Кіріспе

Сауд Арабиясының террорисі және 9/11 ұшақ қырып салушысы (1972–2001)

Хани Салих Хасан Ханжур (هاني صالح حسن حنجور; 30 тамыз 1972 – 11 қыркүйек 2001) – Сауд Арабиясының террорисі, 2001 жылы 9/11 шабуылдарының бөлігі ретінде Пентагонға ұшақ соғып, құлатқан American Airlines 77 рейсінің ұшқышы. Ханжур алғаш рет 1991 жылы АҚШ-қа барып, Аризона университетіне түсті, онда бірнеше ай ағылшын тілін оқыды, содан кейін келесі жылдың басында Сауд Арабиясына оралды. 1996 жылы ол қайтадан АҚШ-қа оралды, Флоридада және Аризонада ұшу сабақтарын бастамас бұрын Калифорнияда ағылшын тілін оқыды. 11 қыркүйекте Ханжур American Airlines 77 рейсіне мініп, ұшақты өз командасы ұшқыштарды, жолаушыларды және экипажды бағындырғаннан кейін басқаруды қолға алды және 11 қыркүйек шабуылдарының бөлігі ретінде Пентагонға құлатты. Апаттан ұшақтағы 64 жолаушы мен Пентагондағы 125 адам қаза тапты. Флорида мен Аризонада Ханжур Рейед Мохаммед Абдулла Алимен дос болып, бірге жаттықты. Ханжурмен байланысы анықталғаннан кейін ол Солтүстік Палмерстон қаласындағы үйінен қуылды. Ханжур Сауд Арабиясының Таиф қаласында азық-түлік тасымалдаумен айналысатын кәсіпкердің отбасында дүниеге келген. Жастық шағында Ханжур мектепті тастап, бортсерік болуды қалаған, бірақ оның ағасы Абдулрахман оны бұл жолдан қайтарды және оқуына назар аударуға көмектесуге тырысты.

1990 жылдардың басында

Ханжур АҚШ-қа басқа ұшқыштардан әлдеқайда ертерек келді. Ол алғаш рет 1991 жылы Аризона университетінің Ағылшын тілін екінші тіл ретінде оқыту орталығында ағылшын тілін оқу үшін АҚШ-қа келді. Ханжурдың үлкен ағасы Абдулрахман оған сегіз апталық бағдарламаға өтініш беруге көмектесті және Тусон қаласындағы Ислам орталығына жақын жерде Ханжур үшін бөлме тапты. Ханжур 1991 жылдың 3 қазанында ағылшын тілі бағдарламасына келді және 1992 жылдың ақпан айының басына дейін Сауд Арабиясына оралды. Ханжур 4-ші даңғыл мен 4-ші көше бұрышындағы үш бөлмелі үйде тұрды, оны әке-бала командасы басқарды. Олар шетелдік студенттерге бөлмелерді жөндеу және жалға беру арқылы күнкөріс жасады, сонымен қатар қайта туылған христиандық идеологияны таратуға күш-жігерін жұмсады. Үлкен ұлы Боб осы үйде тұрып, Ханжурға тікелей бөлме жалға берді. Ханжур үйде үлгілі тұрғын болды: ол басқаларға өте құрметпен қарады, саяси көзқарасы болмады және өте нашар ағылшын тілі білетін, беймаза, көңілді жасөспірім сияқты көрінді. Ханжур ұшақ механігі болуға қызығушылық танытты және Сауд Арабиясында осындай мамандыққа жоғары баға берілетінін айтты. Ханжур жергілікті мешітте таңертеңгі, түскі және кешкі намаздарға қатысты. Ханжур осы үйге көшіп келгеннен бастап, екі "ағасы" оны үнемі бақылап отырды, демалыс күндері оны алып кететін, осылайша ол олардың шеңберінде уақыт өткізіп, американдық үйдестерімен және университеттегі достарымен байланысын шектеді. 1991 жылдың желтоқсан айында Ханжур Бобқа Сауд Арабиясын сағынғанын және үйін сағынғаны үшін АҚШ-тан кететінін хабарлады. Ханжур ірі шабуылға қатысу ниетінен бұрын АҚШ-қа келген жалғыз ұшқыш болды және Германиядағы Гамбург тобымен байланысы болмады, ол үш ұшқыштан тұрды, олар ұшқыш болу үшін ұшу сабақтарын алды. Ол осы үш адамның ішінде бірінші болып лицензия алды, мүмкін, шабуылға дайындық басталғанға дейін АҚШ-қа келгендіктен. Келесі бес жыл бойы Ханжур Сауд Арабиясында қалды және Тайф маңындағы лимон мен құрма бағын басқаруға көмектесті. Ханжур Сиерра Аэронавтика академиясына қабылданды, бірақ ұшу оқуын бастамас бұрын академия Ханжурға Оклендтегі ESL тіл орталығында ағылшын тілінің интенсивті курстарын алуын ұйымдастырды. Ұшу мектебі Ханжурға 1996 жылдың 20 мамырында көшіп келген қонақ үйінде тұруға да көмектесті. Ханжур ағылшын тілі курсын тамыз айында аяқтады, ал 1996 жылдың қыркүйек айының басында Сиерра Аэронавтика академиясында бір күндік теориялық оқу курстарына қатысты, бірақ 35 000 доллар тұратын оқу ақысы туралы қаржылық алаңдаушылықты айтып, оқудан бас тартты. Ханжур қыркүйек айында Оклендтен Феникске (Аризона штаты) көшіп барды және Скотсдейлдегі CRM Flight Cockpit Resource Management-те сабақ алу үшін 4800 доллар төледі. Үлгерімсіздікке байланысты Ханжур ұшқыштар мектебінен шығып кетті.

