Кіріспе

Хатчер өткелі (3 886 фут немесе 1 148 метр) – Алясканың Талкитна тауларының оңтүстік-батысынан өтетін тау өткелі. Ол кен іздеуші және кенші Роберт Хатчердің құрметіне аталған. Ең жақын қалалар – оңтүстікке қарай шамамен 12 миль (19 км) қашықтықтағы Палмер және Василла, ал батысқа қарай шамамен Уиллоу қаласы орналасқан. Бұл елді мекендер Мать-Су аңғарында шамамен 76,20 метр биіктікте жатыр.

Шолу

Батыстан асуға Парк тас жолынан Уиллоу Крик аңғарымен жоғары қарай иіліп өтетін жол арқылы жетеді. Асу батыста Уиллоу Криктің альпілік бастауларын, шығыста Фишхук Крик пен Тәуелсіздік ойысынан бөліп тұрады. Шығысқа қарай жол Кіші Суситна өзенінің шатқалымен төмен қарай түсіп, оңтүстікке қарай Матануска-Суситна аңғарының шетіндегі тік тауларға дейін шамалы ондаған шақырымға созылады. Асудың үстіндегі жол толығымен тоспаланбаған және минималды түрде күтіледі. Жолдың осы орталық бөлігі қыркүйектің соңынан шілдеге дейін қарға жабылады. Автокөліктерге жабық болғанымен, бұл жол бөлігінде қыс және көктем айларында қар машиналары мен шаңғышылар көп жүреді. Асу аумағындағы кең көлемді кен жұмыстары, шахталар, туннельдер, аспалы жолдар және 1900 жылдардың басындағы кен өндіруге байланысты басқа да құрылыстар жолдың салынуына себеп болған. Қазір Тәуелсіздік ойысында аздаған адамдар тұрып, жұмыс істейді, ал айналасындағы аңғарларда ешкім тұрмайды. Бұл аймақта тарихи тұрғын елді мекендер жоқ, бірақ Денеина үндістері 1930 жылға дейін Батыс Талкетна тауларында карибу, қой және бұғы аулаған. Аймақтағы адам қызметі, соның ішінде асу арқылы өтетін жол, толығымен алтын өндірумен байланысты. Асудың айналасындағы жердің көбісі мемлекеттік меншікте, көптеген шағын жеке меншік жерлер бар, олар негізінен минералды байлықтарды қамтиды. Аймақ күндізгі демалыс үшін танымал: шаңғымен сырғанау, шаңғы тебу, қар мотоциклімен жүру, жаяу серуендеу, кемпинг, аң аулау, тау өзендерінде каякпен жүзу, жидек жинау, тауға өрмелеу, демалыс мақсатында алтын өндіру, тау велосипедімен жүру және т.б. Асудан бірнеше шақырым шығысқа қарай орналасқан Тәуелсіздік кенінің мемлекеттік тарихи паркі жақсы сақталған кен ғимараттарынан және жер асты кен орнына экскурсиялар ұсынатын кен мұражайынан тұрады. Hatcher Pass State Management аймағы ретінде ұйымдастырылған үлкен жер учаскесі мемлекеттік саябақты және асуды қамтиды, сондай-ақ оларды қоршап тұрады. Тамақ пен тұруға жайлы жағдайлар Тәуелсіздік аңғарындағы Хэтчер Пасс лоджасында ұсынылады.

