Кіріспе

Америка конституциялық құқығындағы ұғым

Америка конституциялық құқығында егер заң орташа азаматқа түсініксіз болса, ол бұлыңғырлыққа байланысты жарамсыз деп танылады және оны іске асыруға болмайды. Бұл себебі конституциялық түрде рұхсат етілген қызмет, заңның бұлыңғырлығы салдарынан тоқтатылуы мүмкін емес (заң қылмыстық немесе қылмыстық-құқықтық санкцияларды көздейтін қылмыстық заң болғандықтан, немесе бұлыңғыр заңның қамтитын мүддесі заңның конституциялықтығын анықтау үшін соттың қатаң тексеруіне ұшырауға жеткілікті маңызды болғандықтан). Заңның бұлыңғыр саналуына бірнеше себеп болуы мүмкін; жалпы алғанда, егер орташа азамат қандай тұлғалар реттелетінін, қандай әрекеттерге тыйым салынғанын немесе қандай жаза қолданылуы мүмкін екенін анықтай алмаса, заң бұлыңғырлыққа байланысты жарамсыз болуы мүмкін. Мысалы, қандай әрекеттер жазаланатынын нақты және анық көрсете алмайтын қылмыстық заңдар бұлыңғырлыққа байланысты жарамсыз болып табылады. Егер заң шығарушы билік соттарға немесе әкімшілерге билікті осылай берсе, бұл заңның күші жойылады.

Тарихи дерек

Заңдағы анықсыздық ұғымы, әсіресе анықсыздық доктринасы аясында, көне тамырларға ие. Ол рим құқығының "Nulla crimen sine lege" (заңсыз қылмыс жоқ) максимасынан бастау алған деп саналады. Бұл қағиданы ағылшын юрисі сэр Эдвард Кок да қайталап, заңдардың, әсіресе жазалық заңдардың "ашық және түсінікті жазылуының" маңыздылығын баса көрсетті. Сэр Уильям Блэкстоун өз "Англия Конституциясына түсініктемелер" еңбегінде бұл ойды одан әрі дамытып, заңдардың сақталуға тиіс құқықтарды және болмауға тиіс бұзушылықтарды нақты анықтауының қажеттігін атап өтті. Монтескье "Заңдар рухы" еңбегінде заңдардың қысқа, қарапайым және анық емес сөздерден бос болуын жақтады. Бұл алғашқы ойлар американдық құқық комментаторлары мен юристтерге күдіріссіз әсер еткен.

Тамырлары мен мақсаты

Бұлыңғырлық доктринасы АҚШ Конституциясының Бесінші және Он төртінші түзетулеріндегі Әділетті сот процесі туралы тарауларынан туындайды. Яғни, бұлыңғыр заңдар адамдарды құқықтарынан әділетсіз сот процесіз конституциялық емес түрде айырады. Бұлыңғырлық доктринасының жарамсыздығы туралы келесі мәлімдемені судья Сазерленд Connally v. General Construction Co., 391 (1926) ісінде жасады:

Қылмыстық заңның талаптары оған бағынышты адамдарға олардың қандай әрекеттері жазаға тартылуына себеп болатынын жеткілікті түрде түсінікті болуы керек, ал заң қандай әрекетті тыйымдайды немесе талап етеді дегенде осылай бұлыңғыр болса, орташа интеллектісі бар адамдар оның мағынасын болжауға және оның қолданылуы туралы пікір алмасуға мәжбүр болады, бұл заңның әділетті сот процесінің бірінші қағидасын бұзады. Бұлыңғырлық доктринасы заңдардың қандай мінез-құлық жазаланатынын нақты және анық көрсететіндей етіп жазылуын талап етеді. Осы доктрина екі мақсатқа қызмет етеді. Біріншіден, барлық адамдарға қандай әрекеттерге жаза қолданылатыны және қандай әрекеттерге қолданылмайтыны туралы анық хабарлама беріледі. Екіншіден, заңның кездейсоқ орындалуы мен кездейсоқ қудалаудың алдын алуға көмектеседі. Бұлыңғырлық доктринасы мына себеппен дамыды: «Конгресс құқық қорғау органдарына басшылық ету үшін ең төменгі шекті белгілемесе, қылмысқа ұшыратуға болатын әрекеттерге шектеу жоқ».