1990 жылдардың аяғы

Ханжур 1997 жылғы 15 қарашада АҚШ-қа қайта кірді, Флоридада қосымша ағылшын тілі курстарын оқыды, содан кейін Финикске оралды, онда ол Бандар әл-Хазмимен бірлесіп пәтерде тұрды. 1997 жылғы қарашада Флоридаға келгеннен кейін Ханжур Бандар әл-Хазми арқылы танысқан Раид Мохаммед Абдулла Алимен кездесті. Әл-Хазми Алиге Флоридада ұшқыш болуға кеңес берген. Ханжур мен Али Флоридада және Аризонада бірге оқыды, соның нәтижесінде дос болды. ФБР мәліметінше, Али Финикстегі Ислам мәдени орталығының жетекшісі болған және "мешітте экстремистік сөздер айтқан". Алайда, бұл мәселе мешіттің бір қызметкерімен пікір келіспеуге себеп болды, ол 2006 жылғы маусымда New Zealand Herald газетіне Алидің "мешіттің басшысы болмағанын және ол ешқашан мешітте сөз сөйлемегенін" мәлімдеді. Бандар әл-Хазми мен Ханжур Аризонада қалып, 1998 және 1999 жылдың басында Аризона авиациясында ұшу сабақтарын жалғастырды. Наурыз айында Бандардың пәтерінен шыққаннан кейін Ханжур Темпе, Меса және Финикстегі бірнеше пәтерде тұрды. Ақпан айында қаржылық құжаттар Ханжурдың Невада штатындағы Лас-Вегасқа сапар шеккенін көрсетті. Аризона авиациясындағы ұшу оқуымен қатар, Ханжур Сауэр авиация мектебіндегі ұшу симуляторы курстарына қатысты, онда ол үш-төрт рет қана болды. Ханжур 1999 жылғы сәуірде FAA коммерциялық ұшқыш куәлігін алды, емтиханшыдан "қанағаттанарлық" бағасын алды. Ол коммерциялық ұшқыш куәлігін алғаннан кейін, одан да тәжірибелі ұшқыш болу үшін басқа ұшқыштар мектептерінде оқуын жалғастырды. Бұл оқытушылардың арасында алаңдаушылық тудырды, себебі олар "ол нашар ұшқыш және ағылшын тілін нашар біледі, сондықтан оның лицензиясы жалған емес екенін тексеру үшін Федералдық авиация басқармасына хабарласты". FAA оның лицензиясын тексеріп, оған ағылшын тілінен жеке сабақтар ұсынуға дайын болды. Ханжурдың банк шоттары 1999 жылғы наурыз айында ол белгісіз себеппен Канаданың Онтарио штатына барғанын көрсетіп тұр. Ол Сауд Арабиясына Сауд Арабиясы Әуе Жолдарында коммерциялық ұшқыш болып жұмыс істеу үшін барып, бірақ Джиддадағы азаматтық авиация мектебінен бас тартты. Оның інісі Яссер Ханжурдың "діни кітаптар мен радикалды ислами уағызшылардың кассеталарын тыңдап, оларға қызығуын арттырғанын" айтты. 1999 жылдың соңында ол отбасына Біріккен Араб Эмираттарына жұмыс іздеуге баратынын айтты. Алайда, ол Ауғанстандағы «Әл-Қаида» жаттығу лагерлеріне барған болуы мүмкін. «Әл-Қаида» оны Урва әл-Таифи деп білген.

