Кіріспе

Василий Иванович Чуйков (Васи́лий Ива́нович Чуйко́в,; 12 ақпан 1900 [О. С. 31 қаңтар 1900] – 18 наурыз 1982) – Кеңес әскери қолбасшысы және Кеңес Одағының маршалы. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстағы Сталинград шайқасында ауыр шайқасқа қатысқан 62-ші армияға қолбасшылық еткенімен әйгілі. Тула маңындағы шаруа отбасында туған Чуйков 12 жасынан бастап фабрикада жұмыс істеп, күнкөріс жасады. 1917 жылғы революциядан кейін ол Қызыл Армияға қосылып, Азамат соғысы кезінде көзге түсті. Фрунзе әскери академиясын бітіргеннен кейін Чуйков Қытайда және Ресейдің Шығыс бөлігінде әскери атташе және барлау қызметкері болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Чуйков Польшаға қарсы жорықта 4-ші армияға, ал Финляндияға қарсы қысқы соғыста 9-шы армияға басшылық етті. 1940 жылдың желтоқсанында ол қайтадан Қытайға әскери атташе болып тағайындалды, Жапонияға қарсы соғыста Чан Кайши мен ұлтшылдарды қолдады. 1942 жылдың наурыз айында Чуйков Германияның Кеңес Одағына басып кіруіне қарсы қорғану үшін Қытайдан қайтарылды. Қыркүйек айында оған Сталинградты қорғауға 62-ші армияның басшылығы тапсырылды. Қаланы кез келген құнмен ұстап тұру міндеті алған Чуйков советтік шептегі позицияларды немістерге мүмкіндігінше жақын ұстау саясатын қабылдады. Бұл Вермахттың бірлескен қару түрлерінің тактикасына қарсы тиімді шара болды, бірақ 1942 жылдың қараша айының ортасына қарай немістер бірнеше ай бойы баяу жылжудан кейін қаланың көп бөлігін басып алды. Қарашаның соңында Чуйковтың 62-ші армиясы совет әскерлерінің қалған бөлігімен бірге қарсы шабуылға қосылды, нәтижесінде 1943 жылдың басында неміс 6-шы армиясы жеңіліске ұшырады. Сталинградтан кейін Чуйков Багратион операциясы мен Висла-Одер шабуылы кезінде күштерін Польшаға басты, содан кейін Берлинге жорық жасады. Ол 2 мамыр 1945 жылы Берлинде неміс әскерлерінің толық капитуляциясын қабылдады. Соғыстан кейін Чуйков Германиядағы Кеңес күштері тобының басшысы (1949–1953), Киев әскери округінің қолбасшысы (1953–1960), Кеңес Қарулы Күштерінің бастығы және қорғаныс министрінің орынбасары (1960–1964) және Кеңес Азаматтық қорғаныс күштерінің басшысы (1961–1972) қызметтерін атқарды. Чуйковке екі рет Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (1944 және 1945), ал Сталинград шайқасындағы ерлігі үшін АҚШ-тың Ұлы Қызмет орденімен марапатталды. 1955 жылы ол Кеңес Одағының маршалы атанды. 1982 жылы қайтыс болғаннан кейін Чуйков Мамаев Курганындағы Сталинград ескерткіш кешеніне жерленді, онда қаһармандық шайқастар болған.

Ерте өмір

Чуйков Мәскеудің оңтүстігіндегі Тула облысындағы Серебряные Пруды ауылында шаруа отбасында дүниеге келді. Ол 12 баланың сегізіншісі және 8 ұлдың бесіншісі болған. 12 жасында мектепті және отбасының үйін тастап, Санкт-Петербургтегі фабрикада жұмыс істеуге кетіп, атты әскер офицерлері үшін қамшы жасады. Чуйков және оның барлық бауырлары әскерге шақырылып, Ресей азамат соғысында күресті.

Ерте әскери мансап

1917 жылғы Ресей революциясының қайнаған кезінде Чуйков жұмыссыз қалды. Кейін сол жылы, үлкен ағасы Чуйковты Қызыл гвардия қатарына қабылдануына көмектесті. Ал келесі жылы, 1918 жылы, ол Қызыл Армияға қосылды. Чуйковтың Азамат соғысы кезіндегі қызметі ерекше көзге түсті. 1919-1920 жылдардағы шайқастарда батылдығы мен қаһармандығы үшін екі рет Қызыл Ту орденімен марапатталды. Ол төрт рет жараланды – 1920 жылы Польшада алған жарасының салдарынан сол қолында операция жасалмайтын сынық қалды. Бұл жарақат қолының қызметін уақытша жойды және жартылай сал болуға әкелді. Чуйков өмірінің соңына дейін осы соғыс жарақатын көтеріп жүрді, ол 1981 жылы септицемияға шалдығуға себеп болды, нәтижесінде тоғыз ай ауырып, соңында қайтыс болды. 1921 жылы ол полкінен босап, Фрунзе әскери академиясында оқуын жалғастырды, оны 1925 жылы бітірді. 1926 жылдың күзінде Чуйков кеңестік дипломатиялық делегациясымен бірге Харбин, Чанчунь, Порт-Артур, Далянь, Тяньцзинь және Пекин қалаларына сапар жасады, бұл қалалар Солтүстік және Солтүстік-Шығыс Қытайда орналасқан.

