Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Рим өркениетінің инженерлік жетістіктері
Engineering accomplishments of the ancient Roman civilization
Ежелгі римдіктер өздерінің дамыған инженерлік жетістіктерімен әйгілі болды. Қалаларға ағын суды жеткізу технологиясы Шығыста дамыған, бірақ римдіктер оны Грецияда көзге көрінбейтіндей технологияға айналдырды. Римде қолданылған сәулет Грек және Этрус көздерінің күшті ықпалында болды.
The ancient Romans were famous for their advanced engineering accomplishments. Technology for bringing running water into cities was developed in the east, but transformed by the Romans into a technology inconceivable in Greece. The architecture used in Rome was strongly influenced by Greek and Etruscan sources.
Римдік жолдар
Римдіктер су тасқыны және басқа да табиғи қауіптерге төтеп беретіндей жолдар салған. Римдіктер салған кейбір жолдар әлі күнге дейін қолданылуда. Римдік жолдарының бірнеше нұсқасы болған. Көптеген жоғары сапалы жолдар бес қабаттан тұрған. Ең төменгі қабаты – павиментум, қалыңдығы 2,5 см және ол цементтен жасалған. Оның үстінде төрт қабат мұралар орналасқан. Павиментумнан тікелей жоғарыдағы қабат статумен деп аталған. Оның қалыңдығы 30 см, және ол цемент немесе саз арқылы байланыстырылған тастардан тұрған. Одан жоғары, 25 см қалыңдықтағы руденс орналасқан, ол қатайтылған бетоннан жасалған. Келесі қабат – ядро, 30-45 см қалыңдықтағы бетон қабаттарынан бірінен соң бірі төселген және тығыздалған. Руденстің үстіне 1-3 метр диаметрі мен 20-30 см қалыңдығы бар кремний немесе лавадан жасалған көпбұрышты плиталар төселген. Соңғы беткі қабат бетоннан немесе мұқият тегістелген және орнатылған шақ тастардан жасалған. Әдетте, жол кедергіге кездессе, римдіктер оны айналып өтудің орнына, кедергіні жою үшін инженерлік шешімдерді қолданған: кез келген су жолының үстінен көпірлер салынған; батпақты жерлер берік негіздемесі бар көтерілген жолдармен шешілген; төбелер мен таулы жерлер көбінесе кесіліп немесе туннельдер арқылы бұрылып өтілген (туннельдер шаршы, қатты тас блоктардан жасалған).
Roman roads were constructed to be immune to floods and other environmental hazards. Some roads built by the Romans are still in use today. There were several variations on a standard Roman road. Most of the higher quality roads were composed of five layers. The bottom layer, called the pavimentum, was one inch thick and made of mortar. Above this were four strata of masonry. The layer directly above the pavimentum was called the statumen. It was one foot thick, and was made of stones bound together by cement or clay. Above that, there was the rudens, which was made of ten inches of rammed concrete. The next layer, the nucleus, was made of twelve to eighteen inches of successively laid and rolled layers of concrete. Summa crusta of silex or lava polygonal slabs, one to three feet in diameter and eight to twelve inches thick, were laid on top of the rudens. The final upper surface was made of concrete or well smoothed and fitted flint. Generally, when a road encountered an obstacle, the Romans preferred to engineer a solution to the obstacle rather than redirecting the road around it: bridges were constructed over all sizes of waterway; marshy ground was handled by the construction of raised causeways with firm foundations; hills and outcroppings were frequently cut or tunneled through rather than avoided (the tunnels were made with square hard rock block).
