Кіріспе

Римдегі фонтан, Италия

Треви фонтаны – Италияның Рим қаласындағы Треви ауданында орналасқан 18 ғасырға жататын фонтан. Оны итальяндық архитектор Никола Сальви жобалап, 1762 жылы Джузеппе Паннини және басқа бірнешеулер аяқтаған. Биіктігі мен енімен ерекшеленіп, қаладағы ең ірі барокко стиліндегі фонтан және әлемдегі ең танымал фонтандардың бірі болып саналады.

1629 жылға дейінгі тарих

Үш жолдың (tre vie) қиылысында орналасқан фонтан "заманауи" Acqua Vergine-нің соңғы нүктесін көрсетеді – жаңартылған Aqua Virgo, көне Рим қаласын сумен жабдықтаған акведуктердің бірі. Б.з.д. 19 жылы, әйгілі болғандай, бір бойжеткеннің көмегімен римдік техниктер қаладан шамамен таза су көзін тапқан. (Осы көрініс қазіргі фонтанның қасбетінде бейнеленген.) Дегенмен, акведуктың соңғы тікелей емес жолы оның ұзындығын біршама арттырды. Бұл Aqua Virgo суды Агриппаның ванналарына жеткізді. Ол Римге 400 жылдан астам қызмет етті.

Атау шығу тегі

Су бұрқағының атауы латын тіліндегі "trivium" (үш көшенің қиылысы) сөзінен туындаған. Мүсін Via De' Crocicchi, Via Poli және Via Delle Muratte көшелерінің ортасында орналасқан.

Римдік су құбырлары

VI ғасырда су құбырлары тиісінше күтім көрмеген, нәтижесінде, жұмыс істеп тұрған 14 су құбыры остготтардың шапқыншылығы кезінде зақымдалды. Таза су акведугі Италия астанасынан 10 шақырым қашықтықта су жинап, содан кейін Треви фонтанына жеткізеді. Су құбыры бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді, бірақ кейбір жөндеу жұмыстары кезінде фонтан уақытында сусыз қалған. Кальцийдің жоқтығының салдары деп есептеледі.

Комиссия, құрылыс және жобалау

1629 жылы Папа VIII Урбан бұрынғы фонтанды жеткілікті драматикалық емес деп тапқаннан кейін, Джан Лоренцо Берниниден мүмкін болатын жаңартулардың эскиздерін салуын сұрады, бірақ Папа қайтыс болған соң жоба тоқтатылды. Бернинидің жобасы ешқашан іске аспаса да, қазіргі фонтанның көптеген элементтерінде Бернинидің қолтаңбасы көрінеді. Пьетро да Кортонаның Альбертинада сақталған алғашқы, маңызды моделі де бар, сондай-ақ XVIII ғасырдың басындағы әртүрлі эскиздер, көбінесе авторсыз, сонымен қатар Никола Микеттиге жатқызылатын жоба, Фердинандо Фугаға және Эдме Бушардонның француздық дизайны да сақталған. Жұмыс 1732 жылы басталды. Салви 1751 жылы жұмысының жартысы бітпеген күйінде қайтыс болды, бірақ ол шаштараздың көрініссіз тақтасы ансамбльдің көркін бұзбау үшін, оны римдіктер «күпірлер туындысы» деп атаған мүсіндік вазаның артына жасырды, себебі ол Таро картасына ұқсайды. Фонтанды безендіруді аяқтау үшін төрт мүсінші шақырылды: Пьетро Браччи (оның Океан мүсіні орталық нишада орналасқан), Филиппо делла Валле, Джованни Гросси және Андреа Бергонди. Джузеппе Паннини (1718-1805), Джованни Паоло Паннинидің ұлы, сәулетші ретінде жұмысқа алынды. Паннини 1762 жылы Треви фонтанын аяқтады, ол жоспарланған Агриппа мен Тривияның, римдік перінің мүсіндерін қазіргі аллегориялармен алмастырды. Фонтанды 22 мамыр күні Папа XIII Клемент ресми түрде ашты. Бұл құрылыстың көп бөлігі Римнің шығысында орналасқан Тиволи маңынан алынған травертин тасынан жасалған.