Шаңғы спорты

Бұл аймақта шаңғы спорты бойынша бай мұра бар. Тарихи фотосуреттерде шахтерлер шаңғымен демалып жатқандарын көрсетеді. 1930 жылдары Анкоридж шаңғышылары Fishhook Inn қонақ үйіне автобуспен жеткізіліп, ондағы арқан көтергішін пайдаланған. Көп жылдар бойы қазіргі заманғы тау шаңғысы курорты құру бойынша көптеген ұсыныстар енгізілді. 2005 жылы Mat-Su округі электр желісін кеңейтіп, базалық үйдің жоспарланған орнына қысқа кіру жолын салды. Бұл өткел штаттағы автомобильмен баруға болатын ең танымал тау шаңғысы аймақтарының бірі болып табылады. Әдетте, ол Аляскада күзде шаңғы тебуге қолайлы қардың алғашқы қалалық қолжетімді аймағы болып табылады. Тау шаңғысы маусымы әдетте қыркүйектің соңынан сәуірдің соңына дейін созылады. Hatcher Pass Lodge және музейге жақын биік таулы аймақтағы тарихи кен орындарының арасымен өтетін, дайындалған коньки және классикалық шаңғы жолдарының маусымы әдетте қазаннан сәуірге дейін созылады. 2012 жылдың желтоқсанында Government Peak демалыс аймағындағы орман және шатқалдардағы скандинавиялық шаңғы трассасының алғашқы 10 шақырымы ашылды және 2013 жылы шале салынды. 2016 жылы қосымша жолдар мен жарықтандыру орнату жоспарланған. Шаңғышылар көп келетін Hatcher Pass мемлекеттік басқару аймағының үлкен бөлігінде қар көліктеріне тыйым салынған. Аймақта бірнеше тау шатырлары бар; осы шатырларды байланыстыратын тау өткелдері мен мұздықтар арқылы шөлдік айналым жасауға болады.

Тау-кен өндірісі

Хачер өткеліндегі Уиллоу Крик кен ауданы тарихи тұрғыдан Аляскадағы ең көп алтын өндірген үшінші аудан болып табылады, ол 624 000 унция алтын өндірген. Уиллоу Крик кен ауданында алтынның алқаптық кен орындарынан өндіру 1906 жылы басталды. Бірнеше жылдан кейін жоғары сапалы тарамды кен орындарынан қатты тау жыныстарынан алтын өндіру басталды. Алтынның алқаптық кен орындарынан өндіру жұмыстары бүгінге дейін үзіліспен жалғасып келеді. Жер асты кен өндіру 1951 жылға дейін өткел маңындағы әртүрлі жерлерде жалғасты. 1980 жылдары аймақтағы қатты тау-кендердің бірі қысқа мерзімге қайта ашылды. Қазіргі таңда аймақта кем дегенде бір кен компаниясы алтынды белсенді түрде іздеу жұмыстарын жүргізіп жатыр.

География

Фишхук жолы 3886 футқа (1184 м) көтеріліп, Талкетна тауларының оңтүстік-батыс бұрышында Фишхук және Уиллоу өзендерінің бастауында Хатчер асуын кесіп өтеді. Аймақ күшті мұздыққа ұшыраған. Жер бедері тік қабырғалы цирктермен, тік жарлы жоталармен және U пішіндес аңғарлардың үстіндегі асылып тұрған аңғарлармен ерекшеленеді. Ағаштар тек ең төменгі аңғарлардың түбінде ғана өседі. Таудың төменгі беткейлерінде жиі тығыз бұталар өседі, ал биіктік артқан сайын ашық тундраға ауысады. Мұздықтар ірі су жүйелерінің бастауларын алып жатыр. Жақын жердегі кейбір шыңдардың биіктігі 6000 футтан (1829 м) аспайды.

