Канада тарихы: жүз жылдық сериясы

Кіріспе

Канада тарихы сериясы

Канаданың ғасырлық сериясы – 1963 және 1987 жылдар аралығында Канаданың ғасырлық жобасы аясында жарық көрген Канада тарихының он тоғыз томдық жинағы. Бұл жинақтың құрылуына Канаданың 20 ғасырындағы екі көрнекті тарихшысы – В. Л. Мортон мен Д. Г. Крейтон бастама көтерді. Мортон бастапқы атқарушы редактор, ал Крейтон – кеңесші редактор қызметін атқарды. Редакторлар жеке томдарды жазу үшін Канаданың жетекші тарихшыларына жүгінді. Серияны канадалық «McClelland & Stewart» баспасы шығарды. Фернан Оуэллеттің «Төменгі Канада, 1791–1840: Әлеуметтік өзгерістер мен ұлтшылдық» атты томы француз тілінде де жарық көрді және француз тіліндегі беллетристика емес әдебиет бойынша генерал-губернатор сыйлығына ие болды. Джон Херд Томпсон мен Алан Сигердің «Канада 1922–1939: Келіспеушілік онжылдықтары» атты томы 1985 жылы ағылшын тіліндегі беллетристика емес әдебиет бойынша генерал-губернатор сыйлығына үміткер болды.

Серияның құрылымы

Әр томның жалпы алғы сөзінде Мортон мен Крейтон олардың мақсаты – бірінші ғасырда Канада ұлтын құраған аймақтық қауымдастықтардың тарихын қамтитын томдар сериясын жасау екенін түсіндіреді. Серияның бас редакторлары ретінде Мортон мен Крейтон жалпы жоспар мен форматты жоспарлады. Әр томды Канада тарихының осы бір саласы бойынша маман жазатын, бірақ ортақ сипаттама мен ортақ әдіс қолданатын. Әр томда баяндамалық тәсіл қолданылады және экономикалық, әлеуметтік және саяси тарих тең салмақты түрде қарастырылады. Редакторлар бұл ынтымақтастық зерттеулердің артықшылықтарын пайдалануға мүмкіндік береді деп үміттенді, сонымен бірге әр том жеке авторлық ерекшелік пен біртұтастыққа ие болады деп күтті. Кітаптың әр томының ғылыми және оқулық болып, "оқушыға пайдалы әрі жалпы оқырманды қызықтыратын" болуы тиіс еді. "Тыңғы сапарлар мен солтүстік бағыттар", 1000–1632. Серия дами келе, жалпы жоспарда кейбір өзгерістер енгізілді. "The North, 1670–1857" жобаланған томы да өзгерді. Сол сияқты, П. Б. Уэйт "Канада, 1874–1896" үшін Дж. Т. Сейвеллдің орнын алды; Роберт Крейг Браун "Канада, 1896–1921" жазуда Рамзи Кукпен бірікті; ал Джон Херд Томпсон мен Алан Сигер "Канада, 1922–1939" авторы ретінде Ф. В. Гибсонның орнын басты. Бастапқы жоспар бойынша, серия 1967 жылғы мерейтойға дейін аяқталуы керек еді. Конфедерацияға дейінгі томдардың көпшілігі 1967 жылға дейін аяқталды, бірақ Конфедерациядан кейінгі томдардың тек Мортон ғана осы мерзімге үлкерді. Конфедерациядан кейінгі томдардың бірін жазған Джон Херд Томпсон, кешігулердің ұзақтығын мазақтап, серияның "Канадалық екі жүз жылдық сериясы" болу қаупі бар екенін айтты. Соңғы жарық көрген том, "Жаңа Франция, 1701–1744: Дейл Микелонның Еуропаға қосымшасы", 1987 жылға дейін жарық көрмеді, бірақ хронологиялық ретімен төртінші том болды. Серия екі бастапқы редактордың, 1979 жылы Крейтонның және 1980 жылы Мортонның қайтыс болуына дейін аяқталмады. Рамзи Кук 1983 жылы McClelland & Stewart президенті Джек МакКлелландтың өтініші бойынша бас редакторлыққа өтті.

