Заң шығарушы органдағы орын бөлу жолдары

Кіріспе

Заң шығару органындағы орынды тарату жолы

Үлестіру – бұл заң шығару органындағы орынды өкілдік құқығына ие әкімшілік бөлімшелерге, мысалы штаттарға немесе партияларға бөлу процесі. Осы бетте үлестірудің жалпы принциптері мен мәселелері қарастырылады. «Елдер бойынша үлестіру» бетінде әлемдік тәжірибелер сипатталған. «Үлестіру математикасы» бетінде үлестіру ережелерінің математикалық формулалары мен қасиеттері түсіндірілген. Ең қарапайым және әмбебап принцип – сайлауда әр дауысқа тең салмақ берілуі керек. Бұл түсінікті және АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуінің (Тең қорғау шарттары) сияқты заңдарда жазылған.

Жалпы проблемалар

Негізінде, мыңдаған немесе миллиондаған адамды қамтитын халықты ақылға қонымды көлемдегі, жауапты үкіметтік органмен ұсыну арифметикалық есептеуді қажет етеді, ол толыққанды дәл болмайды. Өкілдердің дауыстарын олардың сайлаушыларының санына қарай салмақтап есептегенімен ұсыну дәлірек болуы мүмкін, бірақ әрбір өкілге дәл бір дауыс беру үкіметтік басқаруды қысымсыз етуге көмектеседі. Уақыт өте келе халықтар көшіп-қонып, саны өзгеріп отырады. Дегенмен, үкіметтік органдар әдетте белгілі бір мерзімге сайланады. Парламенттік жүйелер саяси жағдайларға байланысты органның таратылуына мүмкіндік берсе де, ешбір жүйе демографиялық өзгерістерді көрсету үшін бір мерзім ішінде нақты уақыт бойынша түзетулер жасауға тырыспайды. Керісінше, аудандарды қайта бөлу келесі сайлауда немесе келесі халық санағында күшіне енеді.

Аудан бойынша үлестіру

Кейбір өкілдік жиналыстарда әр мүше географиялық округтің өкілі болып табылады. Тең өкілдік үшін округтердегі тұрғындар мен сайлаушылардың саны бірдей болуы керек. Бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді, себебі мыналар бар: АҚШ және Канада сияқты федерацияларда аймақтар, штаттар немесе провинциялар қарапайым сайлау округтерінен гөрі маңыздырақ. Мысалы, Нью-Йорк штатының тұрғындары өздерін тек «Нью-Йорктіктер» деп қана емес, сондай-ақ 415-ші Конгресс округінің мүшелері ретінде таниды; штаттың өкілдері арқылы Конгресте ілкімдікпен жүзеге асыруға тырысатын институционалдық мүдделері де бар. Сондықтан сайлау округтері аймақтарды қамтымайды. Үлестірудің бұрыс болуы қасақана жасалуы мүмкін, мысалы, басқару құжаттары шеткері аймақтарға белгілі бір орын санына кепілдік береді. Дания Гренландия мен Фарер аралдарына әрқайсынан екі орын кепілдігін береді; Испанияда белгілі бір тағайындалған орындар бар, ал Канаданың үлестіруі оның аумақтарына пайда әкеледі. Шеткері аймақтарда басқару органы ерекше назар аударуы тиіс ерекше көзқарастар болуы мүмкін; әйтпесе олар бөлінуге ұмтылуы мүмкін. Қатар орналасқан сайлаушылар арасындағы ортақ ең төменгі деңгей – «дауыс беру орны» немесе «әкімшілік мөлшері» (мысалы, муниципалитет, учаске, сайлау округі), дәстүрлі түрде дауыс берудің ыңғайлы болуы үшін жасалған, шағын үйлер шоғырларын біріктіруге бейім және көбінесе өзгермейді. Үкімет (немесе тәуелсіз орган) сайлау округіне сайлаушылардың толық санын емес, шамамен дұрыс дауыс беру орындарының санын ұйымдастырады. Үлестірудің негізі ескірген болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-та үлестіру он жылдық халық санағынан кейін жүзеге асырылады. Штаттар 2010 жылғы сайлауды 2000 жылғы халық санағына сәйкес аудандармен жүргізді. Дәлдіктің жетіспеуі жаңа халық санағын әр екі жылда бір рет сайлаудан бұрын өткізудің қазіргі құны мен оның бұзушылығын ақтамайды. Дұрыс үлестірілген басқару органы көмектеседі, бірақ жақсы өкілдікті қамтамасыз етпейді; өздерінің округтерінің жеңімпазына дауыс бермеген сайлаушылардың басқару органында олардың пікірін білдіруге дайын өкілі болмауы мүмкін. Керісінше, басқару органының өкілі өзінің сайлаушысы емес сайлаушының пікірін білдіруі мүмкін, бірақ өкілдер әдетте өздерінің сайлаушыларына қызмет етуге тырысады және егер ол олардың округіне қатысты болса немесе ұлттық маңызы бар болса ғана басқа сайлаушылар тобының мүдделерін білдіреді. Өкілге өкілдік ету құқығы бар, сонымен қатар көптеген теориялар мен юрисдикциялар бойынша, өз округінің барлық адамдарын өкілдік ету міндеті де жүктелген.

