Кіріспе

Солтүстік Америкада тәуелсіз мемлекет құру бойынша күдікті сөз байласы (1805–1807)

Бёррдің сөз байласы – АҚШ президенті Томас Джефферсонның вице-президенті қызметін атқарган кезінде және одан кейін Аарон Бёрр жоспарлаған деген күдік тудырған құпия жоспар. Бёррге тағылған айыптауларға сәйкес, ол халықаралық байланыстарын және АҚШ плантаторларының, саясаткерлерінің және әскери шенеуніктердің қолдауын пайдаланып, АҚШ-тың оңтүстік-батысында, Мексиканың бір бөлігінде және Флоридада тәуелсіз мемлекет құруға тырысқан. Бёррдің мәлімдемесінше, ол испан тәжі басқан Техас территориясында 40 000 акр (160 км²) жерді иемденуді жоспарлаған. 1807 жылдың ақпан айында Джефферсонның бұйрығымен Бёрр тұтқындалды және сотқа тартылды, бірақ оны айыптауға жеткілікті дәлелдер табылған жоқ. АҚШ Конституциясының ерекшеліктеріне байланысты Бёррдің кінәсі толығымен дәлелденбегендіктен босатылды, бірақ бұл оқиға оның саяси мансабына нұқсан келтірді. Оның суреті ел бойынша өртеліп, жеке штаттардан қосымша айыптаулар түсу қаупі оны Еуропаға эмиграцияға мәжбүр етті. Бёррдің нақты ниеттері әлі де анық емес, сондықтан тарихшылар әртүрлі теориялар айтады: кейбіреулері ол Техастың бір бөлігі мен жаңадан сатып алынған Луизиананы өзіне қаратуды көздегенін, ал басқалары Мексиканы немесе тіпті Солтүстік Американың барлық бөлігін жаулап алуды жоспарлағанын айтады. Оны қолдаған адамдардың саны да белгісіз, мәліметтер 40-тан кем адамнан 7000-нан астам адамға дейін жетеді.

Джеймс Уилкинсон

Генерал Джеймс Уилкинсон Бёррдің маңызды серіктестерінің бірі болды. Сол кездегі АҚШ армиясының Бас қолбасшысы Уилкинсон 1780-ші жылдары Кентукки және Теннесси штаттарын одақтан бөліп алуға тырысқандығымен белгілі болды. Бёрр президент Томас Джефферсонды 1805 жылы Уилкинсонды Луизиана территориясының губернаторы лауазымына тағайындауға көндірді. Уилкинсон кейін Джефферсонға Бёррдің мемлекетке қарсы қылмысын дәлелдейтіндей хат жіберді.

Британдықтармен байланыс

Бёрр әлі вице-президент болып тұрғанда, 1804 жылы ол АҚШ-тағы британдық министр Энтони Мерримен кездесті. Бёрр бірнеше әріптесіне айтқандай, ол Мерриге британдықтар оның экспедициясына қару-жарақ пен ақша берсе, оңтүстік-батыстағы билікті қайтаруға көмектесе алатынын ұсынды. Бёрр Луизиананы Одақтан бөліп алуға, оның орнына жарты миллион доллар және Мексика шығанағында британдық флот алуға келісім жасады. Мерри былай деп жазды: "Мырза Бёрр осындай одақ құруға араласуға тырысатыны анық – ол Луизиана тұрғындары Ұлыбританияның қорғауын және көмегін қалайтынын маған айтты". "Олардың жоспарларын іске асыру тек шетелдік державалардан алдын ала қорғау және көмек алу қиындығынан ғана кешіктірілуде". Мерри 1806 жылдың 1 маусымында Ұлыбританияға қайтарылып алынды.