Су құбырлары
Күн сайын Римге он бір түрлі су құбыры арқылы мың текше метр су әкелінеді. Ежелгі Римдегі адам басына шаққандағы су тұтынуы қазіргі Нью-Йорк немесе Рим сияқты қалалардағыдай болған. Судың көп бөлігі жұртшылыққа арналды, мысалы, моншалар мен канализацияға. “De aquaeductu” – Фронтиннің жазған Римдегі бірінші ғасырға тән су құбырлары туралы екі томдық ең толық зерттемесі. Су құбырлары ұзаққа созылуы мүмкін еді және әдетте бастауы теңіз деңгейінен жоғары, ал қала маңындағы су қоймаларына жеткенде төмендеуі мүмкін. Рим инженерлері аңғардан өткізу үшін, биік су құбыры салудың қиын екенін есептегенде, кері сифондарды қолданды. Рим легиондары су құбырларын салуға жауапты болды. Ал күтім-жөндеу жұмыстарын көбінесе құлдар атқарды. Римдіктер судың күшін пайдаланған алғашқы өркениеттердің бірі болды. Олар Грекиядан тыс жерлерде ұн тарту үшін алғашқы су диірмендерін салған және су диірмендерін салу технологиясын Жерорта теңізі аймағында таратыпты. Мысалы, Францияның оңтүстігіндегі Барбегалда бір ғана су құбырымен 16-дан астам тік осты диірмен жұмыс істеген, су бір диірменнен екіншісіне төгіліп, каскад құраған. Олар сондай-ақ тау-кен өндірісінде де шебер болды, металл кендерін өндіруге қажетті жабдықтарды жеткізу үшін су құбырларын салған, мысалы, гидравликалық тау-кен өндірісі үшін және шахта басында су сақтауға арналған резервуарлар салған. Олар сондай-ақ ұнтақтау және сусыздандыру машиналары сияқты тау-кен жабдықтарын құрастырып, пайдалана білген. Испанияның оңтүстік-батысындағы Рио-Тинто кен орындарында римдік дәуіріне тән үлкен диаметрлі тік дөңгелектер қазылған, олар су көтеруге қолданылған. Олар алтын ресурстарын пайдаланумен тығыз айналысты, мысалы, Оңтүстік Уэльстегі Долаукотиде және Солтүстік-Батыс Испанияда, бірінші ғасырдың басында Лас-Медулас сияқты үлкен алтын кендері дамыған елде.
A thousand cubic metres (260,000 US gal) of water were brought into Rome by eleven different aqueducts each day. Per capita water usage in ancient Rome matched that of modern day cities like New York City or modern Rome. Most water was for public use, such as baths and sewers. De aquaeductu is the definitive two volume treatise on 1st century aqueducts of Rome, written by Frontinus. The aqueducts could stretch from long, and typically descended from an elevation of above sea level at the source, to when they reached the reservoirs around the city. Roman engineers used inverted siphons to move water across a valley if they judged it impractical to build a raised aqueduct. The Roman legions were largely responsible for building the aqueducts. Maintenance was often done by slaves. The Romans were among the first civilizations to harness the power of water. They built some of the first watermills outside of Greece for grinding flour and spread the technology for constructing watermills throughout the Mediterranean region. A famous example occurs at Barbegal in southern France, where no fewer than 16 overshot mills built into the side of a hill were worked by a single aqueduct, the outlet from one feeding the mill below in a cascade. They were also skilled in mining, building aqueducts needed to supply equipment used in extracting metal ores, e. g. hydraulic mining, and the building of reservoirs to hold the water needed at the minehead. It is known that they were also capable of building and operating mining equipment such as crushing mills and dewatering machines. Large diameter vertical wheels of Roman vintage, for raising water, have been excavated from the Rio Tinto mines in Southwestern Spain. They were closely involved in exploiting gold resources such as those at Dolaucothi in south west Wales and in north west Spain, a country where gold mining developed on a very large scale in the early part of the first century AD, such as at Las Medulas.
