Кіріспе
Совет маршалы (1882–1945) Борис Михайлович Шапошников (2 қазан 1882 [ескі стиль бойынша 20 қыркүйек 1882] – 26 наурыз 1945) – советтік әскери шенеунік, теоретик және Кеңес Одағының маршалы. 1928–1931 жылдары және Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Совет Қарулы Күштерінің Бас штабының бастығы қызметін атқарды. Шапошников Сталин дәуіріндегі көрнекті әскери теоретиктердің бірі болды. Оның ең маңызды еңбегі – «Армияның миы» («Мозг Армии») – советтік әскери теория мен Қызыл Армияның Бас штабын ұйымдастыру ілімінің маңызды ескертуі саналады. Оралдағы Златоуст қаласында Орынбор казактарының отбасында дүниеге келген Шапошников Николай генерал-штаб академиясын бітіріп, Бірінші дүниежүзілік соғыста полковник шеніне жетіп, Ресей империясының әскерінде қызмет етті. Ол Ресей революциясын қолдады және кейіннен Қызыл Армияға қосылды, бірақ 1939 жылға дейін Коммунистік партияға мүше болған жоқ. 1928–1931 жылдары Қызыл Армия штабының бастығы, содан кейін Фрунзе әскери академиясының коменданты болды. 1937 жылы ол жаңадан құрылған Бас штаб бастығы лауазымына тағайындалды. 1940 жылы Кеңес Одағының маршалы атанды. Шапошников Финляндиядағы Қысқы соғыстағы советтік сәтсіздіктерден кейін Бас штаб бастығы лауазымынан кетті. 1941 жылы Совет Одағына шабуыл жасалғаннан кейін Георгий Жуковты алмастырып, қайтадан тағайындалды, бірақ бір жылдан кейін денсаулығы нашарлағандықтан қайтадан отставкаға шығуға мәжбүр болды. Одан кейін ол Бас штаб академиясының коменданты қызметін атқарды және 1945 жылы қайтыс болғанға дейін Сталиннің ықпалды және беделді кеңесшісі болды.
Boris Mikhaylovich Shaposhnikov (Бори́с Миха́йлович Ша́пошников) (2 October 1882 [O. S. 20 September 1882] – 26 March 1945) was a Soviet military officer, theoretician and Marshal of the Soviet Union. He served as the Chief of the General Staff of the Soviet Armed Forces from 1928 to 1931 and at the start of the Second World War. Shaposhnikov was one of the foremost military theorists during the Stalin era. His most important work, Mozg Armii ("The Brain of the Army"), is considered a landmark in Soviet military theory and doctrine on the organization of the Red Army's General Staff. Born to a family of Orenburg Cossack origins in Zlatoust in the Urals, Shaposhnikov was a graduate of the Nicholas General Staff Academy and served in the Imperial Russian Army, reaching the rank of colonel during the First World War. He supported the Russian Revolution and later joined the Red Army, but did not become a member of the Communist Party until 1939. He was Chief of the Staff of the Red Army from 1928 to 1931, followed by a stint as commandant of the Frunze Military Academy. In 1937, he was appointed to the newly created title of Chief of the General Staff. In 1940, he was named a Marshal of the Soviet Union. Shaposhnikov resigned as Chief of the General Staff following Soviet failures during the Winter War in Finland. He was reappointed to the position following the Axis invasion of the Soviet Union in 1941, replacing Georgy Zhukov, but was again forced to resign a year later due to declining health. He then held the post of commandant of the Academy of the General Staff, and remained an influential and respected advisor to Stalin until his death in 1945.