Огайо алқабы мен Луизиана аумағына саяхат

1805 жылы Берр көшіп кету жоспарларын ойлап тапты, оның испандықтар жалға берген Техас аумақтарындағы жерді иелену мақсатында екенін мәлімдеді (жалға алу шарты жасалған және оның көшірмелері әлі де сақтаулы). Сол жылы Берр Питтсбургтен Огайо өзені арқылы Луизиана территориясына сапар шекті. Көктемде Берр Харман Бленнерхассеттпен кездесті, ол Беррдің жоспарын ілгерілетуде көмектесті. Ол достық, қолдау көрсетті және ең бастысы, Батыс Вирджиния штатының қазіргі Паркерсбург қаласынан 3 шақырымдай төменде орналасқан, Огайо өзеніндегі Бленнерхассетт аралына кіру мүмкіндігін ұсынды. 1806 жылы Бленнерхассетт Беррге айтарлықтай қаржылық көмек беруге келісті. Берр мен оның серіктестері осы аралды адамдар мен жабдықтарды сақтау орны ретінде пайдаланды. Берр испан аумақтарына қатысуға еріктілерді тартуға тырысты. Нью-Орлеанда ол мексикалық серіктестерімен – Мексиканы (сол кезде Жаңа Испанияның бір бөлігі) басып алуды мақсат еткен креолдар тобымен кездесті. Берр Мексикаға жасаған жорығына Нью-Орлеанның католик епископынан қолдау алды. Беррдің жоспарлары туралы алғашқы хабарлар 1805 жылдың тамызында газеттерде пайда болды, онда Берр батыстық армияны құрып, "жеке үкімет құруға" ниеттенгені айтылды. 1806 жылдың басында Берр испан дипломаты және болашақ премьер-министр Карлос Мартинес де Ирухо и Таконмен байланысып, оның жоспарының батыс бөлінісі ғана емес, Вашингтон қаласын басып алу екенін жеткізді. Ирухо Мадридтегі басшыларына Жаңа Испанияның есігінде өсіп келе жатқан "үлкен державаның ыдырауы" туралы хабарлады. Ирухо Беррге бастау үшін бірнеше мың доллар берді. Мадридтегі испан үкіметі ешқандай шара қабыланбады. Кентуккидегі оқиғалардан кейін Берр 1806 жылдың соңында Миссисипи өзені бойымен әскери жорыққа еріктілер жинау үшін батысқа қайта оралды. Ол Огайо өзеніндегі Бленнерхассетт аралын адамдар мен жабдықтарды сақтау үшін пайдалана бастады. Огайо губернаторы ондағы қызметке күдікпен қарап, штаттық милицияға аралға шабуыл жасап, барлық жабдықтарды тәркілеуге бұйрық берді. Бленнерхассетт бір қайықпен қашып, Беррмен Камберленд өзеніндегі штабта кездесті. Көлемі айтарлықтай азайған күштермен екеуі Огайодан Миссисипиге және Нью-Орлеанға бет алды. Уилкинсон Нью-Орлеанға әскер жеткізуге уәде берген, бірақ ол құйрық сөздің сәтсіз аяқталуын болжады және әскер берудің орнына, Уилкинсон Беррдің жоспарын президент Джефферсонға жеткізді.

Тұтқындау

1806 жылдың ақпан және наурыз айларында Кентукки штатының федералды прокуроры Джозеф Гамильтон Дейвис Джефферсонға бірнеше хат жазып, Бёррдің испандықтар бақылап отырған Батыс аймақтарында бүлік шығаруды жоспарлап отырғанын ескертті. Ол, Бёррдің мақсаты – Оңтүстік-Батыс аймақтарымен бірігіп, оның басқаруымен тәуелсіз мемлекет құру екенін хабарлады. Ұқсас айыптаулар Франкфурт, Кентукки қаласындағы «Батыс әлемі» газетінде жергілікті Демократиялық-Республикалықтарға қарсы жарияланды. Джефферсон Дейвистің Бёррге қарсы айыптауларын саяси мақсатта жасалған деп есептеді. Дейвис Бёррге қарсы қылмыстық іс қозғады, оның Мексикамен соғыс бастауға ниеттенгенін мәлімдеді. Бірақ үлкен жюри Бёррді айыптаудан бас тартты, оны жас адвокат Генри Клей қорғады. 1806 жылдың ортасына қарай Джефферсон мен оның кабинеті Батыстағы саяси тұрақсыздық туралы хабарларға көбірек назар аудара бастады. Олардың күдіктері генерал Уилкинсон президентке Бёррден алған хаттарды жібергенде расталды. Бёррге қарсы негізгі дәлел ретінде пайдаланылған хаттың мәтіні төмендегідей:

«13 мамырдағы пошта белгісі қойылған хатыңыз алынды. Мен қаражат жинап, іске кірістім. Әртүрлі сылтаулармен әртүрлі нүктелерден келген отрядтар 1 қарашада Огайода жиналады. Ішкі және сыртқы жағдайлар барлығы да жақсы. Т[рустон] Ямайкаға барып, сол жердегі адмиралмен келіседі және Миссисипиде кездеседі. Англия, АҚШ-тың әскери-теңіз күштері қосылуға дайын, және менің достарым мен ізбасарларыма соңғы бұйрықтар берілді. Уилкинсон Бёррден кейін екінші болады. Уилкинсон өзінің офицерлерінің шені мен жоғарылатуын анықтайды. Бёрр 1 тамызда батысқа қарай жолға шығып, қайта оралмайды: олмен бірге қызы, күйеуі және басқа да беделді адамдардан тұратын топ келеді. Бірден ақылды және сенімді досыңызды жіберіңіз, Бёрр онымен кеңесе алады. Ол дереу маңызды жаңалықтармен қайта оралады. Бұл қозғалыстың үйлесімділігі үшін маңызды. Уилкинсонның таулардың батысында таныс, пайдалы болуы мүмкін адамдардың тізімін жіберіңіз, олардың мінез-құлқы туралы жазбамен бірге. Маған сіздің офицерлеріңіздің төрт немесе бес комиссиясын жіберіңіз, оларды сіз кез келген сылтаумен алуға болады. Олар адалдықпен қайтарылады. Келіссөздер барысында, ұзақ уақыттан бері күтілген мақсатқа жету үшін, Бёрр өзінің өмірімен және жүздеген адамның абыройымен, еліміздің ең жақсыларының қанымен кепілдік береді. Бёррдің операция жоспары – 15 қарашада құлап жатқан жерден бастап, алғашқы бес жүз немесе бір мың адаммен, осы мақсатта салынып жатқан жеңіл қайықтарда, 5 және 15 желтоқсан аралығында Натческе жету, содан кейін Уилкинсонмен кездесу, содан кейін Батон-Ружға шабуыл жасау немесе оны айналып өту тиімді ме екенін анықтау. Осы хатты алған соң Бёррге жауап жіберіңіз, барлық шығындарды Бёрр төлейді, және т.б. Біз баратын елдің халқы бізді қабылдауға дайын, олардың агенттері қазір Бёррмен бірге, егер біз олардың дінін қорғасақ және оларды шетелдік билікке бағындырмасақ, үш апта ішінде мәселе шешіледі дейді. Құдайлар бізді даңқ пен байлыққа шақырады. Біз осы нығметке лайықпы, әлі көру керек. Осы хатты жеткізуші сізге Бёррдің ресми таныстыру хатын тапсырады, оның көшірмесі осымен қоса берілген. Ол – мінсіз абырой мен кемелді парасатқа ие, жобалау емес, орындау үшін жаралған адам, ол фактілерді адалдықпен айта алады, ал оларды басқаша айта алмайды. Ол Бёррдің жоспарлары мен ниеттері туралы толық хабардар, және сіз сұраған кезде сізге жария етеді, одан артығын емес. Ол сіздің беделіңізге құрметпен қарайды, және сіздің қатысыңызда ұялуы мүмкін – оны ыңғайлы жағдайға түсіріңіз, ол сізді қанағаттандырады. 29 шілде. Өзінің жақсы атын сақтап қалу үшін Уилкинсон хаттарды өңдеді. Олар оған шифрланған түрде жіберілді, ол өзінің кінәсіздігін және Бёррдің кінәлі екенін дәлелдеу үшін хаттарды өзгертті. Ол Джефферсонға Бёррдің «өзінің үкіметін құлатуды жоспарлап отырғанын» және «мемлекетке қарсы сөз байласып жатқанын» ескертті. Джефферсон Конгреске бұл жоспар туралы хабарлап, Испания аумағына шабуыл жасауға ниеттенген кез келген адамды тұтқындауға бұйрық берді. Ол батыстағы билік органдарына күдікті әрекеттерге дайын болуды ескертті. Бёррдің кінәлі екеніне сенімді Джефферсон оны тұтқындауға бұйрық берді. Бёрр Бленнерхассетт пен Огайода жалдаған кішкентай әскерімен бірге Миссисипи өзенімен төмен қарай жорығын жалғастырды. Олар Нью-Орлеанға жетуді жоспарлаған, бірақ Баю-Пьерде, Натчестен солтүстікке қарай 30 миль жерде, Бёррдің тұтқындалуы үшін сыйлық тағайындалғанын білді. Бёрр мен оның әскері Баю-Пьерде бас берді, және Бёрр тұтқындалды. Оған Миссисипи аумағында қылмыстық іс қозғалды, бірақ Бёрр жабайы далаға қашып кетті. Ол 1807 жылдың 19 ақпанында қайта ұсталды және сотқа қатысу үшін Вирджинияға қайтарылды.