Көпірлер
Рим көпірлері ең алғашқы, ірі және берік көпірлердің бірі болды. Олар арканы негізгі құрылым ретінде пайдалана отырып, таспен салынған. Көпшілігі бетонды да қолданды. 142 ж.б.д. салынған Понс Эмилиус, кейін Понте Рото (бұзылған көпір) деп аталды, Италияның Рим қаласындағы ең көне римдік тас көпір. Ең үлкен римдік көпір – Дамасктық Аполлодор салған Төменгі Дунайдағы Траян көпірі. Ол мың жылдан астам уақыт бойы жалпы және аралық ұзындығы бойынша салынған ең ұзын көпір болып саналды. Олар әдетте су бетінен кем дегенде 18 метр биіктікте орналасқан. Уақытша әскери көпір салудың мысалы – Рейн өзеніндегі екі Цезарь көпірі.
Roman bridges were among the first large and lasting bridges ever built. They were built with stone, employing the arch as basic structure. Most utilized concrete as well. Built in 142 BC, the Pons Aemilius, later named Ponte Rotto (broken bridge) is the oldest Roman stone bridge in Rome, Italy. The biggest Roman bridge was Trajan's bridge over the lower Danube, constructed by Apollodorus of Damascus, which remained for over a millennium the longest bridge to have been built both in terms of overall and span length. They were normally at least 18 meters above the body of water. An example of temporary military bridge construction is the two Caesar's Rhine bridges.
Плотиналар
Римдіктер су жинау үшін көптеген бөгеттер салды, мысалы Субиако бөгеттері, олардың екеуі Анио Новус су құбырын, Римді сумен қамтамасыз ететін ең ірі құбырды толықтырды. Субиако бөгеттерінің бірі табылған немесе болжанған ең биік бөгет болған деп есептеледі. Олар Испанияда 72 бөгет салған, мысалы Меридадағы бөгеттер, ал империяның басқа аймақтарында одан да көп бөгеттер салынған. Галисиядағы Монтефурадода олар Силь өзеніне бөгет салып, өзен төсегіндегі аллювиалды алтын кендерін ашқанға ұқсайды. Бұл орын Лас Медулас римдік алтын кенішіне жақын орналасқан. Ұлыбританияда бірнеше топырақ бөгеттер белгілі, соның ішінде Рим Ланчестерінен, Лонговициумнан жақсы сақталған мысалы бар. Солтүстік Англияда табылған шлак үйінділеріне қарағанда, ол өнеркәсіптік деңгейде металлургиялық жұмыстарға, яғни темір соғу немесе балқытуға пайдаланылған болуы мүмкін. Суды сақтауға арналған резервуарлар су құбыры жүйелерінде көп кездеседі, және көптеген мысалдар тек бір орында, Уэльстің батысындағы Долаукоти алтын кенінде табылды. Солтүстік Африкада көптеген елді мекендердің артындағы вадилерден сенімді сумен қамтамасыз ету үшін тас бөгеттер жиі қолданылды.
The Romans built many dams for water collection, such as the Subiaco dams, two of which fed Anio Novus, the largest aqueduct supplying Rome. One of the Subiaco dams was reputedly the highest ever found or inferred. They built 72 dams in Spain, such as those at Mérida, and many more are known across the empire. At one site, Montefurado in Galicia, they appear to have built a dam across the river Sil to expose alluvial gold deposits in the bed of the river. The site is near the spectacular Roman gold mine of Las Medulas. Several earthen dams are known from Britain, including a well preserved example from Roman Lanchester, Longovicium, where it may have been used in industrial scale smithing or smelting, judging by the piles of slag found at this site in northern England. Tanks for holding water are also common along aqueduct systems, and numerous examples are known from just one site, the gold mines at Dolaucothi in west Wales. Masonry dams were common in North Africa for providing a reliable water supply from the wadis behind many settlements.