In some representative assemblies, each member represents a geographic district. Equal representation requires that districts comprise the same number of residents or voters. But this is not universal, for reasons including the following:

In federations like the United States and Canada, the regions, states, or provinces are important as more than mere election districts. For example, residents of New York State identify as New Yorkers and not merely as members of some 415th Congressional district; the state also has institutional interests that it seeks to pursue in Congress through its representatives. Consequently, election districts do not span regions. Malapportionment might be deliberate, as when the governing documents guarantee outlying regions a specific number of seats. Denmark guarantees two seats each for Greenland and the Faroe Islands; Spain has a number of designated seats and Canada's apportionment benefits its territories. Remote regions might have special views to which the governing body should give dedicated weight; otherwise they might be inclined to secede. A lowest common denominator between adjoining voters exists, the "voting place" or "administrative quantum" (for example, a municipality, a precinct, a polling district) traditionally designed for voting convenience, tending to unite small clusters of homes and to remain little changed. The government (or an independent body) does not organize the perfect number of voters into an election district, but a roughly appropriate number of voting places. The basis for apportionment may be out of date. For example, in the United States, apportionment follows the decennial census. The states conducted the 2010 elections with districts apportioned according to the 2000 Census. The lack of accuracy does not justify the present cost and perceived intrusion of a new census before each biennial election. A perfectly apportioned governing body would assist but does not ensure good representation; voters who did not vote for their district's winner might have no representative who is disposed to voice their opinion in the governing body. Conversely, a representative in the governing body may voice the opinions held by a voter who is not actually their constituent, though representatives usually seek to serve their own constituents first and will only voice the interests of an outside group of voters if it pertains to their district as well or is of national importance. The representative has the power, and in many theories or jurisdictions the duty, to represent the whole cohort of people from their district.