Сот

Бёррдің қастандық жасады деген айыптау бойынша сотталғаны және Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы сотталуы туралы мәлімдеме жасалды. Кінәлау үшін жеткілікті дәлел болмағандықтан, ол ақталды, себебі Бас судья Джон Маршалл әрекетсіз қастандықты кінәлау үшін жеткілікті деп санамады. Революциялық соғыстың батыры, АҚШ сенаторы, Нью-Йорк штатының бас прокуроры және Ассамблея мүшесі, соңында Джефферсонның вице-президенті болған Бёрр өзінің абыройына, мінезіне немесе патриотизміне қарсы барлық айыптауларды қатаң түрде жоққа шығарды және қатты наразылық білдірді. Бёррді мемлекетке опасыздық жасады деп айыптап, қарулы күштерді жинап, Нью-Орлеанды басып алып, Батыс штаттарын Атлантикалық штаттардан бөліп тастады. Ол сондай-ақ Испанияға тиесілі аумақтарға қарсы әскери экспедиция ұйымдастырғаны үшін де айыпталды. Прокурор Джордж Хей 140-тан астам куәгердің тізімін жасады, олардың бірі Эндрю Джексон болды, ол бұрын Бёррді қашып жүрген кезде үйіне қонаққа шақырған еді. Куәгерлерді айыптаумен ынтымақтасуға ынталандыру үшін Томас Джефферсон Хейге өзінің қолы қойылған бос кешірімдерді берді, олардың "ең ауыр қылмыскерлерден" басқа барлығына берілуіне қатысты дискрециялық құқық берілді; кейін Джефферсон Бёррды айыптау үшін маңызды болған жағдайда, айыптаушылардың ең кінәлі деп санайтындарын да қамту үшін бұл нұсқауларды өзгертті. Бұл іс басынан-ақ даулы болды. Экспедицияның әскери сипаты бар екенін немесе Испания аумағына бағытталғандығын дәлелдей алмағандықтан, үлкен құқық бұзушылық айыбы алынып тасталды. Бёррдің соты атқарушы биліктің артықшылықтары, мемлекеттік құпиялардың артықшылықтары және атқарушы биліктің тәуелсіздігі туралы мәселелерді көтерді. Бёррдің адвокаттары, оның ішінде Джон Уикхэм, Бас судья Маршаллдан Джефферсонды сотқа шақыруды сұрады, олардың жағдайын дәл ұсыну үшін Джефферсоннан құжаттар қажет деп мәлімдеді. Джефферсон президент ретінде "АҚШ Президентінің басқа биліктен тәуелсіз, оған Президент ретінде келіп түскен қандай қағаздарды, қоғамдық мүдделерді кімге және кімге хабарлауға рұқсат беретінін" шешудің қажетті құқығын сақтайтынын жариялады. Ол барлық қажетті құжаттар қолжетімді екенін және ол атқарушы биліктің артықшылықтарына ие болғандықтан бұл бұйрыққа бағынбайтынын айтты. Сондай-ақ, ол сот органдарының бұйрықтарына бағынбауы керектігін, өйткені Конституция атқарушы биліктің сот тармағынан тәуелсіздігін қамтамасыз етеді деп мәлімдеді. Маршалл Джефферсонның президенттік лауазымына қарамастан сотқа шақыру қағазы берілуі мүмкін деп шешті. Маршалл Джефферсонның орнын ескеруге және "атақтан тыс және қажетсіз сотқа шақырудан" аулақ болуға уәде бергенімен, оның шешімі маңызды болды, өйткені ол президенттің барлық азаматтар сияқты заңға бағынуын көрсетті. Маршалл мемлекетке опасыздықтың анықтамасын және айыптау үшін әрекеттен гөрі, қасақана ниет жеткілікті ме екенін қарастыруға мәжбүр болды. Маршалл Бёррдің соғыс актісін жасамағаны үшін оны кінәлі деп таба алмайтынын айтты (Ex parte Bollman қараңыз); Бірінші түзету Бёррға үкіметке қарсылық білдіру құқығын берді. Соғыс бастауды ұсыну немесе оған қатысу жеткіліксіз болды. Маршалл мемлекетке опасыздық үшін, ашық түрде қатысқандығы дәлелденуі керек деп шешті. Одақты бөлу ниеті ашық әрекет емес еді: "Мемлекетке опасыздық мақсатымен адамдардың жиналуы соғыс жасауды білдіреді". Маршалл өз шешімін Конституцияда екі куәгердің елге қарсы жасалған бір әрекетті көруі керектігі айтылғанын көрсетіп, одан әрі қолдады. Маршалл Конституцияның III бабында берілген мемлекетке опасыздық туралы анықтаманы тар түсіндірді; ол айыптаушылықтың Бёррдің Конституция талап еткен "ашық әрекет" жасағанын дәлелдемегенін атап өтті. Нәтижесінде, алқабилер айыпталушыны кінәсіз деп тапты. Куәліктер сәйкес келмеді, және "ашық сатқындық әрекеті" туралы куәлік берген аз куәлардың бірі Джейкоб Оллбрайт бұл процесте жалған куәлік берді. Оллбрайт милиция генералы Эдвард Тэппердің Бленнерхасет аралына шабуыл жасап, Харман Бленнерхасетті тұтқындауға тырысқанын, бірақ оны қарулы еріп жүргендер тоқтатқандығын, олар оны қорқыту үшін Тэпперге қаруларын көтергенін айтты. Түптеп келгенде, Тэппердің аралға келген кезінде қамауға алу ордері болмағандығын, ешкімді тұтқындауға тырыспағанын, оған қауіп төнбегенін және Бленнерхассетпен жақсы хабарласқанын мәлімдеген. Тарихшылар Нэнси Айзенберг пен Эндрю Бурштейн Беррдің "мемлекетке опасыздық жасағаны жоқ, ол ешқашан сотталған емес, өйткені ешқандай дәлел, сенімді куәлік болған жоқ, ал айыптау тарапының басты куәсі Бёррді айыптаған хатты өңдегенін мойндады" деді. Алайда, заңгер және автор Дэвид О. Стюарт Бёррдің ниеті "мемлекетке опасыздық құратын әрекеттерді қамтыды, бірақ 1806 жылғы жағдайда "моральдық үкім әлдеқайда күңгірт" екенін айтады. Ол сол кезде көптеген американдықтар үшін испан жерлеріне шабуыл жасау немесе американдық аумақты бөліп алу мемлекетке опасыздық деп есептелмегенін, Американдық Оңтүстік-Батыстың шекарасының тұрақсыздығымен және (Президент Джефферсон да бөліскен) АҚШ екі мемлекетке бөлінуі мүмкін деген кең таралған күдікпен байланысты екенін атап өтеді.

