Кіріспе
Батыс Солтүстік Америка жыланы Резеңке боа (Charina bottae) – Боидтер тұқымдасына жататын жылан түрі және Солтүстік Американың батысында табиғи түрде кездеседі. Оны кейде жағалау резеңке боасы немесе солтүстік резеңке боасы деп те атайды, оны оңтүстік резеңке боасынан (Charina umbratica) жаңылыстырмау керек.
The rubber boa (Charina bottae) is a species of snake in the family Boidae and is native to western North America. It is sometimes known as the coastal rubber boa or the northern rubber boa and is not to be confused with the southern rubber boa (Charina umbratica).
Таксономия
Генри Мари Дюкротей де Бленвилль 1835 жылы резеңке боаның сипаттамасын жасады. Туыс атауы Charina ежелгі грек тілінен "әдемі" немесе "ұнамды" деген мағынаны білдіреді, ал түр атауы bottae итальяндық кеме хирургі, саяхатшы және табиғатты зерттеуші доктор Паоло Э. Боттаның құрметіне берілген. Боидтер тұқымдасы – улы емес, боа деп аталатын жыландардан тұрады және 43 түрді қамтиды. Charina тұқымдасы Солтүстік Америкада таралған екі түрден тұрады. Калифорниядағы Лос-Анджелестің шығысындағы Сан-Бернардино және Сан-Хасинто тауларында кездесетін оңтүстік резеңке боаның жеке түр ме, әлде Charina bottae umbratica тұқымдық түрі ме деген пікірталас жүріп жатыр. 2001 жылы жарияланған зерттеуде, ұсынылған Charina umbratica түрiнiң геологиялық тұрғыдан бөлек генетикалық ерекшеліктері мен морфологиялық айырмашылықтарына сүйене отырып, оның жеке түр екенін көрсететін жеткілікті дәлелдер бар деген қорытынды жасалды.
Сипаттама
Резеңке боалар – боалардың кіші түрлерінің бірі, ересектердің ұзындығы алуан түрлі болуы мүмкін; жаңа туған балалар әдетте ұзын болады. Олардың жалпы аты терісінен шыққан, ол көбінесе бос және бүктемелі болып келеді, кішкентай, тегіс және жылтыр қабықшалардан тұрады. Осы ерекшеліктері жыландарға резеңкеге ұқсас көрініс және текстура береді. Түстері әдетте ақшыл қоңырдан қара қоңырға дейін, құрсақ жағы ашық түсті болады, бірақ кейде зәйтүн жасыл, сары немесе қызыл түсті де кездеседі. Жаңа туған балалар көбінесе қызғылт түсті және сәл мөлдір болып көрінеді, бірақ жасы ұлғайған сайын қараңғыланады. Резеңке боалардың кішкентай, тік сопақ ұялы көздері және денесінен ені тар қысқа, дөңгелек бастары болады. Резеңке боаларды ең оңай тануға болатын ерекшеліктерінің бірі – олардың басының пішініне ұқсайтын қысқа, дөңгелек құйрықтары. Резеңке боалар бір аймақта кездесетін басқа түрлерден (әсіресе оңтүстік резеңке боадан басқа) сыртқы түрімен айқын ерекшеленеді, сондықтан оларды анықтау оңай.
Тарату
Резеңке боалар – барлық боа түрлерінің ең солтүстігінде кездесетін түрі. Резеңке боалардың таралған аймағы АҚШ-тың батыс бөлігінің кең аумағын қамтиды, Тынық мұхитының жағалауынан бастап, шығысқа қарай Юта мен Монтананың батысына дейін, оңтүстікке қарай Калифорнияның орталық бөлігіне дейін, ал солтүстікке қарай Канаданың Британ Колумбиясының оңтүстігіне дейін созылады. Бұған қоса, Колорадо мен Альбертада да сирек кездеседі, олардың жақсы өркендейтін штаттары/провинциялары: Калифорния, Орегон, Вашингтон, Невада, Юта, Вайоминг, Монтана, Айдахо және Британ Колумбияның ең солтүстік шегі – Пембертон, Уильямс көлі маңында.