Сәулет
Ежелгі Римнің ғимараттары мен сәулет өнері әсерлі болды. Мысалы, "Цирк Максимус" стадион ретінде пайдалануға жеткілікті үлкен еді. Колизей де рим сәулетінің ең жақсы үлгісін көрсетеді. Римдіктер салған көптеген стадиондардың бірі – Колизей, рим ғимараттарына тән аркалар мен қисықтарды ұсынады. Римдегі Пантеон әлі күнге дейін ескерткіш және қабір ретінде тұр, ал Диоклетианның ванналары мен Каракалланың ванналары сақталу деңгейімен ерекше, соңғысында әлі де толық күйіндегі күмбез сақталған. Мұндай алып қоғамдық ғимараттар империяның көптеген провинциялық орталықтары мен қалаларында көшірілді, ал олардың дизайны мен құрылысының негізгі принциптерін Витрувий мыңжылдықтар тоғысындағы монументалды еңбегі "Де архитектура" ("Сәулет туралы") еңбегінде сипаттаған. Ванналар үшін жасалған технология ерекше әсерлі болды, әсіресе гипокаустың кеңінен қолданылуы, ол дамыған алғашқы орталық жылыту жүйелерінің бірі еді. Бұл өнертабыс тек ірі қоғамдық ғимараттарда ғана емес, сонымен қатар империя бойынша салынған көптеген виллалар сияқты тұрғын үйлерде де қолданылды.
The buildings and architecture of Ancient Rome were impressive. The Circus Maximus, for example, was large enough to be used as a stadium. The Colosseum also provides an example of Roman architecture at its finest. One of many stadiums built by the Romans, the Colosseum exhibits the arches and curves commonly associated with Roman buildings. The Pantheon in Rome still stands a monument and tomb, and the Baths of Diocletian and the Baths of Caracalla are remarkable for their state of preservation, the former still possessing intact domes. Such massive public buildings were copied in numerous provincial capitals and towns across the empire, and the general principles behind their design and construction are described by Vitruvius writing at the turn of millennium in his monumental work De architectura. The technology developed for the baths was especially impressive, especially the widespread use of the hypocaust for one of the first types of central heating developed anywhere. That invention was used not just in the large public buildings, but spread to domestic buildings such as the many villas which were built across the Empire.
Материалдар
Ең көп қолданылатын материалдар кірпіш, тас немесе қалау, цемент, бетон және мәрмәр болды. Кірпіштер түрлі пішіндерде келді. Бағаналар салу үшін қисық кірпіштер, ал қабырғалар салу үшін үшбұрышты кірпіштер қолданылды. Мәрмәр көбінесе әсемдеу материалы ретінде пайдаланылды. Август бірде Римді кірпіш қаладан мәрмәр қалаға айналдырғанымен мақтанды. Римдіктер бастапқыда мәрмәрді Грекиядан әкелген, бірақ кейіннен Солтүстік Италияда өз кеніштерін тапты. Цемент гидратацияланған әкпен (кальций оксидімен) құм мен су араласқаннан жасалған. Римдіктер құмды вулкандық күл сияқты позоландық қоспамен алмастыру немесе оны қосу арқылы өте берік цемент, яғни гидравликалық цемент немесе гидравликалық аралас цемент алуға болатынын анықтады. Олар оны ғимараттар, қоғамдық моншалар және су тас жолдары сияқты құрылыстарда кеңінен қолданды, осылайша олардың қазіргі заманға дейін сақталуын қамтамасыз етті.
The most common materials used were brick, stone or masonry, cement, concrete and marble. Brick came in many different shapes. Curved bricks were used to build columns, and triangular bricks were used to build walls. Marble was mainly a decorative material. Augustus once boasted that he had turned Rome from a city of bricks to a city of marble. The Romans had originally brought marble over from Greece, but later found their own quarries in northern Italy. Cement was made of hydrated lime (calcium oxide) mixed with sand and water. The Romans discovered that substituting or supplementing the sand with a pozzolanic additive, such as volcanic ash, would produce a very hard cement, known as hydraulic mortar or hydraulic cement. They used it widely in structures such as buildings, public baths and aqueducts, ensuring their survival into the modern era.