Салдары

Ақтау үкімінен кейін бірден ашулы топтар Беррдің, Бленнерхассеттің, Мартиннің және Маршалдың салықтарын асып, өртеп жіберді. Саяси мансабының мүмкіндіктері жойылған Бёрр 1812 жылға дейін Еуропаға өз еркімен жер аударылып кету үшін АҚШ-ты тастап кетті. Ол алғаш рет 1808 жылы Мексикадағы төңкеріске қолдау табу үшін Англияға сапар шекті. Ол елден қуылған соң, Наполеоннан қолдау сұрап Францияға барды. Оған қолдау көрсетілмеді және ол үйіне қайту үшін ақшасы жетпей, кедей болып қалды. Ақырында, 1812 жылы ол француз кемесімен Америка Құрама Штаттарына оралды. АҚШ-қа оралғаннан кейін ол "Эдвардс" тегін қабылдады және заңгерлік тәжірибасын жалғастыру үшін Нью-Йоркке қайтты. Ол Стивен Джумельдің бай әйелі, Элиза Джумельге үйленді, бірақ ол оның жер спекуляциялары мен қаржылық басқарудың нашарлығы салдарынан оның қаржылық жағдайы төмендегендіктен, үйленгеннен кейін төрт ай өткен соң оны тастап кетті. Бёррмен болған қарым-қатынасынан кейін Джеймс Уилкинсон Конгресс тарапынан Батысқа қатысты мәселелер бойынша екі рет тергелді. 1811 жылы президент Джеймс Мэдисонтың бұйрығымен өткен сәтсіз әскери соттан кейін, оған Нью-Орлеандағы әскери құрамасына оралуға рұқсат берілді. Қастандық ашылған кезде Бленнерхассеттің сарайы мен аралы Вирджиния жасағының әскери қызметкерлерімен басылып алынып, тоналды деген күдік туды. Ол отбасымен бірге қашып кетті, бірақ екі рет тұтқындалды. Екінші рет ол Бёррдің ақталуына дейін түрмеде ұсталды. Бленнерхассетт Миссисипи штатына барып, мақта фермері болды. Кейін ол отбасымен бірге Канадаға көшіп, Монреальде заңгерлік қызметпен айналысты. Өмірінің соңында Бленнерхассетт Еуропаға кетіп, 1831 жылдың 2 ақпанында Гернсиде қайтыс болды.