Өмірбаян
Шапошников Оралдағы Челябинск қаласының жанындағы Златоуст қаласында туған, Орынбор казактарынан тегін алады. 1901 жылы Ресей империясының әскеріне офицерлік курсант ретінде қабылданып, 1910 жылы Николай атындағы Бас штаб академиясын бітірді. 1917 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кавказ гренадерлер дивизиясында полковник шеніне жетті. Сол 1917 жылы, өзінің шеніне сай офицер үшін ерекше жағдай, ол Ресей революциясын қолдады және 1918 жылдың мамырында Қызыл Армияға қосылды. Шапошников революцияға дейінгі әскери білімі бар Қызыл Армияның сирек командирлерінің бірі болды. 1921 жылы Армия Бас штабының штаб бастығының бірінші орынбасары болып тағайындалды және 1925 жылға дейін осы қызметте болды. 1925 жылы Ленинград әскери округінің, ал 1927 жылы Мәскеу әскери округінің қолбасшысы болды. 1928-1931 жылдары Қызыл Армия Бас штабының бастығы қызметін атқарды, Михаил Тухачевскийді алмастырды, онымен қарым-қатынасы шиеленіскен еді. Содан кейін, 1931 жылдың сәуірінен 1932 жылға дейін жасырын ұйымға қатысқан деген жаламен (құрықталған штаб офицері айтқан) Волга әскери округінің қолбасшысы лауазымынан төмендетілді. 1932 жылы Қызыл Армияның Фрунзе әскери академиясының коменданты болып тағайындалды, ал 1935 жылы Ленинград облысының қолбасшылығына қайта оралды. 1937 жылы Жозеф Сталиннің басшылығымен жүргізілген тазарту кезінде, ол Александр Ильич Егоровтың орнына Бас штаб бастығы болып тағайындалды, Егоров Троцкишіл Кеңеске қарсы әскери ұйым ісі бойынша жасырын сотта айыпталушы болған еді. 1940 жылдың мамырында Кеңес Одағының маршалы атанды. Царист офицері болғанына қарамастан, Шапошников Сталиннің құрметі мен сенімін жеңіп алды. Кәсіби офицер болғандықтан, ол 1939 жылға дейін Коммунистік партияға мүше болған жоқ. Бұл оған Сталиннің күдігінен сақтануға көмектескен болуы мүмкін. Тазарту кезінде өмірін сақтау үшін төлеген құны – Тухачевский мен көптеген әріптестерін жоюға қатысу болды. Сталин офицерге деген құрметінің белгісі ретінде Шапошниковтың ең маңызды еңбегі – «Мозг Армии» (1929) кітабын үнемі үстелінде сақтап жүрді. Шапошниковты Сталин есім-жөнімен шақыратын сирек адамдардың бірі болды. «Мозг Армии» 1929 жылдан бері Бас штаб академиясының оқу бағдарламасында сақталып келеді. Совет Одағының бақытына орай, Шапошников зор әскери қабілетке және жоғары басқару дағдыларына ие болды. Ол осы қабілеттерін Сталиннің сенімімен Қызыл Армияның басшылық кадрларын тазартудан кейін қайта құруға пайдаланды. Ол осы операция үшін қажет деп саналған 4000 офицерді ГУЛАГтан босатуға қол жеткізді. 1939 жылы Сталин Шапошниковтың Қызыл Армияның күшін жылдам арттыру жоспарын қабылдады. 1941 жылдың маусымында Одақтың басып кіруі кезінде жоспарланған өзгерістер толыққанды жүзеге аспаса да, олар Совет Одағын толыққанды апаттан сақтау үшін жеткілікті деңгейде ілгеріледі. Шапошников 1939 жылғы Кеңес Одағының Финляндияға басып кіруін жоспарлады, бірақ оның ұзақтығына қатысты Сталин мен науқанның қолбасшысы Климент Ворошиловтан гөрі пессимист болды. Нәтижесінде болған Қысқы соғыс (1939-1940) кеңес тарапы күткендей бірден сәттілікке жетпеді, ал Шапошников 1940 жылдың тамызында денсаулығының нашарлауына және осы науқанды жүргізу туралы Сталинмен келіспеушіліктерге байланысты Бас штаб бастығы лауазымынан кетті. 1941 жылдың 22 маусымында Одақтың Кеңес Одағына басып кіргенінен кейін, ол Георгий Жуковты алмастырып, Бас штаб бастығы болып қайта тағайындалды (1941 жылдың 29 шілдесінде) және сонымен қатар Қорғаныс халық комиссарының орынбасары болды, ол 1943 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1942 жылдың 10 мамырында денсаулығының нашарлауына байланысты Бас штаб бастығы лауазымынан қайтадан отставкаға кетті. 1945 жылы қайтыс болғанға дейін Ворошилов әскери академиясының коменданты лауазымын атқарды. Шапошников Бас штаб бастығының ізбасары Александр Василевскийді дайындады және 1945 жылы 62 жасында қайтыс болғанға дейін Сталиннің ықпалды және құрметке ие кеңесшісі болды. Оның күлі Кремль қабырғасы некрополіне жерленді.