Тау-кен өндірісі
Римдіктер минералды кен орындарын алғаш рет дамыған технологияларды пайдалана отырып, әсіресе су құбырларын қолданып, суды үлкен қашықтықтан әкеліп, жұмыстарға көмектесу үшін игерді. Олардың технологиясы Ұлыбританиядағы Долаукоти сияқты жерлерде жақсы көрінеді, онда олар кем дегенде бес ұзын су құбыры арқылы жақын маңдағы өзендер мен ағындарды пайдаланып алтын кенін өндірді. Олар кен іздеу үшін суды пайдаланды: топырақты шайып, тастың негізін ашып, кен тамырларын көзге көрінетін етіп шығарды. Олар осы әдісті (шушинг деп аталады) қалдық тастарды алып тастау және отпен әлсіретілген ыстық тастарды сумен сөндіру үшін де қолданды. Мұндай әдістер ашық карьерде кен қазуда өте тиімді болды, бірақ жер астындағы жұмыстарда отты пайдалану өте қауіпті еді. Жарылғыш заттардың пайда болуымен бұл әдістер қажетсіз болды, бірақ гидравликалық кен қазу әлі де аллювиалды қалайы кендерінде қолданылады. Олар сондай-ақ ұнтақталған кенді жуу үшін бақыланатын су ағынын жасау үшін де пайдаланды. Олар, әрине, қатты кенді ұнтақтау үшін сумен жұмыс істейтін мөр тегістегіштерді де ойлап тапқан болуы керек, одан кейін алтын шаңын жинау үшін жуатын болған. Аллювиалды кен орындарында олар гидравликалық кен қазу әдістерін кеңінен қолданды, мысалы, Испанияның солтүстік-батысындағы Лас-Медулас. Римдіктердің көптеген ерте кен орындарында су резервуарлары мен су құбырларының іздері табылды. Бұл әдістерді Плиний Ескі "Табиғат тарихы" еңбегінде егжей-тегжейлі сипаттаған. Ол сондай-ақ жер астындағы терең кен қазуды сипаттап, жұмыстарды кептіру үшін кері айналатын су дөңгелектерін пайдалану қажеттігін айтқан. Кейінгі кен қазу жұмыстары кезінде ашылған көптеген римдік шахталарда осындай дөңгелектердің нақты мысалдары табылды. Рио-Тинтодағы мыс кен орындары осындай артефакттардың бір көзі болды, онда 1920 жылдары 16 жиынтық табылды. Олар суды шығару үшін Архимед бұрандаларын да қолданды.
The Romans were the first to exploit mineral deposits using advanced technology, especially the use of aqueducts to bring water from great distances to help operations at the pithead. Their technology is most visible at sites in Britain such as Dolaucothi where they exploited gold deposits with at least five long aqueducts tapping adjacent rivers and streams. They used the water to prospect for ore by unleashing a wave of water from a tank to scour away the soil and so reveal the bedrock with any veins exposed to sight. They used the same method (known as hushing) to remove waste rock, and then to quench hot rocks weakened by fire setting. Such methods could be very effective in opencast mining, but fire setting was very dangerous when used in underground workings. They were made redundant with the introduction of explosives, although hydraulic mining is still used on alluvial tin ores. They were also used to produce a controlled supply to wash the crushed ore. It is highly likely that they also developed water powered stamp mills to crush hard ore, which could be washed to collect the heavy gold dust. At alluvial mines, they applied their hydraulic mining methods on a vast scale, such as Las Medulas in north west Spain. Traces of tanks and aqueducts can be found at many other early Roman mines. The methods are described in great detail by Pliny the Elder in his Naturalis Historia. He also described deep mining underground, and mentions the need to dewater the workings using reverse overshot water wheels, and actual examples have been found in many Roman mines exposed during later mining attempts. The copper mines at Rio Tinto were one source of such artefacts, where a set of 16 was found in the 1920s. They also used Archimedean screws to remove water in a similar way.