In their general preface to each volume, Morton and Creighton explain that their goal is to have a series of volumes, covering the history of the regional communities which have made up the Canadian nation in its first century. As the general editors of the series, Morton and Creighton planned the general outline and the format. Each volume would be written by a specialist in that particular aspect of Canadian history, but using a common character and common method. Each volume would take a narrative approach, and deal in a balanced way with economic, social and political history. The editors hoped that this would take advantage of co operative scholarship, while ensuring that each volume would have the unity and distinctive character of individual authorship. The goal was that each volume would be scholarly and readable, "at once useful to the student and of interest to the general reader." to Early Voyages and Northern Approaches, 1000–1632. As the series developed, there were some changes to the general plan. The projected volume "The North, 1670–1857" Similarly, P. B. Waite replaced J. T. Saywell for "Canada, 1874–1896"; Robert Craig Brown joined Ramsay Cook in writing "Canada, 1896–1921"; and John Herd Thompson and Alan Seager replaced F. W. Gibson as author of "Canada, 1922–1939". The original plan was that the series would be completed by the Centennial year, 1967. Most of the pre Confederation volumes were done by 1967, but of the post Confederation volumes only Morton met this deadline. John Herd Thompson, himself one of the authors of a post Confederation volume, jokingly commented that the delays were so lengthy that the series was in danger of becoming the "Canadian Bi Centenary series". The final volume to be published, New France, 1701–1744: A Supplement to Europe by Dale Miquelon, did not appear until 1987, although it was the fourth volume in terms of chronology. The series was not completed by the time of the deaths of the two original editors, Creighton in 1979 and Morton in 1980. Ramsay Cook took over as executive editor in 1983, at the request of Jack McClelland, president of McClelland & Stewart.