2000 жыл

2000 жылдың мамыр айында үшінші адам Наваф әл-Хазми мен Халид әл-Михдармен бірге Сорбидің Ұшу клубына барды, онда олар ұшу сабағын алған кезде ол жерде күтті. Бұл Ханжур болуы мүмкін деген болжам бар. Қыркүйек айында Ханжур өзінің 110 долларлық тіркелімін Калифорния штатының Окленд қаласындағы Holy Names колледжінің кампусында орын жалдаған ELS Тіл орталығына жіберді, соның арқасында ол ағылшын тілін оқуын жалғастырды. Ол сондай-ақ АҚШ-қа тағы бір студенттік виза алуға өтініш берді. Ол қабылданғанымен, шабуылдардан кейін оның виза өтініші "күмәнді" екені хабарланды. 2000 жылдың қыркүйегінде Сауд Арабиясының Джидда қаласында F 1 студенттік виза алған ол, бұрын АҚШ-қа саяхаттағанын жасырды. Ол ELS Тіл орталығындағы сабақтарға ешқашан келмеді, ал мектеп Сауд Арабиясының өкілімен байланысқанда, ол Ханжурды таба алмағанын мәлімдеді. 5 желтоқсанда Ханжур Дубайдың Дейра қаласында CitiBank шотын ашты. 8 желтоқсанда Ханжур Цинциннати/Солтүстік Кентукки халықаралық әуежайына ұшып келгені тіркелді, және көп ұзамай Сан-Диегода Наваф әл-Хазмимен кездескен болуы мүмкін.