Әскери техника
Инженерлік өнер Рим әскеріне де институционалды түрде сіңген, олар форттар, лагерьлер, көпірлер, жолдар, пандустар, палисадалар және қоршау жабдықтарын, сондай-ақ басқа да нысандарды салды. Рим республикасындағы әскери көпір салудың ең танымал мысалы – Юлий Цезарьдің Рейн өзені арқылы салған көпірі. Бұл көпір арнайы инженерлер тобының күшімен бар болғаны он күнде аяқталды. II ғасырдың басында Траянның Дакиядағы соғыстарындағы олардың ерліктері Траян бағанасында, Римде мәңгіленген. Әскер алтын өндірумен де жақын қатысты болды және, мүмкін, 75 жылы аймақты бағындырғаннан кейін Уэльстегі Долаукоти римдік алтын кенішінде кең ауқымды каналдар мен цистерналар кешенін салған.
Engineering was also institutionally ingrained in the Roman military, who constructed forts, camps, bridges, roads, ramps, palisades, and siege equipment amongst others. One of the most notable examples of military bridge building in the Roman Republic was Julius Caesar's bridge over the Rhine River. This bridge was completed in only ten days by a dedicated team of engineers. Their exploits in the Dacian wars under Trajan in the early 2nd century AD are recorded on Trajan's column in Rome. The army was also closely involved in gold mining and probably built the extensive complex of leats and cisterns at the Roman gold mine of Dolaucothi in Wales shortly after conquest of the region in 75 AD.
Энергетика технологиясы
Су доңғалағы технологиясы Рим дәуірінде жоғары деңгейде дамыған, бұл факт Витрувийдің (De architectura) және Плиний Үлкеннің (Naturalis Historia) еңбектерімен расталған. Су доңғалақтарының ең ірі кешені Арль қаласының жанындағы Барбегалда орналасқан, ол қалаға су жеткізетін негізгі су құбырынан арна арқылы су алған. Бұл жерде екі қатарға орналасқан он алты су доңғалағы болған. Бір доңғалақтың шығысы келесі доңғалақтың кірісіне жалғасқан. Арльден солтүстікке қарай 12 шақырым жерде, Фонвьельге жақын Барбегалда, су құбыры тік төбеге жеткенде, ұн диірменін қуаттандыру үшін қатарлас су доңғалақтарымен жабдықталған. Диірмен кешенінің солтүстігінде екі су құбыры бірігіп, операторларға су ағынын бақылауға мүмкіндік беретін шлюз орналасқан. Су арналарының және жеке диірмендердің іргетастарының маңызды қалдықтары сақталған, сондай-ақ диірмендер салынған төбеге көтерілетін баспалдақ та бар. Диірмендер шамамен бірінші ғасырдың соңынан үшінші ғасырдың соңына дейін жұмыс істеген. Олардың күніне 4,5 тонна ұн өндіруге қабілетті болғандығы, сол кездегі Арелат қаласының 12 500 тұрғынын нанмен қамтамасыз етуге жеткілікті еді. Иераполис пилорамасы – Кіші Азиядағы Иераполис қаласында (қазіргі Түркия) орналасқан, сумен жұмыс істейтін римдік тас пилорама. Біздің заманымыздың үшінші ғасырының екінші жартысына жататын бұл пилорама, кранк және жалғау таяқты біріктірген алғашқы машина болып табылады. Су диірмені жергілікті диірменші Маркус Аврелий Аммианостың саркофагында бейнеленген. Онда тікбұрышты блоктарды кесетін екі фреймдік араны қуаттандыратын диірмен көрсетілген. Археологиялық зерттеулерге сәйкес, алтыншы ғасырда Иорданияның Гераса және Түркияның Эфес қалаларындағы сумен жұмыс істейтін тас пилорамаларда бұрандалы және жалғау таяқты механизмдер қолданылған. Трирдегі (қазіргі Германия) сумен жұмыс істейтін мәрмәр пішіндері туралы әдеби сілтемелерді Аусонийдің біздің заманымыздың төртінші ғасырының соңындағы «Мозелла» поэмасында табуға болады. Бұл Рим империясының көптеген аймақтарында су энергиясының түрліше қолданылғанын көрсетеді. Римдегі Яникулум төбесінде Аква Траяна арнасымен сумен жабдықталған диірмендер кешені де болған. Аурелиан қабырғалары төбеге дейін салынған, бұл қалаға нан ұны жеткізу үшін астық ұнтақтауға арналған су диірмендерін қамтуы мүмкін. Сондықтан диірмен император Аурелианның (270–275 жж.) қабырғаларын салған кезде немесе одан бұрын салынған болуы мүмкін. Диірмендер су құбыры арқылы сумен жабдықталған, ол тік төбеден төмен құлап аққан. Бұл орын Барбегалға ұқсас, бірақ 1990 жылдардың соңындағы қазба жұмыстары көрсеткендей, олардың дизайнында асып кету орнына төмен қарай орналасуы мүмкін. Диірмендер 537 жылы готтар қаланы қоршаған кезде сумен жабдықталмай қалған. Бірақ олар кейіннен қалпына келтірілді және кем дегенде Папа Григорий IV (827–844) кезіне дейін жұмыс істеген болуы мүмкін. Рим империясының басқа да көптеген аймақтарынан хабарламалар келіп түскен, бірақ олардың көп бөлігі әлі қазба жұмыстарынан өтпеген.
Water wheel technology was developed to a high level during the Roman period, a fact attested both by Vitruvius (in De architectura) and by Pliny the Elder (in Naturalis Historia). The largest complex of water wheels existed at Barbegal near Arles, where the site was fed by a channel from the main aqueduct feeding the town. It is estimated that the site comprised sixteen separate overshot water wheels arranged in two parallel lines down the hillside. The outflow from one wheel became the input to the next one down in the sequence. Twelve kilometers north of Arles, at Barbegal, near Fontvieille, where the aqueduct arrived at a steep hill, the aqueduct fed a series of parallel water wheels to power a flourmill. There are two aqueducts which join just north of the mill complex, and a sluice which enabled the operators to control the water supply to the complex. There are substantial masonry remains of the water channels and foundations of the individual mills, together with a staircase rising up the hill upon which the mills are built. The mills apparently operated from the end of the 1st century until about the end of the 3rd century. The capacity of the mills has been estimated at 4.5 tons of flour per day, sufficient to supply enough bread for the 12,500 inhabitants occupying the town of Arelate at that time. The Hierapolis sawmill was a Roman water powered stone saw mill at Hierapolis, Asia Minor (modern day Turkey). Dating to the second half of the 3rd century AD, the sawmill is the earliest known machine to combine a crank with a connecting rod. The watermill is shown on a raised relief on the sarcophagus of Marcus Aurelius Ammianos, a local miller. A waterwheel fed by a mill race is shown powering two frame saws via a gear train cutting rectangular blocks. Further crank and connecting rod mechanisms, without gear train, are archaeologically attested for the 6th century AD water powered stone sawmills at Gerasa, Jordan, and Ephesus, Turkey. Literary references to water powered marble saws in Trier, now Germany, can be found in Ausonius's late 4th century AD poem Mosella. They attest a diversified use of water power in many parts of the Roman Empire. A complex of mills also existed on the Janiculum in Rome fed by the Aqua Traiana. The Aurelian Walls were carried up the hill apparently to include the water mills used to grind grain towards providing bread flour for the city. The mill was thus probably built at the same time as or before the walls were built by the emperor Aurelian (reigned 270–275 AD). The mills were supplied from an aqueduct, where it plunged down a steep hill. The site thus resembles Barbegal, although excavations in the late 1990s suggest that they may have been undershot rather than overshot in design. The mills were in use in 537 AD when the Goths besieging the city cut off their water supply. However they were subsequently restored and may have remained in operation until at least the time of Pope Gregory IV (827–44). Many other sites are reported from across the Roman Empire, although many remain unexcavated.