Ертедегі саяхаттар мен солтүстікке жақындау, 10001632

Исландиялық тегі бар Манитоба тарихшысы Триггви Дж. Олесон жазған «Тұңғыш сапарлар және солтүстікке қарай жасалған іздеулер» 1963 жылы жарық көрген екінші том болды. Олесон Канада Арктикасын еуропалықтардың зерттеуінің екі түрлі аспектісін қарастырды: Батыс Гренландияның скандинавиялық қоныс салушылары, содан кейін Солтүстік-Батыс өткелін іздеген, негізінен Англиядан келген басқа да солтүстік еуропалық саяхатшылар. Ол сондай-ақ скандинавиялық сагаларға сүйенді, онда скандинавтар мен Арктиканың жергілікті халқы арасындағы кездесулер туралы бірнеше сипаттама бар. Ол Арктика археологиясының жетекші сардары болған Канада Ұлттық мұражайының Уильям Тейлорымен, сондай-ақ Смитсон институтының Уилкомб Э. Уошбернмен де кеңесті. Бір ғана жағымды пікірді Канада Ұлттық мұражайының тағы бір археологы Томас Ли жазды. Ол Олесонның «ұлы еңбегін» алты рет оқып шыққанын және оны «осы саладағы арктикалық зерттеулердің соңғы кездердегі ең маңызды және нұсқаулық еңбегі» деп санайтынын жазды. Соңғы уақытта Олесонның диссертациясы оң бағаланып, оның мұқият зерттеулерін және көптеген канадалық ғалымдарға қол жетімді емес исланд тіліндегі еңбектерге сүйенгенін атап өтті. 1973 жылы жарық көрген бұл том Жаңа Франция тарихымен айналысатын серияның алғашқы томы болды. Трюдель Британдық жаулап алудан бұрын Жаңа Франция тарихындағы алғашқы мамандардың бірі болды, ал бұл том оның бұрынғы үш мәтінінің жинағы: Les vaines tentatives, 1524–1603; Le comptoir, 1604–1627; La seigneurie des Cent Associés, 1627–1663. Ол сондай-ақ оның басқа екі кітабынан алынған деректерге сүйенді, Le terrier du Saint Laurent en 1663, ол сеньорлық жүйедегі жерді қоныстандыру үлгілерін зерттеді, және La population du Canada en 1663. Жалпы алғанда, томның тезисі Францияның Солтүстік Америкада отар құрудағы қиындықтары, әсіресе сол кезеңдегі ағылшын және голланд отарларының табыстарымен салыстырғанда. Қиындықтың бір бөлігі Акадияда да, Сент-Лоуренс аңғарында да орынды қоныстану аймағын табуда болды, бірақ екіншісі колониялардың экономикалық негізі болды. Тери саудасына негізделген экономика мен тұрақты қоныстарды құруға тырысу арасындағы үнемі шиеленіс болды. Колониялық қоныстандырудың алғашқы әрекеттері коммерциялық топтарға тери саудасына құқық берудің кезектілігіне негізделген, тұрғындарды (хабитантарды) әкелудің қосымша талабымен. Алайда, тери саудасынан түсетін тікелей пайда коммерциялық топтар үшін жаңа колонияларға қоныс аударушыларды әкелудің қымбат және пайдасыз талабынан гөрі әрқашан басымдыққа ие болды. Кітаптың жарық көрген кезеңінің соңында да Жаңа Франциядағы француз қоныс салушыларының саны басқа еуропалық колониялармен салыстырғанда өте аз болды. Трюдель сонымен қатар үндістермен (бірінші ұлттармен) қарым-қатынасты егжей-тегжейлі зерттейді. Ол олардың тек француздармен сауда жасамайтынын және түрлі үндістер тобы арасындағы әртүрлі экономикалық қақтығыстарды зерттейді, олардың барлығы француздармен тери саудасын және оның әкелетін пайдасын бақылауға тырысты. Түрлі үнді тайпаларының экономикалық мүдделері француз зерттеулеріне кедергі келтірді. Тери саудасында делдалдық қызмет атқарған үнді тайпалары француздар Сент-Лоуренс өзенінің жоғарғы ағысын және Ұлы көлдерді зерттесе, олар сол аймақтардағы тайпалармен байланыс орнатып, тікелей сауда жасай алатынын түсінді. Тери саудасына байланысты экономикалық қақтығыстар түрлі үнді тайпалары арасындағы әскери қақтығыстарға әкелді, нәтижесінде ирокездер әсіресе Ұлы көлдер аймағындағы француздармен және гурондармен үнемі қақтығыста болды. Бобер соғыстары деп аталатын қақтығыс ирокездердің жеңісіне әкелді, ал гурондар Ұлы көлдер аймағындағы отанынан Квебек қаласына жақын жаңа қоныстарға қашып кетті. Трюдель сонымен қатар Жаңа Францияның діни тарихын азаматтық үкіметтің дамуымен бірге зерттейді. Оның қорытындысы бойынша, француз үкіметінің Жаңа Францияда миссионерлік жұмысты баса назарда ұстауының басты себебі - Солтүстік Американы отарлап отырған басқа еуропалық державаларға қарсы папалық қолдауды алу болды. Ол сондай-ақ азаматтық үкіметтегі эпизодтық өсуді қарастырады және оның томының кезеңінің соңында да азаматтық үкімет толыққанды қалыптаспағанын қорытындылайды. Бұл том француз отаршылдық саясатындағы маңызды өзгеріспен аяқталады. Жаңа Людовик XIV және оның басты министрі Жан Батист Колбер үкіметі соңғы сауда компаниясының, Compagnie des Cent Associés монополиясын тоқтатып, колонияны тікелей басқаруды қолға алады. Трюдельдің Жаңа Франция тарихшылары арасындағы беделі берілген, том жақсы қабылданған сияқты. Бір рецензент атап өтті, Трюдельдің түрлі тұлғалар мен топтардың мүдделерін қарама-қарсы қою үлгісі колониялық күш-жігердің қиындықтарын көрсетуге көмектеседі, бірақ француз колониясының белгісіз прогресіне ықпал ететін үлкен экономикалық және саяси себептерді, мысалы француз теңіз күшінің әлсіздігін жасыруы мүмкін; Францияның Еуропада көптеген жауы болғандықтан, француз қоныстарының бейбіт дамуы қиын болды; және тери саудасының монополиясын орнату мүмкін емес болды, өйткені көптеген бәсекелестер болды. Сол рецензент Трюдельдің Жаңа Францияның томының соңында ауылдық халық болып қалатыны туралы қорытындысына да қарсы шықты.