Қалпына келтіру

Су бұрқағы 1988 жылы тұман салдарынан түсі өзгергенін жою мақсатында қайта жаңартылды, және 1998 жылы тағы да жаңартылды; тас жұмыстары тазартылып, барлық жарықтар мен басқа да тозу орындары шебер қолөнершілермен жөнделді, сондай-ақ фонтан айналмалы сорғылармен жабдықталды. Қайта жаңарту жұмыстары 2014 жылдың маусым айында басталды және 2015 жылдың қараша айында аяқталды. Фонтан 2015 жылдың 3 қарашасында кешкі салтанатты шарамен қайта ашылды. Қайта жаңартуға фонтанның түнгі жарығын күшейту үшін 100-ден астам LED шамдары орнатылды.

2023 жылғы наразылық

2023 жылдың 21 мамырында Ultima Generazione (Соңғы ұрпақ) климаттық наразылық тобының белсенділері фонтанды көмірмен суды бояп бүлдірді. Рим мэрі Роберто Гуальтьери мұра нысандарына жасалған шабуылды айыптап, сынға алды. Фонтан суды қайта пайдаланатындықтан, оны тазалау үшін 300 000 литр ластанған суды тоқтатып, жаңа су құю қажет, бұл үлкен шығындарға әкеледі. Ұлттық мұхитты зерттеу және атмосфера басқармасының бұрынғы бас ғалымы Райан Мау бұл шабуылды "климаттық эко-анархистер" жасағанын мәлімдеді.

Иконография

Су бұрқағының фонында Палаццо Поли орналасқан, оған екі негізгі қабатты байланыстыратын алып коринфтік пилястрлары бар жаңа қасбеті жасалған. Суды бағындыру – су мен тас араласып, кішкентай алаңды толтыра, алға құлап жатқан осы алып жобаның негізгі тақырыбы. Тритондар Океанның қабықша арбасын басқарып, гиппокамптарды қолданып бағындырады. Тритондар мен жылқылар симметриялық тепе-теңдікті қамтамасыз етеді, олардың мінезі мен поздарының арасында максималды контраст байқалады (1730 жылға қарай Франция мен Германияда Рококо өнері толық гүлденген еді).

Ақша лақтыру

Ақша монеталарын оң қолмен сол иықтан лақтыру керек деген сенім бар. Осы тақырып 1954 жылғы "Фонтандағы үш монета" фильмінде және сол аттас, Оскар сыйлығын жеңіп алған ән арқылы таныстырылды. Күн сайын фонтанға шамамен 3000 евро лақтырылады. 2016 жылы фонтанға шамамен 1,4 миллион евро (1,5 миллион АҚШ доллары) лақтырылған. Бұл ақша Римдегі мұқтаж жандарға арналған супермаркетті қаржыландыруға жұмсалды.

Танымал мәдениетте

Су бұлағы бірнеше фильмде пайда болды, соның ішінде "Римдік демалыс" (1953); "Су бұлағындағы үш тиын" (1954); Федерико Феллинидің классикалық туындысы "La Dolce Vita" (1960); "Сабрина Римге барады" (1998); және "Лиззи МакГайр фильмі" (2003). Треви фонтаны Оторино Респигидің 1916 жылғы "Рим фонтандары" симфониялық поэмасының үшінші бөлімінде, "Треви фонтаны түскі уақытта" деп бейнеленген. Федерико Феллинидің 1960 жылғы "La Dolce Vita" фильмінде Анита Экберг Марчелло Мастрояннимен бірге фонтанға еніп кетеді. 1973 жылы Италияның ұлттық пошта қызметі Треви фонтанына арналған пошта маркасын шығарды.

Көшірмесі

11 м биіктігі және 20,6 м ені бар осыған ұқсас фасад құрылысы 2023 жылы Бразилияның Серра-Негра қаласында ескерткіш ретінде салынды. Тағы бір данасы Лас-Вегастағы Цезарь сарайының жанында орналасқан, ал тағы бір көшірмесін Сеул метрополитенінің Джамсил станциясында кездестіруге болады.