Қате үлестірудің мысалдары

1955 Жүйе – Жапонияда, дұрыс емес үлестіру 60 жылдан астам билікте болған Либералды-демократиялық партияға тиесілі, олар оппозицияда екі қысқа мерзімге (барлығы 5 жыл) өткен. Бұл мәселе жапон Жоғарғы сотының бірнеше ісінде қарастырылды. Канаданың федералды сайлау округтерінің халқы – 2021 жылы Канада парламентіндегі ең азы 26 000 адамды, ал ең көбі 209 000 адамды құрады. Бірнеше провинция өзінің халқына қарағанда айтарлықтай артық өкілдікке ие. Австралия Конституциясы алты құрылтайшы штаттың әрқайсысына, халқына қарамастан, Австралия Сенатында тең санды сенаторлар кепілдейді. Бірақ егер басқа штаттар қабылданса, бұл міндетті түрде оларға да қолданылмауы мүмкін. Бжелкемандер – 1970 және 1980 жылдардағы Квинслендтегі дұрыс емес үлестіру, ауылдық негіздегі Country партиясының пайдасына жасалған, олар осы кезеңде кез келген кедергісіз басқаруға қол жеткізді. Жүйе сол кезеңде 20 жыл бойы Квинсленд премьер-министрі және Country партиясының басшысы болған сэр Джо Бжелке Петерсеннің құрметіне аталды. Бжелке Петерсеннің әкімшілігі ақырында сыбайлас жемқорлыққа ұшырап, Еңбек партиясына сайлауда жеңіліп, олар дұрыс емес үлестіруді жойды. Плеймандер – 1938 жылдан 1968 жылға дейін Оңтүстік Австралияда дұрыс емес үлестіру болды. Бұл ауылдық негіздегі Либералды және Отандық лигасына пайда әкелу үшін жасалды, тіпті қарсы Еңбек партиясы көпшілік дауысқа ие болған кезде де, көпшілік орындармен билік етуге мүмкіндік берді. Жүйе сол кезеңде 26 жыл бойы LCL басшысы және Оңтүстік Австралия премьер-министрі болған сэр Томас Плейфордтың құрметіне аталды. LCL басшысы Стил Холл оның демократиялық еместігіне ұялғандықтан, дұрыс емес үлестіру көбінесе осы басшылықпен жойылды. АҚШ Конституциясы әр штатқа, халқына қарамастан, АҚШ Сенатында екі сенатор кепілдейді. Мысалы, Калифорния штатының халқы Вайоминг штатынан 70 есе көп, бірақ әр штаттың екі сенаторы бар, бұл Калифорнияда тұратындардың өкілдігін азайтады. XXI ғасырда бұл жүйе ақ американдықтарға (кішкентай штаттарда тұруға бейім) және Республикалық партияға (кішкентай көк штаттарға қарағанда кішкентай қызыл штаттар көп) пайда әкеледі, олар өздерінің санына пропорционалсыз саяси билікке ие. Бұл екі партиялық келісімнің азаюымен күшейді, сенаторлар көбінесе партиялық бағыт бойынша дауыс береді. 1832 жылғы реформалық актісінен бұрын Англияда, Ұлыбританияда немесе Біріккен Корольдіктегі шіріген және қалталық округтер, олардың сайлаушылары өте аз болды және оларды реформаланбаған Палаталар палатасында пропорционалсыз ықпал ету үшін қолдануға болатын.

1955 System – In Japan, malapportionment benefits the Liberal Democratic Party, who have ruled for over 60 years (with two brief periods in opposition, totaling 5 years). This has been the subject of multiple Japanese Supreme Court cases. Population of Canadian federal ridings – in the Canadian House of Commons, in 2021, the least populous riding had 26,000 people while the most populous had 209,000 people. Several provinces are significantly overrepresented relative to their population. The Constitution of Australia guarantees each of the six founding states an equal number of Senators in the Australian Senate, regardless of population. But this would not necessarily apply to other states, were they admitted. Bjelkemander – malapportionment in Queensland, during the 1970s and 1980s, designed to benefit the rural based Country Party who were able to govern uninhibited during this period. The system was named after Sir Joh Bjelke Petersen, who was leader of the Country Party and Premier of Queensland for 20 years during this period. Bjelke Petersen's administration eventually became embroiled in corruption and lost an election to the Labor Party, who removed the malapportionment. Playmander – malapportionment existed in South Australia from 1938 to 1968. It was designed to benefit the rural based Liberal and Country League, allowing them to rule with majority of seats, even when the opposing Labor Party won the popular vote. The system was named after Sir Thomas Playford, who was leader of the LCL and Premier of South Australia for 26 years during this period. The malapportionment was mostly removed by LCL leader Steele Hall who was embarrassed at how undemocratic it was. The United States Constitution guarantees each state two Senators in the United States Senate regardless of population. For instance, the state of California has 70 times the population of the state of Wyoming, but each has two Senators, making those who live in California vastly underrepresented. In the 21st century, this system benefits white Americans (who are more likely to live in smaller states) and the Republican Party (there are more small red states, than small blue states), who wield political power disproportionate to their numbers. This has grown more impactful as bipartisanship has become less common, with Senators increasingly voting along party lines. Rotten and pocket boroughs in England, Great Britain, or the United Kingdom before the Reform Act 1832, which had a very small electorate and could be used by a patron to gain unrepresentative influence within the unreformed House of Commons.