Жоғалған "Gnome Press" баспасы

Кіріспе

Жойылған американдық шағын баспа компаниясы

Gnome Press – американдық шағын баспа компаниясы, көбінесе көптеген ғылыми фантастика классикаларын жариялағанымен танымал. Gnome – SF фанаттары арасындағы ең белгілі баспагерлердің бірі болды, өмірі барысында 86 аталым шығарды. Көптеген шығармалары бүгінде SF және Фантастика классикасы саналады. Gnome SF жанры журнал ретінде танымал болған кезеңнен бастап, оның бұқаралық кітап баспасына енуіне дейінгі аралықта маңызды рөл атқарды, бірақ фанаттардың баспасынан кәсіби деңгейге көтерілу үшін жеткілікті қаржысы болмады. Компания он жылдан сәл астам уақыт бойы жұмыс істеді, ақырында ірі баспагерлермен, соның ішінде ғылыми фантастиканы жариялай бастағандармен бәсекелесе алмағандықтан жабылды. Гүлденген кезеңінде Gnome көптеген белгілі SF авторларын жариялады, ал кейбір жағдайларда, Роберт Э. Говардтың «Конан» сериясы (1950–1955 жылдар аралығында алты кітапта жарық көрген) және Исаак Азимовтың «Foundation» сериясы (1951–1953 жылдар аралығында үш кітапта жарық көрген) сияқты, олардың әңгімелері кітаптар түрінде жинақталуына себепкер болды.

Қор

Компания 1948 жылы Мартин Гринберг пен Дэвид А. Кайл құрған, екеуі де Нью-Йорк қаласының ғылыми фантастика жанкүйерлері және Гидра клубының мүшелері болған; Кайл сонымен қатар футуриан да болды. Гринберг бұрын "Қара дөңгелек" басылымын шығарған New Collectors Group арнайы басылымының серіктесі болған. Компанияның мекенжайы: Gnome Press, Inc., 80 E. 11th St. New York 3, N. Y. Кайл уақытының көбірек бөлігін басқа бизнеспен байланыстыруға мәжбүр болғандықтан, баспасөзге үлесі азайды. Гринбергті кейінірек ғылыми фантастика антологиясын құрастырған Мартин Гринбергпен, ал компаниясын 1924 жылы құрылған және 1950-1958 жылдар аралығында ғылыми фантастика шығарған Гринберг: Publisher баспасымен шатастыруға болмайды. Кейбір жанкүйерлердің қате пікірлеріне қарамастан, екі баспаның арасында ешқандай байланыс болған жоқ.