Written by Tryggvi J. Oleson, a Manitoba historian of Icelandic descent, Early Voyages and Northern Approaches was the second volume to be published, in 1963. Oleson examined two different aspects of European exploration of the Canadian Arctic: by the Norse settlers of western Greenland, and later by other Northern European explorers, mainly from England, who were searching for the North West Passage. He also relied on the Norse sagas, which have several descriptions of encounters between Norse and indigenous peoples of the Arctic. particularly William Taylor, who was one of the leading experts in Arctic archaeology at the National Museum of Canada, as well as Wilcomb E. Washburn from the Smithsonian Institution. The one contemporary review which was more favourable was from Thomas E. Lee, another archaeologist from the National Museum of Canada, who wrote that he had read Oleson's "tremendous work" six times, cover to cover, and thought it was " by far the most important and instructive single work to come out of Arctic research in this field in recent times." More recently, there has been some favourable re examination of Oleson's thesis, emphasizing his careful scholarship and reliance on works in Icelandic which were not accessible to most Canadian academics. Published in 1973, it was the first volume of the series to appear which dealt with the history of New France. Trudel was one of the first specialists in the history of New France prior to the British Conquest, and this volume is a condensation of three of his earlier texts: Les vaines tentatives, 1524–1603; Le comptoir, 1604–1627; La seigneurie des Cent Associés, 1627–1663. It also drew on data from two of his other books, Le terrier du Saint Laurent en 1663, which examined the land settlement patterns under the seigneurial system, and La population du Canada en 1663. Overall, the thesis of the volume is the difficulties which France had in establishing a colony in North America, particularly compared to the successes of the English and Dutch colonies in the same period. Part of the difficulty was in finding an appropriate area of settlement, both in Acadia and in the Saint Lawrence valley, but another part was the economic basis for the colonies. There was a continual tension between the economy based on the fur trade, and the attempts to establish permanent settlements. The initial attempts at colonial settlement relied on a succession of grants of rights to the fur trade to commercial groups, with an added requirement to bring in settlers (habitants). However, the immediate profits from the fur trade always tended to take priority for the commercial groups over the costly, and not profitable, requirement to bring settlers to the new colonies. Even by the end of the period of the book, the numbers of French settlers in New France were very low, compared to the other European colonies. Trudel also explores in detail the relations with the Indians (First Nations). He makes it clear that they were not simply passive traders with the French, and explores the various economic conflicts between the different Indian groups, who all wanted to control the fur trade with the French and the profits it would bring. The economic interests of the various Indian tribes hampered French attempts at exploration. The Indian tribes which acted as middlemen in the fur trade realised that if the French were to explore the upper reaches of the Saint Lawrence and the Great Lakes, they would be able to make contact with the tribes of those areas and trade directly with them. The economic conflicts over the fur trade also led to military conflicts between the different Indian tribes, which resulted in the Iroquois in particular being in constant conflict with the French and the Hurons of the Great Lakes region. The conflict, known as the Beaver Wars, resulted in an Iroquois victory, and the Hurons fleeing from their homeland in the Great Lakes area to new settlements near the town of Quebec. Trudel also explores the religious history of New France, coupled with the development of civil government. He concludes that the primary reason that the French government emphasised missionary work in New France was to bolster its claims to support from the papacy against other European powers which were colonising North America. He also reviews the sporadic growth in civil government, and concludes that even at the end of the period of his volume, civil government was not well established. The volume ends with a major change in French colonial policy. The government of the young Louis XIV and his main minister, Jean Baptiste Colbert, ends the monopoly of the last of the trading companies, the Compagnie des Cent Associés, and assumes direct governance of the colony. Given Trudel's stature amongst the historians of New France, the volume appears to have been well received. One reviewer commented that Trudel's pattern of opposing the different interests of individuals and groups served to illustrate some of the difficulties of the colonial efforts, but perhaps masked some of the larger economical and political reasons for the uncertain progress of the French colony, such as the weakness of French maritime power; the number of enemies France had in Europe, which made it difficult for the French settlements to develop in peace; and the impossibility of establishing a monopoly over the fur trade, given the large number of competitors. The same reviewer took issue with Trudel's conclusion that by the end of the period under study, New France was still largely a rural population.