Геология

Уиллоу-Крик кен аймағы Талкитна тауларының көп бөлігін құрайтын граниттік интрузиялардың оңтүстік-батыс жиегінде орналасқан. Аймақ Врангелия құрама терранының ішінде жатыр. Хатчер өтегісінде 74 миллион жыл бұрын (млн жж) пайда болған, кең ауқымды өзгерістерге ұшыраған кварц диоритінен тоналитке дейінгі плутон Уиллоу Крик және Фишхук өзендерінің бастауларын жабатын. Көптеген алтын кен орындары осы тау жыныстарында кездеседі. 67 млн жж кварц монзонит плутоны ескі кварц диоритінен батысқа және солтүстікке қарай орналасқан, ал шығысқа қарай – креда кезеңіне (?) жататын кварц диориті плутоны бар. Хатчер өтегісі арқылы өтетін, шығыс-батыс бағытындағы тік бұрышты жарылыс, жарылыстың солтүстік жағындағы плутондық тау жыныстарын, оңтүстігіндегі Хатчер өтегісі шистісінен бөліп тұрады. Хатчер өтегісі шистісі негізінен кеш креда және палеоцен дәуіріне жататын, метаморфозға ұшыраған және деформацияланған шөгінді тау жыныстарынан тұрады. Шист, муздап кеткен Валдез тобының қалдықтарын білдіруі мүмкін, ол Пенинсулярлық терран астынан көтеріліп, алдыңғы арка аймағында жарыққа шыққан. Шистің ішінде деформацияланған және деформацияланбаған ұсақ фелсикалық дикелер кездеседі. Шистің құрамында серпентиниттің бірнеше денелері бар. Үкімет шыңының батысында Аркоз қырқасы формациясы шистің оңтүстігінде жатыр, жанасу сызығы – төмен бұрышты жарылыс. Аркоз қырқасы формациясы метаморфозға ұшырамаған, бірақ көлбеу және сәл бүгілген, және үшінші (соңғы палеоценнен орта эоценге дейін) шөгінді аркоз, сланец, құмтас және конгломераттан тұрады, олардың барлығы шист пен солтүстіктегі интрузиялық тау жыныстарынан шыққандығы анық көрінеді. Жергілікті жерлерде кварц диориті немесе гнейс денелері Үкімет шыңының батысындағы аркоздық шистпен жанасады. Аркоз қырқасы формациясында ұсақ базальт ағындары кездеседі. Үкімет шыңында 90 млн жылдық тау жынысы бірлігі әртүрлі карталарға гнейс, күрделі араласқан амфиболит пен кварц диориті, немесе мигматит ретінде түсірілген, соңғы кезде габбро мен пироксениттің мафикалық бірлігі ретінде, жергілікті жапырақтанған және милониттік текстураларымен Аркоз қырқасы формациясының астында және Хатчер өтегісі шистісі мен аркоздың арасында жарыққа шығады; оңтүстікке қарай төмен бұрышты жарылыстар бірліктерді бөліп тұрады. Үкімет шыңының шығысында және Кіші Суситна өзенінен өтетін мафикалық тау жынысы бірлігі оңтүстікке қарай Аркоз қырқасы формациясымен және солтүстікке қарай фелсикалық плутондармен жанасады. 74 млн жж кварц диоритінде, аз мөлшерде шистте және мафикалық бірлікте алтынды қамтитын (+/ Ag, W, Sb, As, Cu, Mo, Pb, Te, Zn, Hg) тамырлар мен қиылыс аймақтары кездеседі, бірақ 67 млн жж кварц монзонитінде емес, және тек бір рет үшінші дәуір шөгінділерінде кездеседі. Шисттегі, мафикалық бірліктегі және шөгінділердегі алтынның құрамындағы күміс мөлшері кварц диоритіндегі алтынға қарағанда әлдеқайда жоғары. Көптеген минералдық кен орындары кварц диориті-шист жанасу сызығына жақын орналасқан.

Демалыс

Өткейдің көп бөлігі Хачер үңгірінің шығыс арнайы басқару аймағында орналасқан, ол кең байырғы табиғатты қамтиды. Саммит-Лейк мемлекеттік демалыс орны – шағын альпілік саябақ, онда көлдің тереңдігі аз және көркем көріністер көп. Бұл саябақ парапланерлердің сүйікті ұшыру алабы болып табылады. Хачер асуы аймағында мынадай іс-шаралармен айналысуға болады: скандинавиялық шаңғы тебу, тау шаңғысы, тауға өрмелеу, ақ су каякингі, тау велосипедімен жүру, парапланеризм, жидектер жинау, алтын өндіру, жаяу серуендеу, желкен қанатын ұшыру, сноуборд, жабайы жануарларды қарау және жартасты далаға кемпинг жасау. Хачер Пас жолы 17 мильге дейін жақсы асфальтталған велосипед жолы болып табылады, содан кейін жол қиыршық тасқа айналады.

Тау велосипедтері

Алтын шайыр жолы Кіші Суситна өзенінің жанындағы техникалық қиындығы жоғары, тасты, көлбеу тау велосипедімен жүруге арналған көп шақырымдық жол ұсынады. "16 шақырымдық жол" – 2013 жылы Hatcher Pass жолының 16-шы шақырымынан басталып салынған, 305 метрлік биіктіктегі (1000 фут) 3 шақырымдық (2 миль) тік төмен құлайтын велосипед жолы. Hatcher Pass-тан оңтүстікке бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Үкіметтік шыңы демалыс аймағында үш айналымнан тұратын, 5,5 шақырымдық (9 км) бір жолды, қисық бұрыштармен жасалған, жылдам жүруге қолайлы велосипед жолдары бар.