо Римге адал болды. Осының нәтижесінде ол Сицилиядағы бес еркін қаланың бірі ретінде Претура құрметіне, Алтын Бүркіт белгісіне және өз монетасын соғу құқығына ие болды.
Рим және Византия дәуірі
Панормус Рим Республикасы мен империясының алтын ғасырында гүлденген және әдемі қала болған. "Жеңіс алаңы" деп аталатын Пиацца Витторияда маңызды сарайлар мен мозаикалар табылды, ал Норман дәуірінде үлкен театр сақталған. Географ Страбонның мәлімдемесіне сәйкес, Рим империясы кезінде қала астанаға көп мөлшерде бидай жеткізіп тұрған. Дегенмен, Веспасиан билігінен кейін қала құлдырап, 445 жылы вандал Африкасының королі Гейзерик шабуыл жасап тонаған. Кейіннен ол Одоакр мен Теодорихтың остготтарының билігіндегі аумақтың бір бөлігіне айналды. 535 жылы Византиялық генерал Белисарий Италияны қайта бағындыру жобасы аясында портына шабуыл жасады, бұл жағдай көп ұзамай қатал және апатты Готика соғысына ұласты. Византиялық үкімділік 831 жылға дейін сақталды, содан кейін Ахлабид арабтары Мазара-дель-Валлоға түсті. Арабтар бір жылдық қоршаудан кейін Палермоны басып алып, оны Сицилия әмірлігінің астанасы етіп жариялады.
Араб билігі тұсындағы Палермо
827 жылы византиялықтарға адмирал Евфемийдің Туниске қашып, Зиядат Алла әмірден оған көмектесуді сұрауы салдарынан Сицилия мұсылмандар тарапынан жаулап алынып, Сицилия әмірлігі құрылды. Жалпы, араб үкіметі төзімді болды, сонымен қатар яһудилерге де өз орны берілді және дамуға мүмкіндік жасалды. Арабтардың сицилиялық мәдениетке, әсіресе "отбасы туралы араб түсінігіне" ұзаққа созылатын әсер еткені айтылады. Бірақ, династиялық кикіреулерден кейін, викингтерден тараған Нормандия герцогтығынан келген норманндар христиандықты қайта жаулап алды; Роберт Гускар мен оның әскерінің күш-жігері арқасында қаланы христиандыққа қайтарған отбасы Гоутвильдер деп аталды. Палермо екі жүз жылдан астам уақыт бойы Сицилиядағы гүлденген ислам өркениетінің астанасы болды. Бұл кезеңде қала халқының саны нақты емес, себебі араб жазушыларының сол дәуірде берген деректері сенімсіз болды. Пол Байрох 11 ғасырда Палермо халқының шамамен 350 000 болғанын есептесе, Стефан Р. Эпштейн сияқты басқа тарихшылар оны 60 000-ға жуық деп бағалады. Әл-Макдиси Палермоның Ескі Қайырдан үлкен екенін айтқандықтан, Кеннет Мейер Сеттон осы санды 100 000-нан жоғары, бірақ 250 000-нан төмен деп есептейді. Араб үстемдігінің іздері бүгінге дейін көрініп тұр. Мұсылмандық артефакттарға Палеополис мүйісіндегі Каср ("Қала"), үлкен мешіт ауданы, Кальса ("Таңдалған"), теңіз жағасындағы әмірлердің орны, Папирето өзенімен кесіп өтетін Шиавони ("құлдар") ауданы; және батыс аймақта сарбаздар кварталы – Моаскер жатады. Алайда, Араб әмірлігі ішкі жанжалдарға байланысты әлсіреп, 1061 жылы Сицилияға кірген норманндар үшін оңай олжаға айналды. 1072 жылы төрт жылдық қоршаудан кейін Палермо Сицилия графы Роже I-ге бағынып, мұсылман үкіметі аяқталды.