Канада Людовик XIV-нің тұсында, 16631701

В. Дж. Эклз жазған «Канада Людовик XIV тұсында, 1663–1701» кітабы, Людовик XIV патшалық үкіметінің колонияны басқаруға кіріскен шешуші кезеңді қамтиды. Жаңадан таққа отырған Людовик XIV, 100 серіктес компаниясының жарғысын жойып, Жаңа Францияны тікелей басқаруындағы патшалық провинцияға айналдырды. Колония, әсіресе оңтүстіктегі өсіп келе жатқан ағылшын колонияларымен салыстырғанда, үлкен емес және экономикалық тұрғыдан мықты болмады. Ол Сент-Лоуренс өзені бойында шағын аумақ ретінде орналасқан. 1701 жылғы кітаптың соңында Жаңа Франция континенттік империя ретінде қалыптасты. Акадия қайта басып алынды, француздықтар Ұлы көлдерді және Миссисипи өзенін зерттеп, тері саудасында елеулі үлесті орнатты. Людовик, өзінің қабілетті министрі Жан-Батист Колбердің қадағалауымен, колонияны дамытуға маңызды экономикалық және әскери ресурстарды жұмсауға дайын болды.

Кейінгі томдар

Жаңа Франция, 1701–1744: Саскачеваннан шыққан тарихшы Дейл Микелонның Еуропаға толықтыруы. Бастапқыда оны Квебек тарихшысы Гай Фрего жазуы жоспарланған. Бұл 1987 жылы жарық көрген соңғы том. Жаңа Франция: Соңғы кезең, 1744–1760, Джордж Ф. Г. Стэнли. Ол да бастапқыда Гай Фрего жазуы тиіс еді. Квебек, Революциялық дәуір 1760–1791, Саскачевандық тарихшы Хильда Ниатби. Ол ағылшын және француз тілдерінде жарық көрді. Жоғарғы Канада: Қалыптасу жылдары 1784–1841, Джеральд М. Крейгтің алғашқы жарияланған еңбегі. Төменгі Канада, 1791–1840: Әлеуметтік өзгерістер мен ұлтшылдық, Фернан Уэллет; француз тілінде Le Bas Canada 1791–1840 — Changements structuraux et crise деп басылды; 1976 жылы француз тіліндегі беллетристика емес әдебиет бойынша генерал-губернатордың әдеби сыйлығына ие болды. Атлантикалық провинциялар: Отаршылдық қоғамның қалыптасуы, 1712–1857, Уильям Стюарт МакНатт. Канаданың бірігуі: Канадалық институттардың дамуы, 1841–1857, Ж. М. С. Карлесс. Бұл серияда Канададан тыс автор жазған жалғыз кітап. Эдвин Эрнест Рич – ағылшын тарихшысы, Британ империясының экономикалық тарихы саласында мамандық алған. "Шешімді жылдар: Британ Солтүстік Америкасының бірігуі", 1857–1873, Уильям Льюис Мортон, серияның тұңғыш бас редакторы. Канаданың солтүстігін ашу, 1870–1914, Моррис Заслов. Бастапқыда бұл 1867 жылдан 1967 жылға дейінгі ғасырды қамтитын бір томдық жұмыс ретінде жоспарланған, бірақ көлемі артығымен үлкен болғандықтан екіге бөлінді. Канада 1874–1896: Ауыр тағдыр, Питер Бусби Уэйт, Конфедерация кезеңін зерттеген Нова-Шотландиялық тарихшы. Уэйт бұл томның авторы болуға жоспарланған Дж. Т. Сейвеллдің орнына келді. Канада, 1896–1921: Өзгерген ел, Роберт Крейг Браун мен Рамзи Кук. Бастапқыда авторлық құқығы тек Кукке тиесін деп жоспарланған. Канаданың солтүстікке қарай кеңеюі 1914–1967, Моррис Заслов жазған солтүстік туралы екінші том. Канада 1922–1939: Келіспеушілік онжылдықтары, бастапқыда Ф. В. Гибсон жазуы тиіс еді, бірақ Джон Херд Томпсон мен Алан Сигер авторлар ретінде алмастырылды. Бұл 1985 жылы жарық көрген соңғы томдардың бірі болды. Ол сол жылы ағылшын тіліндегі беллетристика емес әдебиет бойынша генерал-губернатор сыйлығына үміткер болды. The Forked Road: Canada, 1939–1957, серияның кеңесші редакторы Дональд Крейтон. Бастапқыда бұл 1940 жылдан 1967 жылға дейінгі кезеңді қамтитын бір томдық жұмыс болды, алдын ала "Эпилог" деп аталатын, бірақ ол екіге бөлінді. Канада 1957–1967: Нақтылықсыздық пен жаңару жылдары, жоспарланған "Эпилог" томының екінші бөлігі. Джек Гранаштейн жазған, 1986 жылы жарық көрген соңғы еңбектердің бірі.

