Хосе Аяла Лассо: Эквадорлық дипломат және БҰҰ-ның адам құқығы бойынша алғашқы жоғары комиссары

Кіріспе

Эквадорлық саясаткер және дипломат Хосе Аяла Лассо (29 қаңтар 1932 жылы Китода туған) – зейнеткердегі эквадорлық заңгер және дипломат, қазір Китода тұрады. Ол үш рет Эквадордың Сыртқы істер министрі болды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жоғары комиссары қызметін атқарған тұңғыш тұлға.

Мансап

Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының 1993 жылғы 20 желтоқсандағы A/RES/48/141 қарарына сәйкес доктор Айала Лассо Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі бірінші Жоғарғы комиссары болып тағайындалды және өзінің төрт жылдық өкілеттігін 1994 жылғы 5 сәуірде бастады. Оның алғашқы маңызды міндеті – өкілеттігін нақтылау және Офистің беделін орнату болды. Тағайындалғаннан кейін көп ұзамай ол Руандадағы геноцид салдарынан туындаған дағдарысқа ден қоюға мәжбүр болды. Жоғарғы комиссар ретіндегі жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқықтары бағдарламасын жария етуге үздіксіз күш жұмсады. Ол әлемнің барлық аймақтарында өкілдік кеңселер ашты және әлемдік көшбасшылармен кеңінен кездесу үшін сапарлады. Оның көрегендігі – бұрынғы Адам құқықтары орталығын пассивті конференциялық қызметтерді ұсынатын кеңседен белсенді даму орталығына айналдыру, сарапшылар тобын құру және жобаларды бүкіл әлемде жүзеге асыруға мүмкіндік беру болды. Оның басшылығымен Офис босқындар жөніндегі Жоғарғы комиссар Офисіне ұқсас операциялық қабілетке ие болуы керек еді. Оның басымдықтары – дағдарысты басқару, алдын алу және ерте ескерту жүйесін құру, демократияға өтудегі мемлекеттерге көмек көрсету, даму құқығы және ұлттық адам құқықтары институттарын кеңейту болды. Әкімшілік қызметінде ол ашықтығы мен мейірімділігі үшін қызметкерлердің естелігінде қалды. Қайта құру жөніндегі күш-жігер толыққанды нәтиже бермеді, себебі БҰҰ Бас Ассамблеясы Офис үшін жеткілікті бюджетті мақұлдаған жоқ. Доктор Айала Лассо 1997 жылғы 31 наурызда Эквадорға оралып, Эквадор мен Перу арасындағы бейбіт келіссөздерді жүргізу үшін отставкаға кетті, нәтижесінде 1998 жылғы келісімге қол қойылды, ол шекаралық дауды реттеді. Дипломатиялық мансабында ол Эквадордың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі және екі рет Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы болды. 1993 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының 48-ші сессиясында ол 1993 жылы Адам құқықтары жөніндегі әлемдік конференцияда қабылданған Вена декларациясы мен іс-қимыл жоспарын іске асыруға жауапты жұмыс тобын басқарды. Вена конференциясының ұсынымдарының бірі – Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссары лауазымын құру болды. Ол сонымен қатар Эквадордың Еуропалық экономикалық қауымдастықтарындағы, Франциядағы, Бельгиядағы, Люксембургтегі, Перудегі және Ватикан елшісі қызметін атқарды. Ол әлі де белсенді адам құқықтарын қорғаушы және Берклидегі Калифорния университетінің "2048 жобасының" белсенді қатысушысы болып табылады, оның мақсаты – Адам құқықтары жөніндегі әлемдік сотты құру.

Pursuant to United Nations General Assembly Resolution A/RES/48/141 of 20 December 1993 Dr. Ayala Lasso was appointed first United Nations High Commissioner for Human Rights and started his four year mandate on 5 April 1994. His first important challenge was to give contours to his mandate and establish the credibility of the Office. Barely appointed, he had to address the crisis caused by the genocide in Rwanda. His years as High Commissioner were marked by a continuous effort to give greater visibility to the United Nations human rights programme. Thus, he opened field offices in all regions of the world and traveled extensively to confer with leaders worldwide. His vision was to transform the former Centre for Human Rights from a passive conference services secretariat into a pro active centre of excellence with an expert secretariat and an expanded mandate to conduct projects throughout the world. Under his leadership the office should develop an operational capacity similar to that of the Office of the High Commissioner for Refugees. His priorities were crisis management, prevention and early warning, assistance to States in transition to democracy, the right to development, and the expansion of national human rights institutions. As an administrator. he is remembered fondly by the staff because of his openness and kindness. Less successful were the efforts at restructuring, primarily because of the failure of the UN General Assembly to approve an adequate budget for the Office. Dr. Ayala Lasso resigned on 31 March 1997 to return to Ecuador to broker the peace negotiations between Ecuador and Peru, which led to the conclusion of the Treaty of 1998, settling the border dispute. In his diplomatic career he was Ecuador's Ambassador to the United Nations and twice President of the Security Council. During the 48th session of the United Nations General Assembly in 1993, he chaired the working group responsible for the implementation of the Vienna Declaration and Programme of Action, which had been adopted at the World Conference on Human Rights in 1993. One of the recommendations of the Vienna Conference had been the establishment of the post of United Nations High Commissioner for Human Rights. He also served also as Ecuadorian Ambassador to the European Economic Communities, to France, Belgium, Luxembourg, Peru and the Vatican. He continues to be an active human rights advocate and is an active participant of "Project 2048" of the University of California at Berkeley, which aims at the creation of a World Court of Human Rights.