Кіріспе

1996 жылы Джо Куберттің көркем-құжаттық комиксі «Сараеводан факс: аман қалу тарихы» – американдық комикс суретшісі Джо Куберттің 1996 жылы Dark Horse Comics баспасынан жарық көрген көркем-құжаттық комиксі. Бұл кітап Еуропалық комикс агенті Эрвин Рустемагичтің Босния мен Герцеговинадағы Сараево қаласын серб әскерінің қоршауы кезінде жіберген факстарынан туындады. Добриня елді мекенінде үйі мен мүлкі қиратылған Рустемагич пен оның отбасы бір жарым жыл бойы Сараевода қамауда болып, мүмкіндігі болғанда сыртқы әлеммен факс арқылы хабарласып тұрды. DC Comics комикстерінің «Сержант Рок», «Хокман» және тағы да басқа атақты туындыларының авторы, беделді суретші Куберт – оның бір алушысы болды. Екеуі қашықтықтан жұмыс істеп, Рустемагичтің соғыс жылналарындағы өмірі туралы естеліктерін жинады, ал Куберт бұл шикі факстарды екі маңызды сыйлыққа – Эйснер сыйлығы мен Харви сыйлығына ие болған көңілді комикске айналдырды.

Жариялану тарихы

Сараеводан келген факс бастапқыда 207 беттік қатты мұқабалы кітап ретінде, екі жылдан кейін 224 беттік таңбалы кітап ретінде жарық көрді. Кітап Рустемагичтің, сондай-ақ американдық және еуропалық комикс индустриясындағы әріптестерінің жіберген факстарының түпнұсқаларымен толықтырылған. Бұған қоса, кітапқа Карим Займович түсірген, соғысқа қираған Сараевоның көптеген суреттері енгізілген (кейіннен ол гранатадан қаза тапты).

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1992 жылдың басында Босния соғысы басталған кезде Эрвин Рустемагич, оның әйелі Эдина және балалары Мая мен Эдвин Ұлыбританияға ұзақ сапардан кейін Сараевоның Илиджа маңындағы үйлеріне оралды. Сәуір айында қала қоршауға алынды — сербтер жолдарды жауып, Сараево аймағынан қашып кетуге тырысқандарды өлтіріп жатыр. Ол және оның отбасы күн сайын бомбалаудан қорқып, бомбалардан қашу үшін жертөледе жасырынып жүргенде, Рустемагич ұлын жоғары температурасымен күресу үшін ауруханаға алып барудың қауіпсіздігін ойластыруға мәжбүр болады. Көп ұзамай серб танкысы олардың маңындағы үйді — Рустемагичтің үйі мен SAF кеңсесін қиратып жібереді. Өрттен 14 000-нан астам түпнұсқа сурет жоғалып кетті. Киімдерімен арашалап қашып шыққан Рустемагич пен оның отбасы алдымен жартылай қираған ғимараттан пана табады. Келесі күні олар Добриньядағы пәтер үйінде пана табады. Келесі айларда Рустемагичтерге жартылай қана қол жетімді жағдайда өмір сүруге тура келеді. Бұзылған су құбырларынан су алу үшін пластикалық ыдыстармен бірнеше күн кезекте тұруға мәжбүр болады. Электр энергиясы мен отын тапшы, ал отын іздеп жүрген балалар серб снайперлерінің нысанасы болады (олар әрбір өлтіргені үшін ақшалай сыйлық алады). Рустемагичтер отбасының досы зорлау лагерінен қашып, отбасының панасына келіп, басынан өткен қорқынышты оқиғаны айтады. 1992 жылдың маусым айында Эрвин француз консулдығынан елден шығуға рұқсат алуға тырысады; әр жолы ол олардың кеңселеріне барған сайын Добриньядан Сараевоға дейін қауіпті жолды өз Opel Kadett көлігімен жүргізуі керек, көлікке орнатылған металл пластиналар мен комикстер оқтан қорғауға арналған. Бірнеше айдан кейін, 1992 жылдың қазан айында, отбасы Сараевоның "Holiday Inn" қонақ үйіне көшіп келеді, ол көбінесе шетелдік журналистермен толған және үнемі оққа түседі. Еуропалық баспагерлер мен суретшілердің көмегімен 1993 жылдың соңында Рустемагич журналист ретінде аккредитация алады, бұл оған Босния мен Герцеговинадан қашуға мүмкіндік береді. Бір айдан астам уақыт бойы отбасын елден шығаруға тырысқаннан кейін, оған Словения азаматтығы беріледі, ол дереу отбасына беріледі. 1993 жылдың қыркүйек айында әуежайдағы қиын жағдайдан кейін Эдина, Мая және Эдвинге Сараеводан ұшуға рұқсат етіледі. Тұтас отбасы Хорватияның Сплит қаласында қайта қосылады.

Марапаттар

"Факс Сараеводан" кітабы "Вашингтон Таймс" газеті тарапынан жылдың ең үздік графикалық романы деп аталды. Кітап 1996 жылғы үздік нон-фикшн жұмысы үшін Дон Томпсон сыйлығын жеңіп алды. Ол 1997 жылғы ең үздік графикалық альбом үшін Харви сыйлығын, ал 1997 жылғы ең жақсы жаңа графикалық альбом үшін Айснер сыйлығын жеңіп алды. Бұған қоса, кітап екі Le Prix France сыйлығын иеленді: 1998 жылғы Францияда жарық көрген ең үздік шетелдік кітап үшін Alph Art сыйлығы және Францияда жарық көрген ең үздік нон-фикшн кітабы үшін INFO сыйлығы. Сонымен қатар, "Факс Сараеводан" 1997 жылғы Firecracker Alternative Book Award сыйлығына ұсынылды.