After dynasty related quarrels however, there was a Christian reconquest in the form of the Normans from the Duchy of Normandy, descendants of the Vikings; the family who returned the city to Christianity, largely to the efforts of Robert Guiscard and his army, were called the Hautevilles. For more than two hundred years Palermo was the capital of a flourishing Islamic civilisation in Sicily. The population of the city during this period is uncertain, as figures given by Arab writers during the era were unreliable. Paul Bairoch estimated Palermo's population at 350,000 around the 11th century, while other historians like Stephan R. Epstein estimated it to be closer to 60,000. Based on al Maqdisi's statement that Palermo was larger than Old Cairo, Kenneth Meyer Setton put the figure above 100,000 but below 250,000. Traces of the ancient Arab domination can be seen still today. Muslim artifacts include the Kasr ("Castle"), on the cape of the Paleopolis, the district of the great mosque, the Kalsa ("Elected"), the emirs' seat along the sea, the area of the Schiavoni ("slaves"), crossed by the Papireto river; and, in the western region, the Moasker, the soldiers' quarter. However, the Arab emirate became increasingly torn by inner disputes and was a rather easy prey for the Normans, who had entered Sicily in 1061. In 1072, after four years of siege, Palermo fell to Count Roger I of Sicily, ending Muslim rule there.
Нормандықтар
Нормандықтар христиан дінін ресми дін ретінде қайта орнатып, Палермоны аралдың астанасы деп жариялады. 1130 жылы Роджер II Палермода Сицилия королі болып таж кигізілді. Христиан болғанына қарамастан, нормандықтар Палермода көпшілік құраған мұсылман халқына төзімділік танытты, бірақ Сицилияда олар азшылық болды. Яһудилер де маңызды қауым ретінде сақталды. Дегенмен, көптеген мешіттер христиан шіркеулеріне айналдырылды. Бұл көпмәдениетті өркениеттің жоғары деңгейін Палермода жаңа патша салған сәнді ескерткіштерден көруге болады. Мартурана шіркеуі мен Палатин капелласы сияқты ғимараттар араб, византия және нормандық әсерлердің керемет үйлесімін көрсетеді. Роджер II Сицилияның билігінде Сицилия және Италия түбегінің оңтүстік бөлігі Сицилия графтығынан Сицилия Корольдігіне дейін көтерілді; корольдік Палермодан, астанасы ретінде басқарылды, король сарайы Палаццо деи Норманниде орналасты. Осы кезеңде Палермо соборының құрылысы сияқты көптеген құрылыс жұмыстары жүргізілді. Сицилия Корольдігі Еуропадағы ең бай мемлекеттердің біріне айналды, тіпті Нормандық Англия Корольдігімен тең дәрежеде бай болды. Қала халқы 150 000 адамға дейін азайғанына қарамастан, Константинополь халқының күрт азаюына байланысты ол Еуропадағы ең ірі қалаға айналды. Джованни Фальконе және Паоло Борселлино сияқты судьялар да осы қалада қызмет етті. Соңғысы 1992 жылдың шілде айында Палермодағы Виа Д'Амелио көшесінде болған ауыр көлік бомбалап жарылу салдарынан бес күзшісімен бірге қаза тапты. 2012 жылға дейін бұл Мафия тапсырған Палермодағы соңғы қанды оқиға болды.
21 ғасыр
Қазіргі таңда Палермо – 720 мың тұрғыны бар қала. Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан және ондаған жылдар бойы бақылаусыз қала құрылысынан келген зиянды жоюға әлі де күш салып жатыр. Жерорта теңізінің ең көркем жағалауларының бірінде орналасқан Палермо – маңызды сауда және бизнес орталығы, сондай-ақ ислам елдерінен көптеген студенттер оқитын университеттің орны. Қаланың мұсылман әлемімен байланысы ешқашан үзілмеген. Палермо халықаралық әуежай мен көбейіп келе жатқан теңіз жолдары арқылы материкке қосылған. Дегенмен, құрлықпен байланыс әлі де нашар. Осы және басқа да себептерге байланысты туризмнің дамуына бұрынға дейін кедергі келтіріліп келді. Ал қаланың қайта жаңғыруы үшін пайдалануға болатын басты ресурс – үш мың жылдық тарихы мен халықтық мұрасының керемет игілігі деп саналады.