Тіршілік ету ортасы
Резеңке боалары шөптесін, шалғынды және шапарралды жайылымдардан бастап жапырақты және қылқан жапырақты ормандарға дейін, тіпті биік альпійлік аймақтарға дейін әртүрлі мекендеу орындарында кездеседі. Оларды теңіз деңгейінен 10000 футқа (3048 м) дейін әр түрлі биіктікте табуға болады. Басқа жылан түрлеріне қарағанда олар жоғары температураға төзімсіз, сондықтан тым ыстық және құрғақ аймақтарда өмір сүре алмайды, бірақ жылан үшін таңғаларлықтай суық жерлерде де тіршілік ете алады. Резеңке боалары уақытының көп бөлігін жасыру орындарында (тастардың астында, бұталардың арасында, жапырақ үйінділерінде, тесіктерде және т.б.) өткізеді, сондықтан олардың мекендеу орындарында осындай жағдайлармен қатар, жеткілікті жылу, ылғал және жем болуы керек. Сонымен қатар, резеңке боалар салыстырмалы түрде шағын аумақта тіршілік етеді деп есептеледі, себебі көптеген жекелеген боалар жыл сайын бір-біріне жақын жерлерде ұсталады, бірақ кейде бәсекелестік, жемнің жетіспеуі немесе басқа да себептерге байланысты көшіп кетуі мүмкін.
Мінез-құлық
Резеңкелі боаның мінез-құлқының ерекшеліктері оны басқа жыландардан ерекшелендіреді. Резеңке боалар боалардың ең жайлы түрлерінің бірі саналады және көбінесе адамдардың жыландарға деген қорқынышын жеңуге көмектесу үшін қолданылады. Резеңке боалар ешқашан адамға шабуыл жасамайды немесе тістемейді, бірақ олар қорқыныш сезінсе, шамынан күшті иіс шығарады. Олар негізінен түнгі және, мүмкін, күн бату мен таңға жақын белсенді болады, бұл оларды сирек кездестіруге себеп болады. Олардың мекендейтін аймақтарының қоңыржай климатына байланысты, резеңке боалар қыс айларында жер астындағы қуыстарда қыстайды.
Аң аулау
Резеңке боалар негізінен жас сүтқоректілермен қоректенеді, мысалы, шыршалар, құсқұстар (мысалы, ұзын құйрықты құсқұстар), тышқандар (мысалы, бұғы тышқандары) және т.б. Олар ұядағы жас сүтқоректілерді кездестіргенде, ұядағы барлық жануарларды жеуге тырысып, анасын құйрықтарымен қорғанады. Сондықтан олардың құйрықтарында көбінесе көптеген жаралар болады. Резеңке боалар саламандралармен, сондай-ақ мүмкін бақалармен, жылан жұмыртқаларымен, кесіртке жұмыртқаларымен, кесірткелермен, жас құстармен, кішкентай құстармен, жас жартастармен қоректенеді, тіпті басқа жыландарды жеген жағдайлар да кездеседі.
Жауыздық
Резеңке боаларды олардың табиғи ортасындағы кез келген орташа өлшемдегі жыртқыш жануар жеуі мүмкін. Қауіп сезгенде, резеңке боалар басын қорғап, дөңгеленеп, құйрығын басының орнына ұсынады. Бұл жыртқыштардан қорғанудың басты тәсілі саналғанымен, көптеген жыртқыштарға (қырандар, қойоттар, егершелер, мысықтар және т.б.) қарсы тиімсіз. Резеңке боалардың ең жақсы қорғанысы – олардың жасырын өмір салғаны.
Көбею
Резеңке боалар тірі туады (тірі жас туады) және жылына 9-ға дейін жас туа алады, бірақ 1-5 жас туу жиірек кездеседі. Резеңке боалар АҚШ және Канадада кездесетін көптеген жыландарға қарағанда көбейегіштігі төмен, әйелдері көбінесе төрт жылда бір рет көбейеді. Жұптасу көктемде қысқы ұйқыдан оянғаннан кейін шамалы уақыттан соң жүзеге асады, ал жастар сол жылдың тамызынан қарашасына дейін туады.