Кіріспе

Кеңес Одағының маршалы (1917–1990)

Семен Константинович Куркоткин (Семё́н Константи́нович Курко́ткин; 13 ақпан 1917 – 16 қыркүйек 1990) – кеңестік әскери қолбасшы және Кеңес Одағының маршалы. Мәскеудің жанында дүниеге келген Куркоткин 1937 жылы Қызыл Армияға қосылғанға дейін елордадағы техникалық колледжді бітірді. Ол танк мектебін аяқтап, бронетанк бөлімдерінде саяси офицер болып қызметін бастады. 1942 жылдың соңында саяси офицерлердің басқару жауапкершілігінен айырылғаннан кейін Куркоткин батальон командирі болды, ал 1943 жылдың соңында бригада командирінің орынбасарына дейін көтерілді. Бастығы қаза болғаннан кейін, ол 1943–1944 жылдары қыста Батыс Украинадағы ұрыстарда басшылық еткен 4-ші гвардиялық танк корпусының бригада командирін міндетті түрде атқарды. Қызметінің нәтижесінде Куркоткин 1944 жылдың соңында корпустың тағы бір бригадасын басқаруға тағайындалды және 1945 жылы Германияға шабуыл жасауда оған жетекшілік етті. Соғыстан кейін Куркоткин Қарулы және механикаландырылған күштер әскери академиясын бітіріп, 1951 жылы танк дивизиясының командирі болды. 1958 жылы Бас штабтың әскери академиясын бітірді, содан кейін корпустар мен армияларға бірқатар басшылықтар істеді. Куркоткин 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Германиядағы Кеңес күштері тобының бас қолбасшысының орынбасары, сондай-ақ Закавказье әскери округінің және Германиядағы Кеңес күштері тобының бас қолбасшысы болды. 1972 жылы Куркоткин Кеңес Қарулы Күштерінің Тылалық қызметінің бастығы болып тағайындалды және 1988 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1981 жылы Кеңес Одағының Батыры атағын алды, ал 1983 жылы Кеңес Одағының маршалы атанды.

Жас шағы және соғыс алдындағы қызмет

Куркоткин 1917 жылғы 13 ақпанда Мәскеу облысы Бронница ауданы Софинск ауылындағы Запрудная селосында шаруа отбасында дүниеге келген. 1936 жылы Мәскеу өндірістік-педагогикалық техникумын бітірді. 1937 жылы Қызыл Армияға қабылданып, сол жылдың қыркүйегінде Орел танк училищесінің курсанты болды. 1939 жылы училищені бітірген соң, ол роталық саяси офицер болып қызмет етті, ал 1940 жылғы шілдеде сол лауазымда 50-ші жеңіл танк бригадасына, Байкал аръяғы әскери округіне жіберілді. 1941 жылы Читадағы әскери-саяси мектепті бітірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылдың маусым айында Барбаросса операциясы басталғаннан кейін, Куркоткин тамыз айында Еділ аръяғы әскери округіндегі 114-ші атқыштар дивизиясының 148-ші жеке барлау батальонының танк ротасының саяси нұсқаушысы болып тағайындалды. Қыркүйекте оның бөлімшесі батысқа жіберілді, Свирь өзені бойында 7-ші жеке армия құрамында Финляндия әскерлеріне қарсы жалғасу соғысында күресті. 1942 жылдың басында Куркоткин Горькийдегі танк бөлімшелерінің әскери комиссарларын қайта даярлау курстарына жіберілді. Курсты аяқтағаннан кейін 1942 жылдың мамырында Воронеж майданының 475-ші жеке ауыр танк батальонының әскери комиссары болды. Саяси офицерлердің басқару жауапкершілігінен айырылғаннан кейін қазан айында батальон командирі болды, ал желтоқсан айында 262-ші жеке танк полкінің командирі болып тағайындалды. 1943 жылы Механикаландыру және Моторизациялау әскери академиясының офицерлік курстарын бітіріп, сол жылдың қазан айында 1-ші Украина майданының 4-ші гвардиялық танк корпусының 14-ші гвардиялық танк бригадасының командирінің орынбасары болды. Бригада командирі Малин қаласы үшін болған шайқаста қаза тапқаннан кейін, Куркоткин басқаруды өз қолына алып, екі күн бойы қала шетіндегі Чепович станциясы маңында қорғаныс шебін ұстап тұрып, неміс шабуылдарын тойтарды. Житомир-Бердичев шабуылы кезінде желтоқсан айында Куркоткин бригаданы Володарскке қарай бастырып, Житомир маңында неміс әскерлерін жеңуде ерекше көзге түсті. 1944 жылдың ақпан айындағы Ровно-Луцк шабуылында Куркоткин Шепетовка қаласы үшін шайқаста бригада командирінің міндетін атқаруды жалғастырды, онда 18-ші атқыштар корпусының жаяу әскерімен бірлесіп, неміс қорғанысын бұзып, қала гарнизонын оқшаулап, неміс резервтерінің гарнизонға көмектесуіне жол бермеді. Бригаданы басқарғаны үшін Куркоткин 1944 жылдың 18 мамырында 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды. Бригада басшылығына подполковник Александр Скиданов келгеннен кейін, Куркоткин оның орынбасары болып қызметін жалғастырды, Проскуров-Черновицы және Львов-Сандомир шабуылдарына қатысты. Соңғысы аяқталғаннан кейін Скиданов Куркоткинге Қызыл Ту орденімен марапаттау туралы ұсыныс жасады, ол 7 қазанда алды. Ұсыныста Куркоткин Львов-Сандомир шабуылына дайындық кезінде "жауынгерлік дайындыққа тікелей бақылау жасады" және шабуыл кезінде "өзін батыл, қайратты және тапқыр командир ретінде көрсетті", "өкімдерді орындауды тікелей ұйымдастырды" делінген. Куркоткин қараша айында корпустың 13-ші гвардиялық танк бригадасының командирі болды, оны 1945 жылы соғыстың соңғы айларындағы Төменгі Силезия, Жоғарғы Силезия, Берлин және Прага шабуылдарында басқарды. Бригаданың "шебер басқаруы" үшін Куркоткин, сол кезде подполковник, 6 сәуірде Кутузов орденінің 2-дәрежесімен, ал 6 мамырда Богдан Хмельницкий орденінің 2-дәрежесімен марапатталды.