Тарих

Gnome Press сол кездегі Американың жетекші ғылыми фантастика журналы Astounding Science Fiction үшін жазған, өнімділігінің шыңындағы авторларға баса назар аударды. Gnome баспасында жарық көрген авторлардың қатарында Пол Андерсон, Исаак Азимов, Артур Кларк, Л. Спраг де Камп, Гордон Р. Диксон, Роберт А. Хайнлайн, К. Л. Мур, Клиффорд Д. Симак және А. Э. Ван Вогт болды. Gnome-ның алғашқы кітаптары сапалы басылған және Эдд Картье салған мұқабаларымен ерекшеленді. Gnome басылымдарында Рик Бинкли, Ханнес Бок, Чесли Бонестелл, Эдд Картье, Лайонел Диллон, Франсис Э. Данн, Эд Эмшвиллер, Фрэнк Келли Фриас, Джеймс Гибсон, Гарри Харрисон, Мел Хантер, Дэвид Кайл, Стэн Мак, Мюррей Тинкельман, Л. Роберт Цирки, Уолтер І. Ван дер Поль кіші және Уоллес Вуд сияқты ғылыми фантастика суретшілерінің иллюстрациялық материалдары (мұқаба суреттері, иллюстрациялары, карталары және дизайндары) жинақталған. Gnome Press-тің алғашқы кітабы Флетчер Пратт пен Л. Спраг де Камптың «Карнелиандық куб» романы болды, бұл түпнұсқа роман бастапқыда «Жаңа коллекционерлер тобымен» келісім шарт жасасты. Ол Исаак Азимовтың «Мен, робот» және «Іргетас трилогиясын» алғаш рет жариялады, Роберт Э. Говардтың «Конан варвар» әңгімелерін ұмытылғандықтан құтқарып, Артур Кларкты алғаш рет таныстырды және ғылыми фантастикадағы алғашқы тақырыптық антологияны – «Жұлдыздарға қарсы адамдар» ұсынды. Бұған «Шексіздікке саяхат», «Робот және адам», «Ғарыш саяхатшылары», «Болашақ туралы барша нәрсе» және ғылыми фантастикалық көзқараспен қараған болашақ туралы мақалалар жинағы – «Жақын аттракциондар» сияқты басқа тақырыптық антологиялар ілесіп келді. Баспасөз Роберт А. Хайнлайнның көптеген классикалық туындыларын және Вильмар Ширастың «Атом балалары» романын жариялады. Андре Нортон 1950 жылдары Gnome Press баспасында оқырман болып жұмыс істеді, сонымен қатар оның екі романы – «Ауру кемесі» және «Ғарыштық саргассо» компанияда «Эндрю Норт» псевдонимімен жарық көрді. Роберт Э. Говардтың «Конан» әңгімелерінің Gnome Press басылымдарына қатысты даулар туды. Ол материалды алғаш рет «Таңғажайып әңгімелер» журналында жарияланғанын еске түсірсе де, басылған жеті томның ішінде Говард жазбаған бір роман («Конанның оралуы») және Л. Спраг де Камптың Конан емес Говардтың әңгімесін Конан ретінде қайта жазған туындысы («Конанның әңгімелері») бар еді. Gnome басылған «Конан» сериясының кітаптары: «Конан Жеңімпаз» (1950), «Конанның қылышы» (1952), «Конанның келуі» (1953), «Король Конан» (1953), «Конан варвар» (1954), «Конанның әңгімелері» (1955) және «Конанның оралуы» (1957). Gnome Press тарихындағы ең нашар сатылған кітап – 1955 жылы жарық көрген H. Чандлер Эллиоттың «Жұмақтың тыныштығы» романы болды. Gnome-ның көптеген кітаптары Англияда Boardman Books баспасында қайта басылды.

Gnome Press concentrated on authors who were at the height of their popularity writing for Astounding Science Fiction, the American leading science fiction magazine of the time. Authors published by Gnome included Poul Anderson, Isaac Asimov, Arthur C Clarke, L. Sprague de Camp, Gordon R. Dickson, Robert A. Heinlein, C. L. Moore, Clifford D. Simak, and A. E. Van Vogt. Gnome's early books were well printed and featured jacket work by Edd Cartier. Gnome editions featured illustrative material (cover art, illustrations, maps and designs) from science fiction artists such as Ric Binkley, Hannes Bok, Chesley Bonestell, Edd Cartier, Lionel Dillon, Frances E. Dunn, Ed Emshwiller, Frank Kelly Freas, James Gibson, Harry Harrison, Mel Hunter, David Kyle, Stan Mack, Murray Tinkelman, L. Robert Tschirky, Walter I. Van der Poel, Jr., and Wallace Wood. Gnome Press's first book was The Carnelian Cube by Fletcher Pratt and L. Sprague de Camp, an original novel originally contracted by the New Collectors Group. It was the first to publish Isaac Asimov's I, Robot and Foundation Trilogy, brought Robert E. Howard's Conan the Barbarian stories back from pulp obscurity, first published Arthur C. Clarke, and introduced science fiction's first themed anthology, Men Against the Stars. The latter was followed by such other theme anthologies as Journey to Infinity, The Robot and the Man, Travellers of Space, All About the Future, and a book of articles about the future as seen from a science fictional point of view, Coming Attractions. The press also published many of Robert A. Heinlein's classics, and Children of the Atom by Wilmar Shiras. Andre Norton worked as a reader for Gnome Press in the 1950s, and also had two of her novels, Plague Ship and Sargasso of Space, published by the company under the pseudonym "Andrew North". Controversy surrounds the Gnome Press editions of Robert E. Howard's "Conan" stories. Though it placed the material in print for the first time since its original appearance in Weird Tales, the seven volumes it published also included one not written by Howard (The Return of Conan) and one of non Conan Howard stories rewritten as Conan by L. Sprague de Camp (Tales of Conan). The works Gnome published in the Conan series are Conan the Conqueror (1950), The Sword of Conan (1952), The Coming of Conan (1953), King Conan (1953), Conan the Barbarian (1954), Tales of Conan (1955), and The Return of Conan (1957). The worst selling book in Gnome Press history was 1955's new novel Reprieve from Paradise by H. Chandler Elliott. Many of Gnome's titles were reprinted in England by Boardman Books.