2001 жыл

Ханжур 2000 жылдың желтоқсанында Сан-Диегоға оралды және Абдуссаттар Шейхтің үйіне жиі баратын, ол Наваф әл-Хазми мен Халид әл-Михдармен бірге тұрды. Осы кезеңде Ханжур ақпан айында Сан-Диего зообағына барған болуы мүмкін, себебі күзетші ақша мен араб тіліндегі құжаттары бар жоғалған портфелін қайтарып алу үшін оның есімін шақыруға мәжбүр болғанын еске алады және кейіннен оның суретін таныды. Одан кейін үш адам Шейхтің үйінен Вирджиния штатының Фолс-Черч қаласына көшіп кетті. Оукленд университетінің ELS тіл орталығы Ханжурдың "ағылшын тілінде жақсы өмір сүруге" жеткілікті деңгейге жеткенін мәлімдеді. Дегенмен, 2001 жылдың қаңтар айында Аризона штатының JetTech авиация мектебінің басшылары FAA-ға кем дегенде бес рет хабарлаған, өйткені оның ағылшын тілі коммерциялық ұшқыш куәлігіне сәйкес келмейді. Пегги Шевреттің айтуынша, екі сағатқа арналған ауызша емтиханды тапсыруға оған бес сағат уақыт кетті. Ханжур ағылшын тілінен 0,26 балл алды, ал JetTech менеджері "Ол мүлде ұша алмайды" деді. Бұл куәлік Сауд Арабиясының ұшқыштар академиясына түсу үшін қажетті талап болды. 1999 жылдың соңында ол міндетті медициналық тексеруден өтпегендіктен, FAA куәлігі жарамсыз болып қалды. Ақпан айында Ханжур Аризона штатының Меса қаласында симулятордағы озық жаттығуды бастады. Ол Хазмимен бірге наурыздың соңында Месадан көшіп кетті және 4 сәуірде Вирджиния штатының Фолс-Черч қаласына келді. Фолс-Черч – Вашингтон, округтің мегаполистік аймағындағы Дар-әл-Хиджра мешітінің орналасқан жері. Жақында ғана тағайындалған жаңа имам – Анвар әл-Авлаки еді, ол Хазмимен Сан-Диегода кездескен. Мешітте Ханжур мен Хазми көп ұзамай Иорданиялық Эяд Альрабабамен танысты, ол кейіннен құжатты алаяқтық жасағаны үшін кінәлі деп танылды және елден шығарылды. Олар оған жалға берілетін пәтер іздеп жүргендерін айтты, ол Александрияда пәтер жалға берген досын тапты, онда олар тұрды. 2001 жылдың 4 сәуірінде Ханжур коммуналдық төлемдерін Вирджиния штатының Фолс-Черч қаласындағы 3159 Row Street мекенжайына жіберуді сұрады, бұл мешіт мекенжайымен бірдей болды. Полиция 11 қыркүйек шабуылдарын тергеу кезінде Рамзи бин әл-Шибтің (20-шы ұрықшы) Гамбургтегі пәтерін тексерген кезде, Әулакидің телефон нөмірі бин әл-Шибтің жеке байланыс ақпаратының арасында табылды. 2001 жылдың 2 мамырында Вирджинияда оларға екі жаңа бөлмедес қосылды: Маджед Мокед және Ахмет әл-Гамди, екеуі де Таяу Шығыстан АҚШ-қа ұшып келді. Альрабаба кейіннен олардың бірге Коннектикут штатының Фэрфилд қаласындағы пәтерлерді қарауға баруларын ұсынды. 8 мамырда Альрабаба, Ханжур, Хазми, Мокед және Гамди үй іздеу үшін Фэрфилдке барды. Олар жергілікті ұшқыштар мектебінің бірнеше оқушыларына хабарласты. Содан кейін олар Патерсонға қысқа уақытқа барып, сол аймақты да қарап шықты. Рабаба бұл сапардан кейін ол ешбір адамды қайта көрмегенін мәлімдеді. 20 шілдеде Ханжур Нью-Джерсиден Мэриленд штатындағы Монтгомери округінің әуежайына ұшып барып, ұшақ айдаушы Наваф Альхазмимен бірге жаттығу жасады. 1 тамызда Ханжур мен Альмидхар Фоллс-Черчке алаяқтық құжаттама алу үшін 7 Eleven дүкеніне оралды, онда мұндай қызмет үшін заңсыз қосалқы бизнес жүргізілді. Сол жерде олар заңсыз көшіп келген Луис Мартинес Флореспен кездесті. Олар бірге Вирджиния штатының Спрингфилд қаласындағы сауда орталығындағы көлік басқармасына барды. Мартинес Флорес оларға Фоллс-Черчтегі жалған мекенжай берді және олар сол жерде тұратынын растайтын заңды нысандарға қол қойды. Ханжур мен Альмидхарға мемлекеттік жеке куәлік берілді. (Мартинес Флорес оларға көмектескені және полицияға жалған куәлік бергені үшін 21 айға бас бостандығынан айырылды.) Сол күні Ханжур полициямен Вирджиния штатының Арлингтон қаласында Toyota Corolla көлігін рұқсат етілмеген аймақта айдап келе жатқанда тоқтатылды және 70 доллар айыппұл төледі. Нью-Джерси штатының Тотова қаласындағы Advance Travel Service компаниясының қызметкерлері кейіннен Мокед пен Ханжур екеуі де сол жерден билет сатып алғанын мәлімдеді. Олар Ханжур ағылшын тілін өте аз білетінін, ал Мокед көбінесе сөйлегенін айтты. Ханжур ұшақтың алдыңғы қатардағы орынды сұрады. Олардың несиелік карталары рұқсат етілмеді, агенттік жеке чектерді қабылдамайтынын айтқаннан кейін, екеуі де ақша алу үшін кетті. Олар көп ұзамай қайтып келіп, жалпы сомасы 1842 доллар 25 центті қолма-қол төледі. Ханжур қауіпсіздікті тексеру үшін тамыз айында ел арасына ұшуды бастады және Мэриленд штатындағы Фривей әуежайынан ұшақ жалға алуға тырысты; бірақ ол бір қозғалтқышты Cessna 172 ұшағын басқару мен қонуда қиындық тудырғандықтан бас тартты. Ол 1 қыркүйекте Нью-Джерсидегі пәтерінен көшіп кетті және төрт күннен кейін Мэриленд штатының Лорел қаласындағы банкоматтан әріптес ұрықшы Маджед Мокедпен суретке түсірілді, онда бес Flight 77 ұрықшысы жергілікті Gold's Gym-де 1 апталық мүшелікке жазылған. Сол жерде Ханжур оның есімінің "соғысшы" деген мағынаны білдіретінін айтты, гимназия қызметкері олардың араб есімдерінің ағылшын тіліндегі мағынасын сұрағанда. (Шындығында Хани "қанағаттанған" дегенді білдіреді.) 2001 жылдың 10 қыркүйегінде Ханжур, Михдар және Хазми Вирджиния штатының Херндон қаласындағы Marriott Residence Inn қонақ үйіне тіркелді, онда Сауд Арабиясының үкіметінің көрнекті шенеунігі Салех Ибн Абдул Рахман Хуссайн тұрып жатқан. Олар кездескендігіне немесе бір-бірінің бар екенін білгендігіне ешқандай дәлел табылмады.