New France, 1701–1744: A Supplement to Europe by Dale Miquelon, an historian from Saskatchewan. It was originally planned to be written by Guy Frégault, a Quebec historian. It was the last volume to be published, in 1987. New France: The Last Phase, 1744–1760, by George F. G. Stanley. It was also originally planned to be written by Guy Frégault. Quebec, The Revolutionary Age 1760–1791, by Hilda Neatby, a Saskatchewanian historian. It was published in both English and French. Upper Canada: The Formative Years 1784–1841, by Gerald M. Craig, was the first to be published. Lower Canada, 1791–1840: Social Change and Nationalism, by Fernand Ouellet; published in French as Le Bas Canada 1791–1840 — Changements structuraux et crise; winner of Governor General's Literary Award for French Language Non Fiction in 1976. The Atlantic Provinces: The Emergence of Colonial Society, 1712–1857, by William Stewart MacNutt. The Union of the Canadas: The Growth of Canadian Institutions, 1841–1857 by J. M. S. Careless. The Fur Trade and the Northwest to 1857, the only one written by a non Canadian. Edwin Ernest Rich was an English historian who specialized in the economic history of the British Empire. The Critical Years: The Union of British North America, 1857–1873 by William Lewis Morton, the first executive editor of the series. The Opening of the Canadian North, 1870–1914 by Morris Zaslow. It was originally planned as a single volume covering the century from 1867 to 1967, but grew too large for one volume and was split into two. Canada 1874–1896: Arduous Destiny by Peter Busby Waite, a Nova Scotian historian who specialized in the Confederation period. Waite replaced J. T. Saywell, who was originally planned to be the author of this volume. Canada, 1896–1921: A Nation Transformed by Robert Craig Brown and Ramsay Cook. It was originally planned that Cook alone would be the author. The Northward Expansion of Canada 1914–1967, the second volume on the north, written by Morris Zaslow. Canada 1922–1939: Decades of Discord, originally intended to be written by F. W. Gibson, but John Herd Thompson and Alan Seager were substituted as authors. It was one of the last volumes to be published, in 1985. It was shortlisted for the Governor General's Award in the English non fiction category for that year. The Forked Road: Canada, 1939–1957, by the advisory editor to the series, Donald Creighton. It was originally to be one volume, covering the period from 1940 to 1967, tentatively entitled "Epilogue", but it was split into two. Canada 1957–1967: The Years of Uncertainty and Innovation, the second volume from the split of the proposed "Epilogue" volume. Written by Jack Granatstein, it was one of the last to be published, in 1986.