Кітап клубы

Gnome Press жаңа кітаптар шығара бастаған кезде Гринберг пен Кайл Fantasy Book Club-ты құрды, ол Gnome басылымдарын және басқа баспагерлердің кітаптарын жеңілдікпен сатуға арналған жазылым қызметі болатын. Олар сондай-ақ Ханнес Бок пен Эдд Картьедің қара-ақ фантазия өнерін көрсететін күнтізбелер шығарды. Компанияның соңғы жылдарында (1955–1961) Gnome Press тоқтатылған Fantasy Press баспасынан шағын көлемде қапталмайтын беттерді сатып алып, оларды Pick A Book операциясы (Fantasy Book Club-тың кейінгі, жаңартылған нұсқасы) арқылы сату үшін арзан бағамен жапты. Бұл тікелей почта арқылы сатудың алғашқы түрі болды және Doubleday-дің одан да сәтті ғылыми-фантастикалық кітап клубының негізгі идеясын қалыптастырды. Gnome Press кітаптарының көпшілігі қатты мұқабамен шығарылған, бірақ кейбір кітаптар кейіннен жұқа мұқабамен шықты. Гринберг эксперимент жасағанда, қалған қапталмайтын беттерін пайдаланып, бірнеше кітапты арзан қағаз мұқабамен жапты, бұл компанияны құтқаруға көмектесе ма деп тексеру үшін. Бірақ оның Pick A Book кітаптарының бағасы бір кітабына 1 доллар болғандықтан, эксперимент пайда әкелген жоқ және тоқтатылды (және осы сирек жұқа мұқабамен шыққан кітаптар бүгінде Gnome Press коллекционерлерінің арасында ең құнды саналады).

Қателік

Gnome Press-тің көп капиталы мен тарату мүмкіндіктері болмағандықтан, кітаптарын тікелей пошта арқылы жанкүйерлеріне сатуға сүйенді. Filmfax мәліметінше, Гринберг атақты ғылыми-фантастика және фэнтези жазушыларын ұстай алмады, олар көбірек ақы талап етіп, Doubleday сияқты ірі баспаларға кетіп қалды. Ірі баспагерлерде көбірек қаржы, маркетинг және тарату арналары (кітап дүкендеріне оптом сату мүмкіндігі) болды. Қаржылық басқарудың нашарлығы Gnome-ның авторларды ұстап тұру мүмкіндігін де шектеді. Компания авторларға тиісті роялти төлемеуімен танымал болды, бұл оның банкротқа ұшырауына себеп болды. Автор Исаак Азимов "Қорған" кітаптарын басып шығарғаны үшін ешқашан ақы алмағанын айтты және Гринбергті "ашық алаяқ" деп атады. Өзінің өмірбаянында, "И. Азимов: Мемориялар" кітабында, Азимов Gnome Press-пен болған өзінің көңілі толмаған қарым-қатынасы туралы, сондай-ақ оның баспагері Мартин Гринберг туралы толық мәліметтер келтіреді. Азимов және басқа авторлар ақырында кітаптарына құқықтарын қайтарып алып, оларды басқа, тиімдірек келісімдерге өткізе алды. Мартин Гринберг Gnome Press-те кішірек тираждар, арзан қағаз және қалдық тауарларды сату үшін түрлі акциялар арқылы шығындарды қысқартуды жалғастырды. Қаржылық қиындықтарға байланысты ол жабылуға мәжбүр болды, ал Gnome 1962 жылы ұзақ соталған сот процесі нәтижесінде жабылып, ғылыми-фантастика және фэнтези саласындағы жалғыз америкалық шағын баспа – Аркхам Хаусты қалдырды. Gnome Press істен шыққанда 100 000 доллар қарызы болды. Гринберг 2013 жылдың күзінде, ал Кайл 2016 жылдың күзінде қайтыс болды.

Мұра

Gnome Press басылымдары жинақталады, және көптеген, жақсы қолданылған кітаптарды қолжеткізуге болады, олардың бағасы арзан (2015 жылы Amazon.com 10-20 доллар шамасында бірнеше кітапты ұсынды). Басқа заттардың бағасы жоғары. Күнтізбелер ерекше сирек кездеседі. Кітаптардың ішінде «Мен, робот» кітабы, қатты мұқабада немесе оның баспа тақталарынан шығарылған Қарулы Күштерге арналған жұмсақ мұқабадағы басылымы, ерекше сұранысқа ие.