Кіріспе

Герберт Свайр (1936 жылы туған), Джим Свайр деп әйгілі, 1988 жылы Pan Am 103 рейсінің бомбалануынан кейін белсенділік танытқан ағылшын дәрігері. Оның қызы Флора осы оқиғада қаза тапты. Свайр алғашқы бомбалауға қатысты күдіктілерді сотқа тартудағы қиындықтарды шешу үшін күш салды, содан кейін бұл іс бойынша сотталған Әбделбасет әл-Меграхинің қайта сотталуын және босатылуын қолдады. 1990 жылы Свайр әуе кемесіне жалған бомба алып кірді, қауіпсіздік шараларының жеткіліксіздігін көрсету мақсатында.

Локербидегі бомбалау

1988 жылдың 20 желтоқсанында Сваирдің 23 жасар қызы Флора, американдық жігітімен бірге Рождествоны АҚШ-та өткізу үшін ұшуға ниеттеніп, ертеңгі күні жартылай толмаған Pan Am рейсі 103-ке орын алуда қиындыққа ұшырамады. Флора Шотландияның Локерби қаласының үстінде ұшақ апатқа ұшыраған кезде қаза тапты, нәтижесінде 270 адам, оның ішінде жерде болған 11 адам көз жұмды. АҚШ және Ұлыбританияда жедел тергеу жұмыстары басталды. Біраз уақыттан соң екі ливиялық азамат – Абдельбасет әл-Меграхи және Ламин Халифа Фхима айыпталып ұсталды. Свайр, ұшақ апатында қаза тапқандардың туыстарынан құралған UK Families Flight 103 тобының өкілі атанды. Свайр қызының құрметіне Флораның орманы деп аталатын ескерткіш ағаштар отырғызды.

Жалған бомба

1990 жылы 18 мамырда Свайр Лондонның Хитроу әуежайынан Нью-Йорктің JFK әуежайына British Airways рейсімен, содан кейін Нью-Йорк JFK әуежайынан Бостонға рейсіне жалған бомба алып өтті, әуе компанияларының қауіпсіздігі жақсармағанын көрсету үшін. Оның жалған бомбасы радиокассета плеері мен марципан тәттісінен құралды, ол Semtex-тің орнына қолданылды. Кейбір американдық отбасы мүшелері Свайрден бұл әрекет туралы жария етпеуді сұрады; ол алты аптадан кейін ғана белгілі болды. Pan Am Flight 103 рейсінде қаза болған Теодора Коэннің ата-анасы Сьюзан мен Дэниел Коэн жоспарды қолдады, ал америкалық құрбандардың басқа отбасы мүшелері қарсы болды.

Аль-Меграхи мен Фхиманың соты

Бұл оқиғаға қатысқан елдердің арасында – Ұлыбритания, АҚШ және Ливия – ұстап беру туралы келісім болған жоқ, сондай-ақ Ливия заңдары өз азаматтарын ұстап беруге мүмкіндік бермейтін. Ливия екі күдіктіні ұстап алып, соттауға дайын екенін білдірді, бірақ АҚШ және Ұлыбритания бұл ұсыныстан бас тартты. 1994 жылы Эдинбург университетінің профессоры Роберт Блэк екі ливиялықтың Шотландия заңдары бойынша, бірақ бейтарап елде сотталуын ұсынды. Нельсон Мандела Оңтүстік Африканы бейтарап орын ретінде ұсынды, бірақ Ұлыбритания бұл ұсынысты қабылдамады. 1997 жылы Свайр мен Блэк Блэктің ұсынысын қолдау үшін лоббилеуді жөн санады және Мысыр мен Ливияға сапарлады. Свайр Америкаға, Біріккен Ұлттар Ұйымына, Германияға, содан кейін Ливияға және Ұлыбританияның қалаларына барды. Соңында Нидерландыдағы Цейст лагері қылмыстық іс жүргізу барысында Шотландия аумағы ретінде таңдалды. Күдіктілер 1999 жылдың мамыр айында Цейст лагерінде Шотландия полициясына тапсырылды, ал сот 2000 жылдың 5 мамырында басталды. Свайр сотта болды, ал 2001 жылдың 31 қаңтарында Фхиманы ақтап, Меграхиді кінәлі деп тапқан үкім жарияланғанда, Свайр есінен танып, сот залынан шығарылып кетті.

Апелляция және босату

Swire Меграхимен алғаш рет 2005 жылғы 16 қарашада кездесті және ол губернатордың кеңсесінде Меграхимен бір сағат өткізді. Егер Меграхи Ливияға қайтарылса, SCCRC-нің оның ісін қайта қарауын жалғастыруға қысым жасауын қалайтынын сұрады. Свайрдің айтуынша, Меграхи қайта қарауды жалғастыратынын мәлімдеді, ал Свайр UKF 103 Меграхи осыны істемесе, қайта қарау талабын қоятынын айтты. 2007 жылғы 28 маусымда SCCRC төрт жылдық қараудан кейін Меграхидің айыпталуы әділетсіздік болуы мүмкін екенін анықтады және оған Қылмыстық апелляциялық сотқа екінші шағым беруге рұқсат берді. Свайр SCCRC шешімін жариялағанға бірнеше сағат бұрын BBC Radio 4-тің Today бағдарламасында сұхбат берді. Меграхидің екінші апелляциясы 2009 жылы Қылмыстық апелляциялық сотта қаралуы күтілді. 2007 жылғы қазан айында Свайр әл-Меграхидің кінәсіздігін дәлелдеуге тырысқан адвокаттарға 500 000 фунт стерлинг көмек ұсынды. 2008 жылғы желтоқсанда Кармиллидің Лорды Фрейзер, бұрынғы Лорд-адвокат, Свайрдың әл-Меграхиді кінәсіз деп айтуы, тұтқындар өздерін ұстағандарды жақсы көріп, қорғауға бейім болатын «Стокгольм синдромымен» салыстырылатынын айтты. Көптеген американдық құрбандардың отбасылары Свайрдың Ливияны қолдағаны үшін оны сынады. Свайр Фрейзердің сөздеріне ренжіді. Фрейзер өз сөздерін таңдауындағы себебін қорғап, өз ұстанымын сақтап қалды. Сол айда Свайр Меграхи үшін әділет іздеу науқанын құрды, ол метастаздық простаталық қатерлі ісігімен ауырып, өлім алдындағы Меграхидің екінші шағымы қаралатын уақытқа дейін Ливиядағы отбасына уақытша босатуын талап етті. 2009 жылғы 20 тамызда рак ауруына байланысты Меграхи Шотландияның Әділет министрі Кенни МакАскилл тарапынан инабаттылықпен босатылды. Меграхиді Ұлыбритания мен Ливия арасындағы тұтқындарды беру туралы келісім арқылы Ливияға беру туралы да өтініш берілді, бірақ бұл трансфердің шарттарын орындау үшін айыпталушының үкімі түпкілікті болуы керек еді және, көрінеу, осыны жеңілдету үшін Меграхи өзінің шағымынан бас тартты. Свайр босатуды мақұлдады, бірақ шағымның қабылданбағанын өкінді. 2012 жылғы қаңтарда Свайр Меграхи қайтыс болғанға дейін онымен кездесу үшін Триполиге сапар шекті.

Танымал мәдениетте

Суайрді Колин Ферт «Локерби» атты Sky Television телеарнасының жақын арада шығатын шағын сериалында ойнайды. Бұл сериал Суайрдың Питер Биддульфпен бірлесіп жазған «Локербидегі жарылыс: Әке әділет іздеуі» кітабының негізінде түсірілген.