9/11 шабуылдары

2001 жылдың 11 қыркүйегінде таңғы сағат 7:35-те Ханжур Вашингтон қаласының батысында орналасқан Вашингтон Даллес халықаралық әуежайының жолаушылар бақылау бекетіне American Airlines 77 рейсіне отыру үшін келді. Кейбір бұрынғы хабарламаларда оның билеты болмаған немесе ешқандай тізімде тіркелмеген болуы мүмкін екені айтылды, бірақ 9/11 комиссиясы оның бірінші сыныптағы 1B орынға тағайындалғанын және Тотовадағы Advance Travel Service компаниясынан бірінші сыныпты билет сатып алғанын растады. 2004 жылы жарияланған қауіпсіздік камерасының жазбаларында Ханжур металл іздегіш арқылы ешқандай сигналсыз өткені көрінеді, яғни терминалдағы қызметкерлер оның қаруы бар екенін көрсететін ескерту белгісіне назар аудармаған. Осының нәтижесінде Ханжур рұқсатсыз 77 рейсіне отыруға үлкерді. Рейс 8:10-да ұшуы тиіс болған, бірақ Даллес әуежайының D26 қақпасынан 10 минут кешікті. Ұшақтан әуе қозғалысын басқару орталығымен соңғы радио байланысы 08:50:51-де тіркелді. 08:54-те 77 рейсі әдеттегі бағытынан ауытқып, оңтүстікке бұрылды. Жолаушы Барбара Олсон күйеуі, АҚШ Бас прокуроры Тед Олсонға қоңырау шалып, ұшақтың қашқындыққа ұшырағанын және шабуылдаушылардың қорап кескіштері мен пышақтары бар екенін хабарлады. Ұшақ ішіндегі хабар тарату жүйесі арқылы Ханжур ұшақтың қашқындыққа ұшырағанын мәлімдеді. 77 рейсі Пентагонның оңтүстік-батысына қарай 5 миль (8,0 км) қашықтықта болғанда, 330 градусқа бұрылды. Бұрылыстың соңында ол 670 метрлік биіктікке түсіп, Пентагон мен Вашингтон қаласының орталығына қарай бағытталды. Ханжур қозғалтқыштардың қуатын максималды деңгейге жеткізіп, Пентагонға жоғары жылдамдықпен бетке бақты. 09:37:46-да Ханжур Боинг 757 ұшағын Пентагонның батыс жағына құлатты, нәтижесінде ол және ұшақтағы 63 жолаушы мен 6 экипаж мүшесі, сондай-ақ Пентагон ішіндегі 125 адам қаза тапты. Жерге қонған сәтте және апатқа санаулы секундтар қалғанда, ұшақтың қанаттары жарық тіректерін құлатып, оң жақ қозғалтқышы генераторға соқтығысып, Пентагонға соқтығысу алдында түтін шықты. Пентагон аумағында жүргізілген іздеу жұмыстары барысында 77 рейсінің бес қашқындығының қалдықтары табылды, олар құрбандардың ДНҚ-сымен сәйкес келмеді және ФБР-дің қарауына берілді.

Отбасылық бас тарту

11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін Сауд Арабиясындағы Ханжурдың отбасы оның қатысқанына күдік келтірді және оған сенбейтінін батыл айтты, сондай-ақ ұшақтарды басып алуға сегіз сағат бұрын оларға телефон соққанын, дауысының ешқандай өзгеріс немесе ерекшелік байқалмағанын мәлімдеді.

Танымал мәдениетте

Ауған-канад актері Қасим Гүл Канаданың Mayday телесериалының 16-шы маусымындағы "9/11: Пентагонға шабуыл" (2-ші эпизод, 2016 жыл) және "Headline News" деп аталатын "Әуе апаттарын тергеудің арнайы баяндамасы" телесериалының 2-ші маусымындағы (1-ші эпизод, 2019 жыл) Хани Ханжур рөлін сомдады.