Польша мен Германия

Сталинградтағы жеңістен кейін 62-армия 8-ші гвардиялық армия болып қайта аталды. Чуйков содан кейін 1-ші Белоруссия майданының құрамында 8-ші гвардиялық армияға қолбасшылық етті және Польша арқылы оның жылжуын басқарды. Висла-Одер шабуылы кезінде Чуйковтың 8-ші гвардиялық әскерлері жаудың тереңдегі қорғанысын бұзуға қатысып, Польшаның Люблин қаласының шетіндегі Майданек концлагерін азат етті. 8-ші гвардия Лодзь қаласын азат етті, Познань қаласын шабуылмен басып алды, Одер өзенінің сол жағалауындағы плацдармды басып алды және екі ай бойы Кустрин ауданындағы плацдармды сақтап, кеңейту үшін күресті. Соңында, батыс одақтас күштері 1945 жылдың сәуір/мамыр айларында Оңтүстік және Батыс Германиядағы қалдықтарды тазалап жатқанда, Чуйков басқарған кеңес әскерлері Берлинге шабуыл жасады. Чуйковтың Польша арқылы жылжуы қиын жерлерде үлкен қарқынмен алға жылжумен сипатталды [бірнеше рет 8-ші гвардиялық армия бір күніне 64 шақырымнан астам қашықтықты басып өтті]. 1945 жылдың 1 мамырында Берлиннің орталығындағы әскерлеріне қолбасшылық еткен Чуйков, Адольф Гитлердің өзін-өзі өлтіргені туралы бірінші одақтас офицер болды, бұл туралы генерал Ханс Кребс хабарлады. Кребс Геббельстің бұйрығымен немістерге қолайлырақ капитуляция шарттарын іздеді, бірақ Чуйковтың оларды беруге құқығы болмады, сондықтан ол кез келген шартты қабылдамады. 2 мамырда ол генерал Гельмут Вейдлингтен Берлин гарнизонының шартсыз капитуляциясын қабылдады, ол сол күні таңертең генерал Кребстің өзін-өзі өлтіруінен кейін қолбасшылыққа келген болатын. Чуйков Юлий Райзман түсірген "Берлин" (1945) деректі фильмінде бейнеленді.

Кейінгі өмірі

Соғыстан кейін Чуйков Германиядағы 8-ші гвардиялық армияға басшылық етуді жалғастырды, кейіннен 1949 жылдан 1953 жылға дейін Германиядағы Кеңес әскерлері тобының бас қолбасшысы болды, сосын Киев әскери округінің қолбасшысы болып тағайындалды. Осы қызметте жүргенде, 1955 жылдың 11 наурызында Кеңес Одағының маршалы атағына ие болды. 1960 жылдан 1964 жылға дейін Кеңес Одағының құрлық әскерлерінің бас қолбасшысы қызметін атқарды. Сондай-ақ, 1961 жылдан 1972 жылы зейнетке шыққанға дейін Азаматтық қорғаныс басшысы болды. 1961 жылдан өмірінің соңына дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Орталық комитетінің мүшесі болды. 1969 жылы Чуйков Дуайт Д. Эйзенхауэрдің қосылуына қатысқан кеңестік делегацияны жетекшілік етті. Мамаев Курганындағы Сталинград шайқасын еске алу үшін "Отан шақырады" ескерткішінің жобасын жасауда маңызды кеңесші болды және 1982 жылдың 18 наурызында 82 жасында қайтыс болғаннан кейін сол жерге жерленді. Чуйковтың дүниесінен өткеннен кейін, оның ішінде қолмен жазылған дұғасы бар қағаз табылды: "Уа, түнді күндізге, ал жерді гүлзарға айналдыра алатын Құдіретті! Мен үшін қиындықты жеңіл қыл және маған көмектес".

Аудармадағы естеліктер

Жолдың басы: Сталинград шайқасы туралы, Лондон, 1963.