Қырғи қабақ соғыс

Соғыс аяқталғаннан кейін Куркоткин бригадаға басшылық етуді жалғастырды, ол 1945 жылы мамыр айында корпус 4-ші гвардиялық танк дивизиясына айналғанда 13-ші гвардиялық танк полкі ретінде қайта ұйымдастырылды. 1951 жылы бронетанкті және механикаландырылған күштердің әскери академиясын бітіргеннен кейін, Куркоткин 1950 жылы 20 сәуірде полковник болып тағайындалды, сол жылдың мамыр айында 10-шы гвардиялық танк дивизиясының қолбасшысының орынбасары болды. Ол генерал-штабтың әскери академиясының арнайы факультетінде оқығанға дейін дивизияның командирі болды. 1958 жылы қазанда соңғысын бітіргеннен кейін Куркоткин 1955 жылы 3 мамырда танк күштерінің генерал-майорына көтеріліп, Солтүстік Кавказ әскери округінің 6-шы армия корпусының командирі болып тағайындалды. 1960 жылы маусымда Белоруссия әскери округінің 5-ші гвардиялық танк армиясының қолбасшысы болғаннан кейін, 1963 жылы 22 ақпанда танк күштерінің генерал-лейтенанты қызметіне көтерілген Куркоткин Германиядағы Кеңес күштерінің тобына (GSFG) 2-ші гвардиялық танк армиясына қолбасшылық етуге жіберілді және 1965 жылы шілдеде GSFG 3-ші армиясының қолбасшысы болды. Куркоткин 1965 жылдың шілдесінде ГСФГ бас қолбасшысының бірінші орынбасары және 1968 жылдың сәуірінде Транскавказ әскери округінің бас қолбасшысы болды. 1967 жылы 24 ақпанда генерал-полковник болып тағайындалды. 1970 жылы Бас штабтың әскери академиясының жоғары академиялық курстарын бітіргеннен кейін, ол 1971 жылдың қыркүйегінде ГСФГ-ның бас қолбасшысы, ал 1972 жылдың шілдесінде Кеңес Қарулы Күштерінің Артылған қызметтердің бастығы болды. Соңғы жағдайда ол сондай-ақ қорғаныс министрінің орынбасары болып қызмет етті және көп ұзамай 1972 жылы 3 қарашада армия генералы болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "күштерді даярлауға және жауынгерлік дайындыққа қосқан үлесі" және "жеке батылдық пен ерлік" үшін Куркоткин 1981 жылы 18 ақпанда Кеңес Одағының Батыры атағын алды. 1983 жылы 25 наурызда Кеңес Одағының маршалы дәрежесіне көтерілді. 1988 жылы 3 мамырда жоғары офицерлер үшін зейнетке шыққан бас инспектор болды. Куркоткин 1990 жылы 16 қыркүйекте Мәскеуде қайтыс болды. Новодевичье зиратында жерленген.